Ailə, bir insanın həyatında ən vacib rolu oynayan və onu formalaşdıran mühitlərdən biridir. Ailədə münasibətlər nə qədər sağlam və güclü olsa, insanın psixoloji inkişafı da o qədər müsbət təsir görür. Bu inkişafda psixoloji sərhədlərin düzgün qurulması xüsusilə vacibdir. Sağlam psixoloji sərhədlər, ailə üzvlərinin öz şəxsiyyətlərini qoruyaraq qarşılıqlı hörmət və anlayış içində yaşamasını təmin edir.

Psixoloji sərhəd nədir?

Psixoloji sərhədlər, insanların öz fikirlərini, duyğularını, ehtiyaclarını və istəklərini başqalarından ayıran, şəxsiyyətin qorunmasını təmin edən psixoloji “çərçivələrdir”. Bu sərhədlər, həm fiziki, həm də emosional aspektləri əhatə edir və fərdin özünü başqalarından ayrı hiss etməsinə kömək edir. Ailədə bu sərhədlər, təkcə şəxsi məkanla deyil, həm də şəxsi duyğularla, qərarlarla və əxlaqla bağlı sahələri əhatə edir.

Ailədə sağlam psixoloji sərhədlərin qurulması

Ailə üzvləri arasında sağlam psixoloji sərhədlərin qurulması, qarşılıqlı hörmətin və anlaşmanın möhkəmlənməsi üçün vacib bir addımdır. Hər bir fərdin öz şəxsiyyətini qoruması, öz ehtiyaclarını ifadə etməsi və digərlərinin şəxsi sərhədlərinə hörmət etməsi ailə dinamikasının müsbət şəkildə inkişafına imkan yaradır.

1) Açıq ünsiyyətin qurulması

Sağlam sərhədlərin qurulmasında ən vacib elementlərdən biri açıq və dürüst ünsiyyətdir. Ailə üzvləri arasında emosional yaxınlıq olsa da, hər bir fərdin öz duyğularını sərbəst şəkildə ifadə etməsi çox önəmlidir. Uşaqlar və valideynlər arasında açıq ünsiyyət vasitəsilə, hər kəsin sərhədləri haqqında məlumatlı olmaq və bu sərhədlərə hörmət etmək asanlaşır.

2) Emosional sərhədlərin təyin edilməsi

Valideynlər, uşaqlarına öz hisslərini necə ifadə etmələri və başqalarının hisslərinə necə hörmət etmələri barədə nümunə olmalıdırlar. Bu, uşaqların emosional sərhədləri anlamaq və öz hisslərini düzgün şəkildə idarə etmək bacarığını inkişaf etdirir. Valideynlər həm də uşaqlarının psixoloji sərhədlərinə diqqət etməli, onların şəxsi məkanlarına, zamanlarına və seçimlərinə hörmət göstərməlidirlər.

3) Fiziki sərhədlər və şəxsi məkan

Fiziki sərhədlər, ailə üzvlərinin şəxsi məkanlarına, bədənlərinə və şəxsi əşyalarına hörmət etmələrini nəzərdə tutur. Uşaqların kiçik yaşlardan etibarən öz şəxsi məkanlarını tanıması və hörmət etməsi, böyüdükcə bu sərhədləri daha sağlam şəkildə qurmalarına imkan verir.

4) Ailədə zərərli davranışlardan qaçınmaq

Sağlam psixoloji sərhədlərin yaradılması yalnız sərhədlərin qorunması ilə bitmir, həm də zərərli davranışlardan uzaq durmaqla mümkündür. Ailə daxilində manipulyasiya, emosional təzyiq və sərhəd pozuntuları uşaqların psixoloji sağlamlığına zərər verə bilər. Valideynlər, uşaqlarına həqiqətən hörmət etməyi öyrənməli və uşaqlarının da eyni şəkildə hörmət göstərmələrini təşviq etməlidir.

Uşaqların və valideynlərin şəxsi sərhədlərə hörmət etməsi

Ailədə hər bir fərdin öz sərhədlərinə hörmət edilməsi, həmçinin, qarşılıqlı anlayışın inkişafı deməkdir. Valideynlər, uşaqlarının emosional və fiziki sərhədlərinə diqqət yetirərək, onlara öz duyğularını və fikirlərini rahat şəkildə ifadə etməyi öyrətməlidirlər. Uşaqlar isə valideynlərinin sərhədlərinə hörmət etməli və onların şəxsi məkanlarına sayğı ilə yanaşmalıdırlar.

Sağlam psixoloji sərhədlər, ailə daxilində həm fərdi, həm də ümumi psixoloji sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayır. Valideynlərin və uşaqların bir-birinin sərhədlərinə hörmət etməsi, daha müsbət, daha sağlam və daha etibarlı ailə mühitinin yaradılmasına gətirib çıxarır. Bu, həmçinin uşaqlarda özünü tanıma, emosional sabitlik və sağlam münasibət qurma bacarıqlarının inkişafına kömək edir. Ailənin hər bir üzvü öz sərhədlərini qurduqda, qarşılıqlı anlayış və sevgi daha da möhkəmlənir, nəticədə isə ailə birliyi daha da güclənir.

Psixoloq M. Almara Ağaqızı

PRİM – “Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzi”nin direktoru

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf  Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin https://www.instagram.com/almara.melikova.aga_qizi/?igsh=MWJwOW52Y2t4bHVkeA%3D%3D instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)