Daşınmaz əmlak bazarı Azərbaycanda son illərdə ən çox diqqət çəkən sahələrdən biri halına gəlib. Bunu bazarın dinamizmi, qiymətlərin sürətlə dəyişməsi və alıcı davranışlarının fərqli meyllərə doğru dəyişməsi daha da aydınlaşdırır. Bu bazar, xüsusilə ölkənin paytaxtı Bakı və ətraf ərazilərdə əhəmiyyətli dəyişikliklərə və inkişaflara səbəb olub. İnsanların daşınmaz əmlaka olan marağının artması və onun əsas investisiya vasitəsinə çevrilməsi bazarda ciddi dəyişikliklərə gətirib çıxarıb. Qiymətlərin artması, yeni tikililərə olan tələbat və investorların davranışlarının dəyişməsi, daşınmaz əmlak sektorunun dinamikasını ön plana çıxarır.
Daşınmaz əmlaka investisiya etməyi düşünən şəxslər üçün isə ən əsas məsələlərdən biri bu investisiyanın hansı növ əmlakda cəmləşəcəyini seçməkdir: yeni tikili mi, yoxsa köhnə tikili? Bu sual, yalnız bazarın özünü deyil, həm də iqtisadiyyatın digər sahələri ilə əlaqəli olan çoxsaylı faktorlardan təsirlənir. Daşınmaz əmlaka investisiya etməyi planlaşdıran şəxslər, bu seçimi edərkən bir neçə vacib amili nəzərə almalıdırlar, o cümlədən maliyyə vəsaitinin həcmi, gözlənilən gəlir, əmlakın yerləşdiyi yer və uzunmüddətli investisiya strategiyaları.
İqtisadçı Eldəniz Əmirovun fikirlərinə əsasən, Azərbaycanda xüsusilə paytaxt Bakıda və digər iri şəhərlərdə daşınmaz əmlak bazarının qiymətinin kəskin artmasının başlıca səbəbi, əmlakın zamanla daha çox investisiya alətinə çevrilməsidir. Bu, yalnız yerli bazarda deyil, beynəlxalq bazarlarda da nəzərə çarpan bir trenddir. İnsanlar, əmlak alışı ilə öz sərvətlərini qorumağa və artırmağa çalışırlar, xüsusilə də iqtisadi qeyri-sabitlik dövrlərində. Onun sözlərinə görə, əmlak bazarına olan marağın artması, daha çox investisiya yönlü tələbatın meydana gəlməsi ilə əlaqədardır. Beləliklə, daşınmaz əmlak, yalnız şəxsi yaşayış üçün deyil, həm də sərmayə məqsədilə böyük maraq doğurur. Bu növ tələbin artması isə təbii olaraq qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olur.
Yeni tikililərə investisiya qoyulmasının üstünlükləri barədə Eldəniz Əmirov qeyd edir ki, əgər investor, əmlaka sərmayə qoymaq məqsədilə bazara daxil olursa, yeni tikiliyə investisiya etmək daha əlverişli sayılır. Bunun bir neçə əsas səbəbi var. Birincisi, yeni tikililər, texniki baxımdan daha müasir və keyfiyyətli inşaat materialları ilə tikildiyindən, daha az texniki xərclə qarşılaşılır. Eyni zamanda, yeni binalarda, enerji səmərəli sistemlər və müasir dizaynlar daha çox istifadə olunur ki, bu da gələcəkdə yaşayış və ya icarə üçün daha cazibədar edir. Yeni tikili binaların yerləşdiyi ərazilərdə, ümumiyyətlə, infrastrukturların daha yaxşı olması və inkişaf etmiş sosial obyektlər (məktəblər, ticarət mərkəzləri, parklar və s.) mövcudluğu da investisiya üçün əlavə üstünlük yaradır.
Yeni tikililərin bir başqa üstünlüyü isə onların dəyərinin zamanla daha sürətli artmasıdır. Xüsusən, sürətlə inkişaf edən və urbanizasiya prosesləri davam edən şəhərlərdə yeni tikililərin qiymətləri çox qısa müddət ərzində artma potensialına malikdir. Bu, investorlara yüksək gəlir əldə etmə imkanı yaradır. Eyni zamanda, yeni binaların estetik cəhətdən daha müasir və zövqlü olması, alıcıların bu cür əmlaka olan tələbatını artırır.
Bununla belə, əgər investorun əlində böyük maliyyə vəsaiti varsa və investisiya portfelini müxtəlif kateqoriyalı əmlaklar üzrə bölüşdürmək istəyirsə, o zaman bu halda köhnə tikililərdən də istifadə etmək məqsədəuyğun ola bilər. Eldəniz Əmirov bu məsələyə də toxunur və bildirir ki, əgər investisiya vəsaiti daha genişdirsə, o zaman fərqli kateqoriyalarda olan əmlaklara yönəlmək daha məqsədəuyğundur. Məsələn, əgər investor 10 ədəd mənzil alacaqsa, bunların təxminən 3-4-ü köhnə tikililərdən seçilə bilər, qalan 6-7 mənzil isə yeni tikililərdən alınabilir. Bu yanaşma, investisiyanın risklərini azaldır və daha çox balanslı bir gəlir gətirə bilər. Köhnə tikililər də müəyyən üstünlüklərə malikdir, xüsusən daha geniş sahələr və daha aşağı qiymətlər təklif edir, ancaq onların texniki vəziyyəti və infrastruktur baxımından bəzi risklər də mövcuddur.
Köhnə tikililərin bazarda daha çox tələb görməsi, xüsusilə həmin binaların mərkəzi yerlərdə yerləşməsi ilə əlaqəlidir. Belə binalar, coğrafi baxımdan strateji mövqelərə sahib olduqları üçün alıcılar tərəfindən daha çox maraqla qarşılanır. Eyni zamanda, köhnə tikililərin qiymətləri yeni tikililərə nisbətən daha əlverişlidir, bu da investorların daha kiçik büdcələrlə daha çox əmlak almaq imkanı yaradır. Lakin, köhnə tikililərin texniki vəziyyəti və təmir ehtiyacı ilə bağlı riskləri də nəzərə alınmalıdır.
Ümumilikdə, daşınmaz əmlak bazarına investisiya qoymaq qərarı, həm maliyyə vəziyyətindən, həm də şəxsi investisiya strategiyasından asılıdır. Yəni, hər bir investorun maliyyə həcmi, risklərə qarşı tolerantlığı və gəlir əldə etmək məqsədləri müxtəlifdir. Bu səbəbdən, həm yeni tikililərin, həm də köhnə tikililərin investisiya növü kimi üstünlükləri və çatışmazlıqları vardır. Daşınmaz əmlak bazarına daxil olan investorlar, bu iki tip əmlakın hər birinin üstünlüklərini nəzərə alaraq, öz fərdi maliyyə məqsədlərinə uyğun qərarlar verməlidirlər.
Bu sahədə düzgün seçim etmək, uzunmüddətli gəlir əldə etmək və investisiya risklərini minimuma endirmək üçün investorlar bazardakı dəyişiklikləri, qiymətlərin dinamikasını və alıcıların davranışlarını diqqətlə izləməlidirlər. Daşınmaz əmlaka yatırımlarını planlaşdıran şəxslər üçün yalnız əmlakın tipi deyil, həm də yerləşdiyi ərazinin inkişaf perspektivləri, iqtisadi və sosial infrastrukturun mövcudluğu, həmçinin uzunmüddətli mənfəət gətirəcək faktorlar da əhəmiyyətlidir. Bu, düzgün investisiya qərarları vermək üçün vacib amillərdən biridir.
