Hər uşaq öz rəngində gözəldir. Bəziləri parlaq sarı, bəziləri sakit mavi, bəziləri isə dərin yaşıl… Amma sinifdə hər bir rəng bir yerdə bir tablo yaradır. İnklüziv təhsil də məhz bu tablo kimidir: fərqlilikləri birləşdirən, hər uşağın unikal bacarığını önə çıxaran bir incəsənət əsəri. Bu məqalədə sizə “rəngli sinif” metaforası ilə fərqliliklərin öyrənməyə necə dəyər qatdığını göstərəcəyəm.

 Hər uşaq bir “rəng”dir.

Hər uşaq fərqlidir – bəziləri danışmaqda daha sürətlidirsə, bəziləri diqqətini uzun müddət saxlaya bilir, bəziləri isə yaradıcılığı ilə seçilir. Bu fərqliliklər bəzən çətinlik kimi görünə bilər, amma əslində sinifdəki hər uşaq bir rəngdir və hər rəng bir tabloyu tamamlayır. İnklüziv təhsil də məhz bu fərqlilikləri bir araya gətirərək hər uşağın güclü tərəflərini inkişaf etdirir.

Elmi araşdırmalar göstərir ki, fərqli bacarıqlara sahib uşaqların bir arada olması onların həm akademik, həm də sosial inkişafına müsbət təsir göstərir. Məsələn, bir uşaq nitqində çətinlik yaşayırsa, digər uşaqlardan eşitdiyi sadə və aydın ifadələr onun nitq bacarığını inkişaf etdirə bilər. Yaradıcı uşaq isə sinif yoldaşlarını fərqli düşünməyə təşviq edir. Belə qarşılıqlı təsir öyrənməni yalnız bir proses deyil, bir təcrübə halına gətirir.

 Fərqliliklərin sinifdəki rolu:

Fərqliliklər sinifdə maneə deyil, əksinə öyrənmənin zənginliyidir. Hər uşaq bir-birindən fərqli təcrübələr və bacarıqlar gətirir. Məsələn:

* Sosial bacarıqları yüksək olan uşaq, daha utancaq və ya diqqətini toplamaqda çətinlik çəkən uşaqlara nümunə olur.

* Yaradıcılığı yüksək olan uşaq, problemləri fərqli yollardan həll etməyi öyrədir.

* Nitqində gecikmə və ya disleksiya olan uşaq, digərlərinin səbr və dəstəyini görərək sosial öyrənmə qabiliyyətini inkişaf etdirir.

Beləliklə, fərqliliklər sinifdə hər kəs üçün öyrənmə fürsəti yaradır. Hər uşaq bir rəngdir və rənglərin harmoniyası sinifin inkişafını təmin edir.

Müəllim və valideynlərin dəstəyi

İnklüziv təhsil yalnız uşaqlardan ibarət deyil. Müəllimlərin rolu burada əvəzsizdir. Onlar uşaqların fərqliliklərini tanımalı, onları dəstəkləyəcək metodlar tətbiq etməli və sinifdə hər kəsin səsini eşitdirməlidirlər.

Valideynlər də eyni şəkildə bu prosesi dəstəkləməlidir. Evdə uşağa verilən mesajlar – “sən fərqlisən və bu çox gözəldir” – uşağın özünəinamını artırır, motivasiyasını yüksəldir. Araşdırmalar göstərir ki, valideynlərin aktiv dəstəyi inklüziv təhsilin effektivliyini bir neçə dəfə artırır.

 Praktik nümunələr və uğur hekayələri:

Məsələn, bir sinifdə nitqində gecikmə olan uşaq digər uşaqlarla birlikdə oyunlar oynayarkən sosial bacarıqlarını inkişaf etdirir, yaradıcı layihələrdə ideyalarını təqdim edərək özünəinamını artırır. Başqa bir nümunədə, diqqətini toplamaqda çətinlik çəkən uşaq sinif yoldaşlarının dəstəyi ilə tapşırıqları daha uğurla yerinə yetirir. Belə hekayələr göstərir ki, fərqliliklər sinif üçün maneə deyil, əksinə, öyrənmənin və böyümənin əsas mənbəyidir.

 Nəticə

Rəngli sinif metaforası yalnız gözəl bir təsvir deyil, həm də inklüziv təhsilin gücünü simvolizə edir. Hər uşaq bir rəngdir və fərqliliklər sinifdə bir-birinə qarışaraq zəngin bir tablo yaradır. Bu tablo yalnız akademik bilikləri deyil, həm də uşaqların sosial bacarıqlarını, yaradıcılığını və özünəinamını böyüdür.

Unutmayaq ki, inklüziv təhsil hər kəs üçün öyrənmə fürsəti deməkdir – heç bir uşaq kənarda qalmır, hər biri sinifin bir parçasıdır. Müəllimlərin, valideynlərin və cəmiyyətin dəstəyi ilə bu “rəngli sinif” daha da parlaq olur və gələcəyin harmonik, anlayışlı və yaradıcılığa açıq fərdlərini yetişdirir.

Gülçöhrə Həsənova

Defektoloq-loqoped, surdopedaqoq

GULYA MMC-nin təsisçi rəhbəri