Ailə daxilində qurulan münasibətlər uşağın gələcək həyatına birbaşa təsir göstərir. Uşağın özünə inamı, sosial bacarıqları, hətta məktəbdəki uğuru belə çox vaxt valideynlə qurduğu ünsiyyətin keyfiyyətindən asılı olur. Sağlam ünsiyyət yalnız sözlərdən ibarət deyil — burada səs tonu, davranış, diqqət və emosional yanaşma da böyük rol oynayır.

Müasir dövrdə valideynlər tez-tez vaxt azlığından, iş yükündən və ya texnologiyanın təsirindən uşaqları ilə keyfiyyətli ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkirlər. Nəticədə isə uşaq ya özünü ifadə etməkdə çətinlik yaşayır, ya da valideynlə emosional məsafə yaranır. Halbuki düzgün yanaşma ilə bu münasibəti daha sağlam və güclü qurmaq mümkündür.

Aşağıdakı 5 əsas qayda valideyn-uşaq ünsiyyətini inkişaf etdirmək üçün praktik və effektiv istiqamətlər təqdim edir:

1) Uşağı dinləməyi bacarın

Dinləmək sadəcə səssiz qalmaq deyil, uşağa diqqətlə yanaşmaq deməkdir. Bir çox valideyn uşağın sözünü yarımçıq kəsir və ya onu dinləyirmiş kimi görünsə də, əslində diqqəti başqa yerdə olur.

Effektiv dinləmə üçün:

* Uşaq danışarkən telefonu kənara qoyun

* Göz kontaktı yaradın

* Onun dediklərini qısa şəkildə təkrarlayaraq anladığınızı göstərin

Bu yanaşma uşağın özünü dəyərli hiss etməsinə və gələcəkdə problemlərini sizinlə bölüşməsinə şərait yaradır.

2) Tənqid yox, izahı seçin

Uşaqlar səhv edərək öyrənirlər. Onları sərt şəkildə tənqid etmək və ya müqayisə etmək (məsələn, “başqaları səndən yaxşıdır”) uşağın özünə inamını zəiflədir.

Daha düzgün yanaşma:

* Davranışın niyə uyğun olmadığını sakit şəkildə izah etmək

* Alternativ davranış yolu göstərmək

* Kiçik uğurları belə qiymətləndirmək

Bu üsul uşağın məsuliyyət hissini artırır və davranışlarını şüurlu şəkildə dəyişməsinə kömək edir.

3) Emosiyaları qəbul edin

Uşaqlar da böyüklər kimi müxtəlif emosiyalar yaşayır, lakin onları ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər. Valideynin vəzifəsi bu emosiyaları inkar etmək yox, qəbul etməkdir.

Məsələn:

* “Ağlama, heç nə olmayıb” demək əvəzinə

* “Səni bu vəziyyətin üzdüyünü görürəm” demək daha doğrudur

Bu yanaşma uşağa öz hisslərini tanımağı və idarə etməyi öyrədir. Emosional zəka məhz belə formalaşır.

4) Keyfiyyətli vaxt ayırın

Uşaqlar üçün ən dəyərli şey valideynin diqqətidir. Bəzən valideynlər uzun saatlar birlikdə olduqlarını düşünsələr də, bu vaxt keyfiyyətli olmaya bilər (məsələn, hər kəs telefonla məşğuldur).

Keyfiyyətli vaxt üçün:

* Birlikdə oyun oynayın

* Gündəlik qısa söhbət saatı yaradın

* Uşağın maraqlarına uyğun fəaliyyətlər seçin

Bu cür anlar uşağın özünü sevilən və önəmli hiss etməsinə səbəb olur.

5) Nümunə olun

Uşaqlar valideynlərini müşahidə edərək öyrənirlər. Əgər valideyn əsəbi, aqressiv və ya səbrsizdirsə, uşaq da bu davranışları təkrarlayacaq.

Valideyn olaraq:

* Sakit və hörmətli ünsiyyət qurun

* Mübahisələri konstruktiv şəkildə həll edin

* Öz emosiyalarınızı idarə etməyə çalışın

Unutmayın ki, siz uşağınızın ilk və ən vacib müəllimisiniz.

Ünsiyyətdə ən çox rast gəlinən səhvlər

Valideynlər bəzən fərqində olmadan ünsiyyəti zəiflədən davranışlar sərgiləyirlər:

* Uşağı başqaları ilə müqayisə etmək

* Onun fikirlərini kiçiltmək

* Daim əmr formasında danışmaq

* Uşağa kifayət qədər diqqət ayırmamaq

Bu kimi yanaşmalar zamanla uşağın özünü qapamasına və valideyndən uzaqlaşmasına səbəb ola bilər.

Nəticə

Sağlam valideyn-uşaq ünsiyyəti güvən, hörmət və anlayış üzərində qurulur. Bu münasibət bir günün içində formalaşmır, lakin kiçik dəyişikliklərlə böyük nəticələr əldə etmək mümkündür. Uşağı dinləmək, onun emosiyalarını qəbul etmək və düzgün istiqamət vermək gələcəkdə daha sağlam, xoşbəxt və uğurlu fərdin formalaşmasına zəmin yaradır.

Bəzi hallarda isə valideynlər bütün səylərinə baxmayaraq ünsiyyətdə çətinliklər yaşaya bilər. Belə vəziyyətlərdə psixoloq və ya təhsil mütəxəssislərinin dəstəyi problemin daha dərindən anlaşılmasına və effektiv həll yollarının tapılmasına kömək edir. Bu cür peşəkar yanaşma həm valideynin, həm də uşağın inkişafına müsbət təsir göstərir.

Psixoloq Fazilə İnqılabqızı

Bu rubrika çərçivəvəsindəki məqalə Tərəqqi Akademiyasının maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.

Tərəqqi Academy FN