Hamiləlik dövrü, qadının bədənində çoxsaylı dəyişikliklərin baş verdiyi xüsusi bir mərhələdir. Bu dövrün sağlam keçməsi yalnız ananın deyil, həm də körpənin inkişafı üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bu səbəbdən, düzgün qidalanma, hamiləlikdəki hər üç trimestrdə və doğuş sonrası bərpa dövründə qidalanma yanaşmaları çox önəmlidir. Mən, pediatr və klinik dietoloq olaraq, bu yazıda hamiləlik dövründə qidalanmanın vacibliyini, əsas vitamin və mineralların rolu ilə yanaşı, doğuş sonrası bərpa dövrü üçün düzgün qidalanma strategiyalarına toxunacam.
Hamiləlik dövründə qidalanmanın əhəmiyyəti
Hamiləlik, qadın orqanizmində yüksək enerji tələbatı və müxtəlif mikroelementlərə olan ehtiyacın artması ilə müşayiət olunur. Həmçinin, bu dövr həm ana, həm də uşaq üçün optimal inkişafı təmin edəcək şəkildə qidalanma üsullarının seçilməsini vacib edir.
1) İnsulin və hormonların düzgün tənzimlənməsi
Hamiləlik dövründə orqanizm hormon səviyyələrini artırır. Məsələn, insulin müqaviməti, qadının daha çox qidalandırıcı maddələrə ehtiyacı olduğu halda yaranır. Bu baxımdan, qidalanmanın düzgün idarə edilməsi, şəkər xəstəliyi kimi problemlərin qarşısını almaq üçün önəmlidir.
2) Əsas makro və mikroelementlər
Hamiləlik dövründə qadınların daha çox kalori, zülal, vitamin və minerallara ehtiyacı olur. Aşağıda, hamilə qadının pəhrizində yer almalı olan bəzi vacib qidalanma maddələri verilmişdir:
Zülallar: Hamiləlikdə gündəlik zülal tələbatı artır. Zülallar həm ananın toxuma və orqanlarının inkişafına, həm də körpənin hüceyrə inkişafına kömək edir. Yumurta, süd məhsulları, toyuq və balıq zülal mənbələridir.
Fol turşusu: Bu vitamin, hamiləliyin ilk üç ayında embrionun neyroloji inkişafı üçün vacibdir. Fol turşusu çatışmazlığına qarşı qoruyucu olmaq üçün, hamilə qadınlar bu vitamini əlavələrlə qəbul etməlidirlər. Ən yaxşı təbii mənbələrindən biri yarpaqlı yaşıl tərəvəzlərdir.
Dəmir: Dəmir çatışmazlığı hamiləlikdə çox yayılmış bir problemdir. Dəmir, hemoglobin istehsalı üçün vacibdir və oksigenin qanla uşağa daşınmasına kömək edir. Ən yaxşı mənbələri qırmızı ət, qaraciyər və quru meyvələrdir.
Kalsium: Kalsium, körpənin skeletinin inkişafını təmin edir və hamilə qadının sümük sağlamlığını qorumağa kömək edir. Süd məhsulları, kələm və badam kalsiumla zəngindir.
Omeqa-3 yağ turşuları: Omega-3 yağ turşuları körpənin beyin və göz inkişafı üçün vacibdir. Xüsusilə, balıq, qoz və chia toxumları yaxşı mənbələrdir.
Hamiləlikdə ideal qidalanma yanaşması
Hamiləlik dövründə müxtəlif qida qruplarını düzgün şəkildə balanslaşdırmaq çox önəmlidir. Ancaq bəzən qadınlar, xüsusi qidalanma proqramlarını izləməkdə çətinlik çəkirlər. Ən yaxşı yanaşma, aşağıdakı qidalanma təkliflərinə əsaslanır:
Düzgün zamanlama və miqdar: Yüksək enerji tələbatı olsa da, yeməklərini gün ərzində kiçik və tez-tez yeməklərə ayırmaq, qan şəkərinin stabilliyini qorumağa kömək edir.
Qəbul olunan su miqdarı: Hamiləlik dövründə maye ehtiyacı artır, buna görə də gündəlik 2- 2.5 litr su içmək tövsiyə olunur.
Ağır qidalar və yağlardan qaçınmaq: Yağlı və yüksək kalori ilə zəngin qidalardan çəkinmək lazımdır. Bunun əvəzinə, təzə tərəvəzlər, meyvələr və zülallarla zəngin qidalar seçilməlidir.
Doğuş sonrası bərpa dövrü və qidalanma
Doğuşdan sonra qadın orqanizmi bərpa mərhələsinə keçir. Bu dövrdə düzgün qidalanma, həm ananın, həm də körpənin sağlamlığının qorunması üçün mühümdür. Doğuşdan sonra ananın bədənindəki vitamin və mineralların səviyyəsi aşağı düşə bilər, buna görə də bu ehtiyacların qarşılanması vacibdir.
1) Əsas vitamin və minerallar
Dəmir və kalsium: Doğuşdan sonra qadınların xüsusilə dəmir ehtiyatlarını bərpa etməsi lazımdır. Bu, həmçinin yeni doğulmuş körpənin dəmir ehtiyaclarını qarşılamağa kömək edir.
Vitamin B12: Hamiləlik və doğuş sonrası ananın enerji səviyyələrinin artması üçün vacibdir. Ən yaxşı mənbələrindən biri qırmızı ət və balıqdır.
Bütün qida qruplarından bərabər istifadə: Süd məhsulları, tərəvəzlər, meyvələr, ətdən zülalların balanslı şəkildə pəhrizdə yer alması bərpa dövrünü sürətləndirə bilər.
2) Əhəmiyyətli su istifadəsi
Ananın bərpa prosesi zamanı maye ehtiyacı da artır. Həmçinin, əgər ana körpəsini əmizdirirsə, o zaman süd istehsalını dəstəkləmək üçün kifayət qədər su qəbul etməlidir.
3) İştahanın yavaş-yavaş bərpası
Doğuşdan sonra orqanizm bərpa prosesi yaşadığından, ananın iştahası dəyişə bilər. Kiçik, tez-tez və balanslı qidalarla yavaş-yavaş bərpa olunmaq tövsiyə edilir.
Hamiləlik dövrü və doğuş sonrası bərpa, düzgün qidalanma ilə birbaşa əlaqəlidir. Bu dövrlərdə ananın və körpənin sağlamlığını qorumaq, doğru qida seçimləri və vitamin-mineral balansını təmin etməklə mümkündür. Sağlam qidalanma yalnız ananın deyil, körpənin də uzun müddətli sağlamlığının əsasını qoyur. Hər bir hamilə qadın fərdi ehtiyaclarını nəzərə alaraq, müvafiq mütəxəssislərlə məsləhətləşərək, öz sağlamlığını qorumağa və doğuş sonrası dövrü asan keçirməyə kömək edə bilər.
Unutmayın, doğru qidalanma sağlam ana və sağlam körpə üçün ən vacib əsaslardan biridir.
Dr. Rəna Bayramova
Pediatr, Uşaq Kardioloqu, Ailə Həkimi, Kliniki Dietoloq, Misir və Rusiya Dietoloqlar Assosiasiyasının üzvü
