Xərçəngin müalicəsi və onun qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzi və düzgün qidalanma çox mühüm rol oynayır. Qidalanma yalnız xəstənin bədənini müalicə prosesində dəstəkləmək üçün deyil, həm də xərçəngin inkişafını ləngitmək və onun təkrarlanmaması üçün bir vasitə olaraq təsir göstərir. Bu məqalədə, xərçənglə mübarizədə və onun inkişafını ləngitməkdə ən faydalı qidalanma prinsiplərindən bəhs edəcəyik.
Xərçəngə qarşı pəhriz nədir?
Xərçəngə qarşı pəhriz, yalnız maddələr mübadiləsini gücləndirmək deyil, həm də immun sistemini dəstəkləmək, iltihabı azaldmaq və orqanizmin zərərli toksinlərdən təmizlənməsinə kömək etmək üçün nəzərdə tutulur. Pəhrizdəki bəzi qida maddələri, xərçəng hüceyrələrinin inkişafını əngəlləməyə kömək edə bilər. Bu, əsasən antioksidantlar, fitokimya maddələri və müəyyən vitaminlər vasitəsilə baş verir.
Pəhrizin əsas prinsipləri
1) Təzə meyvələr və tərəvəzlər
Meyvə və tərəvəzlər xərçəngə qarşı pəhrizin əsas tərkib hissəsidir. Bu qidalar yüksək miqdarda antioksidantlar, vitaminlər (Xüsusən C və A vitamini) və fitokimya maddələri ilə zəngindir. İllər ərzində aparılmış tədqiqatlar göstərib ki, tərəvəzlər və meyvələr xərçəngin qarşısını almağa kömək edir. Qırmızı tərəvəzlər (pomidor, bibər), yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər (ispanax, kələm) və moruq, qarağat kimi meyvələr yüksək antioksidan aktivliyinə malikdir.
2) Dəniz məhsulları və yağlı balıqlar
Omega-3 yağ turşuları, xüsusilə də dəniz balıqlarında (sardina, losos, skumbriya) yüksək miqdarda mövcuddur. Bu yağ turşuları iltihabları azaldır, hüceyrə membranlarının sağlamlığını qoruyur və xərçəngin inkişafını maneə törədir. Omega-3 yağları, həmçinin ürək-damar xəstəlikləri üçün də çox faydalıdır.
3) Tam taxıllar və çətənə toxumları
Tam taxıllar, xüsusilə də qara çovdar, yulaf, qəhvəyi düyü və buğda, yüksək lif tərkibinə malikdir. Liflər, bağırsaq sistemini tənzimləyir və bədənin toksinlərdən təmizlənməsini təmin edir. Ayrıca, çətənə toxumları da zəruri amin turşuları və yağ turşuları ilə zəngin olmaqla, xərçəngə qarşı mübarizədə dəstəkləyici rol oynayır.
4) Ağır qırmızı ət və işlənmiş qidalardan uzaq durun
Araşdırmalar göstərir ki, çox miqdarda qırmızı ət, xüsusilə də işlənmiş ətlər (sosis, kolbasa) xərçəngin inkişafına təkan verə bilər. Bu cür qidalar, xüsusən də bağırsaq xərçənginin riskini artıran nitratlar və nitritlər ehtiva edir. Buna görə, qırmızı əti daha çox toyuq və hinduşka ilə əvəz etmək tövsiyə olunur.
5) Şəkər və şəkərli içkilərdən çəkinin
Yüksək şəkər istehlakı, orqanizmin insülin və qan şəkərini yüksəldir, bu da xərçəng hüceyrələrinin inkişafını stimullaşdıran amildir. Şəkərli içkilər və yüksək şəkər tərkibli qidalar xərçəngin inkişafına şərait yaradır. Bu səbəbdən, şəkərin miqdarını məhdudlaşdırmaq və təbii şirinləşdiricilərdən (məsələn, bal, stevia) istifadə etmək daha faydalıdır.
6) Probiotiklər və fermentləşdirilmiş qidalar
Probiotiklər (fermentləşdirilmiş qidalar, məsələn, qatıq, kefir, kimçi) bağırsaq florasının sağlamlığını qoruyur və immun sisteminin güclənməsinə kömək edir. Güclü bağırsaq florası, xərçəng hüceyrələrinin inkişafını əngəlləyən təsirlərə malikdir.
7) İsti qidalar və həddindən artıq spirtli içkilərdən uzaq durun
Hədsiz isti qidalar, xüsusilə də çox isti çay və yeməklər, orqanizmdə ağrıya və toxuma zədələnməsinə səbəb ola bilər ki, bu da xərçəng hüceyrələrinin inkişafını sürətləndirə bilər. Spirtli içkilərin həddindən artıq istehlakı da xərçəng riskini artırır, xüsusilə mədəaltı və qaraciyər xərçənginə yol açan əsas faktorlardan biridir.
Xərçəngin müalicəsində pəhrizin rolu
Xərçəng müalicəsi zamanı düzgün qidalanma yalnız orqanizmin müqavimətini gücləndirmək deyil, həm də müalicə prosesinin yan təsirlərini yüngülləşdirmək məqsədini güdür. Məsələn, kimyaterapiya və radioterapiya kimi müalicə üsulları zamanı xəstələrdə tez-tez iştahanın itməsi, ürəkbulanma, zəiflik və çəki itkisi kimi problemlər yaşanır. Bu səbəbdən, qidalanma mütəxəssisləri xəstələrə enerji verən, həmçinin antiinflamatuar və antioksidant təsir göstərən qidalar tövsiyə edirlər.
Xərçənglə mübarizədə düzgün pəhriz, yalnız xəstələrin müalicə prosesini dəstəkləmək deyil, həm də xərçəngin inkişafının qarşısını almaq üçün vacibdir. Meyvə və tərəvəzlərin, dəniz məhsullarının, tam taxılların və probiotiklərin istehlakı ilə bədənin güclənməsi, həmçinin qırmızı ət, şəkər və spirtli içkilərin azaldılması ilə xəstələrin sağlamlığı daha da yaxşılaşır. Xərçəng müalicəsi və qarşısının alınmasında düzgün qidalanma həyat keyfiyyətini artırmaqla yanaşı, bədənin özünü qoruma sistemini də gücləndirir.
Dr. Rəna Bayramova
Pediatr, Uşaq Kardioloqu, Ailə Həkimi, Kliniki Dietoloq, Misir və Rusiya Dietoloqlar Assosiasiyasının üzvü
Qidalanma xercengin qarsisini almada ve mulace prosesinde cox tesirli ola biler. Meqaledeki melumatlar mene cok komek etdi, bundan sonra pehrizimi yenileyecem.