valideyn

Valideyn övladı ilə dost ola bilərmi? – NEYROPSİXOLOQ DANIŞIR

Baxış sayı: 400

“Uşağım mənim ən yaxın dostumdur”, “Valideynlərimlə dost kimiyik”. Bu sözlər gözəl səslənir, elə deyilmi? Bununla belə, dostluq əsasən yaşımızdakı insanlarla və ya idrak səviyyəsinə uyğun gələn insanlarla qurduğumuz münasibət modelidir. Həyat səyahətimizdə hər bir fərdin rolu digər insanlarla münasibətlərimizdə sərhədlərimizi və vəzifələrimizi tənzimləyir, inkişaf etdirir.

Bəs, həqiqətənmi uşağın sərhədləri götürərək valideynləri ilə dostluq və münasibət qura bilməsi mümkündürmü? Sadə dillə desək, uşağa böyüklər kimi yanaşmaq, ona “dost” kimi müəyyən etmək sağlamdırmı?

Sağlamlıq Elmləri Universitetindən Neyropsixoloq Merve Tuğçe Doğru ilə söhbət edərək bu suallara cavab axtardıq…

 

“Valideyn övladının həyatını valideyn rolu ilə müşayiət etməlidir”

Ailədə hər bir fərdin fərqli rol və vəzifələri olduğuna diqqət çəkən Tuğçe Doğru, bu vəzifələr arasında ziddiyyət yaşanmaması üçün; “Valideynlər övladlarını valideyn rolunda müşayiət etməlidirlər”, – deyir. O xəbərdarlıq edir ki, uşaqla valideyn arasındakı dostluq sərhəd pozuntularına səbəb ola bilər.

“Övladınızın yeganə valideyni sizsiniz. Valideynlik öhdəliklərimizi bilərək, biz bu hissi övladımıza əks etdirməliyik. Uşağı dostluq mövqeyinə qoymamaq və sərhəd pozuntuları ilə yanaşı şəxsiyyət çaşqınlığına səbəb olmamaq lazımdır”, – deyə o qeyd edib.

 

Səlahiyyət uşağa keçə bilər

Balans gündəlik həyatda zəruri elementdir. Bu, şübhəsiz ki, münasibətlərə də aiddir. Tuğçe Doğru ailədaxili tarazlığın vacibliyinə diqqət çəkir və bunun pozulduğu təqdirdə valideyn-övlad münasibətindəki tarazlığın uşağa çevrilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edir.

“Uşaq səlahiyyəti uşağa valideyn olmağın vacibliyini hiss etdirə bilməyən ailələrdə görünür. Yəni valideynlər həmişə uşağın əlində oyuncaqdır. Valideynlər övladlarının baxıcısı olmaqla yanaşı, bəzən bəzi məsələlərdə dost kimi əlaqələr qura bilirlər. Əsas odur ki, övladımızın yaşadığı hadisə ilə bağlı hisslərini, nələri bəyəndiyini, zövqünü və yaşamaq istədiyi həyat tərzini daha səmimi şəkildə anlayaq. Bu zaman uşaq sərt səlahiyyətdən çox valideynlərinin anlayış və sərhədə hörmətli münasibəti ilə qarşılaşacaq”, – deyə Doğru qeyd edir.

 

Müasir valideyn olmaq istəyi sağlam ünsiyyətə təsir edə bilər

Bəs niyə valideynlər valideynlərindən çox uşaqlarının dostu olmaq istəyirlər? Doğrudur, o, bu istəyin altında yatan müxtəlif səbəbləri belə sadalayır:

Cəmiyyətdə müasir valideyn kimi görünmək istəyi ilə yanaşı, valideynlərin öz fərdi ehtiyaclarını, yəni dost rolunu ən yaxın olduqları və daim birlikdə olduqları uşağa aid etmələrini fərqli ünsiyyət cəhdi kimi təsvir edə bilərik. Yaxın dostları olmayan və ya istədikləri zaman dostları ilə görüşə bilməyən valideynlər bu ehtiyacı övladları vasitəsilə qarşılamaq istəyə bilərlər. Təbii ki, bu vəziyyət ana-uşaq və ya ata-övlad münasibətləri çərçivəsində yaşanırsa, problem yoxdur, amma dost kimi yaşanırsa, qeyri-sağlam münasibət idarəçiliyinə gətirib çıxarır.

Valideynlərin uşaqları ilə dostluq etməsi sağlam vəziyyət hesab edilmir. O qədər ki, bu vəziyyətin bağlanma problemlərinə səbəb ola biləcəyi düşünülür.

“Uşağın anasını dost kimi görməsi onun erkən bağlanma proseslərində problemləri olduğunu, məktəbəqədər dövrdə ayrılığın tam təmin olunmadığını, hətta məktəbə başlayan uşaqlarda anasını hamısının yanında istəmək istəyinin olduğunu göstərir. Beləliklə, bağlılıq problemlərinə səbəb olan münasibətlər problemi ilə qarşılaşırıq”, – deyə mütəxəssis bildirir.

 

Niyə uşaqlarla böyüklər kimi davranmaq olmaz?

Böyük və uşaqla dost olmaq da uşağa böyüklər kimi davranılması ilə nəticələnə bilər. Ancaq hələ əqli inkişafını tamamlamamış insana böyüklər kimi yanaşmaq uşağın dünyasına mənfi təsir göstərir. Uşaqlara niyə böyüklər kimi davranılmamalı sualına Tuğçe Doğru belə cavab verir: “Uşaqdann yaşından böyük işlər tələb edilməsinin gələcəkdə müxtəlif problemlərə səbəb ola biləcəyi görülür. İnkişaf və həyat təcrübələri uşağın yaşına uyğun olaraq inkişaf etməlidir. Uşaqların fərdi ehtiyaclarına uyğun davranmaq daha sağlam olardı. Onlara öz yaşları ilə bağlı olan öhdəliklər haqqında məlumatlılıq inkişaf etdirmək, münasibət və davranış baxımından həmyaşıdları ilə oxşar səviyyədə inkişaf etmək üçün dəstək və istiqamət verilməlidir.

Başqa sözlə, ana ilə alış-verişə getmək ana-uşaq qarşılıqlı əlaqəsi üçün dəstəkləyici bir vəziyyətdir. Və ya kofe içmək və atamla söhbət etmək, konsertə getmək, futbol oynamaq, digər dostlarla edilə bilən vəziyyətlərin ailə ilə də edilə bilməsi əhəmiyyətli bir fərqdir, ancaq “biz dostuq” kimi təsvir edilmədən, əlaqənin sərhədlərinə diqqət yetirərək. Çünki bunun ölçüləri gələcəkdə çox fərqli şəxsiyyət problemləri ilə qarşılaşmağımıza səbəb ola bilər”.

 

Sağlam valideyn-övlad münasibəti necə olmalıdır?

Valideynlik kimi mühüm vəzifəni üzərinə götürən insanlar üçün uşaqları ilə həmişə sağlam münasibət qurmaq asan deyil. Bəs, valideynlər övladı ilə balanslı münasibət qurmaq üçün nələrə diqqət etməlidirlər? Son olaraq Tuğçe Doğruya: “Valideyn-övlad münasibətində daha çox dostluq, yoxsa avtoritet olmalıdır?”, – deyə verilən suala.

“Uşaqlara verilən imkanların ən önəmlisi və dəyərlisi sevgi və hörmət çərçivəsində təhsildir. Effektiv ünsiyyət qurmaq üçün müxtəlif yol və üsullar sınanır. Hər bir valideyn öz həyat və mədəni dəyərlərinə uyğun həll yolları tapmağa çalışır. Çox müxtəlif üsulları sadalaya bilərik, lakin hər ailənin dinamikası fərqlidir. Uşağımıza verdiyimiz hər düzgün mesaj onun gələcək həyatını, münasibətlərini, həyat tərzini və hadisələrə baxışını müəyyən edəcək. Uşağın sadəcə valideyni olmaq uşağı özümüzdən uzaqlaşdırır, sadəcə dost olmaq isə uşağın ailə qaydalarına və təhsilimizə əməl etməsinə mane olur.

Lazım olanda uşağa mehriban yanaşa biləcəyimizi və birlikdə kefli vaxt keçirə biləcəyimizi uşağa hiss etdirmək kifayətdir. Bu anda uşaq nəyi bilməlidir; Valideynlərin valideyn olduqlarını və onların bütün emosional təcrübələrini, qorxularını, sevinclərini və s. birlikdə mühakimə olunmadan paylaşa biləcəklərini, lakin rəhbərlik və rəhbərliyə açıq olduqlarını bilməkdir”, – deyə cavab verir.

 

Qadir




Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir