Əzələ-skelet sistemi bədənin hərəkətini təmin edən ən vacib strukturlardan biridir. İnsan bədənindəki əzələlər, oynaqlar, sümüklər və bağlar bir-biri ilə əlaqəli şəkildə işləyir və hər birinin düzgün işləməsi bədənin ümumi sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Lakin həyat tərzi, yaş, qida vərdişləri və bəzi xarici faktorlar əzələ-skelet sistemində müxtəlif problemlərə səbəb ola bilər. Bu problemlər, ağrılar, hərəkət məhdudiyyətləri, postural pozuntular və digər əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Məqaləmizdə, əzələ-skelet sistemi ilə bağlı ən çox qarşılaşılan problemlər, onların səbəbləri və müalicə üsulları barədə məlumat verəcəyik.
1) Əzələ ağrıları (miyaljiya)
Əzələ ağrıları, ümumiyyətlə, yorğunluq, düzgün olmayan bədən duruşu, artıq fiziki fəaliyyət və ya gərginlik nəticəsində yaranır. Xüsusilə fiziki işlə məşğul olan şəxslərdə, əzələ ağrıları daha tez-tez müşahidə edilir. Lakin, bəzi hallarda, əzələ ağrıları daha ciddi problemlərin əlaməti ola bilər.
Əzələ ağrılarının səbəbləri:
Həddindən artıq fiziki fəaliyyət (məsələn, ağır idman hərəkətləri və ya bədənə uyğun olmayan işlər)
Düzgün olmayan duruş
Stres və emosional gərginlik
Vitamin və mineral çatışmazlıqları (xüsusilə D vitamini və maqnezium)
Bəzi infeksion xəstəliklər
Müalicə üsulları:
Yüngül masaj və fizioterapiya seansları
İstirahət və bədənin müalicə prosesinə uyğun vaxt ayrılması
İstilik və soyuq terapiyaları (soyuq kompreslər və ya isti vannalar)
Düzgün postural və hərəkət texnikalarının öyrədilməsi
2) Osteoartrit (oynaqlarda artrit)
Osteoartrit, oynaqların iltihabı və degenerasiyası ilə xarakterizə olunan bir xəstəlikdir. Xüsusilə yaşlı insanlarda görülən bu xəstəlik, oynaqlardakı kartilajın zamanla aşındığı və oynaqların hərəkətini məhdudlaşdırdığı bir vəziyyətdir.
Səbəbləri:
Yaşlanma
Genetik faktörlər
Oynaqların uzun müddət ərzində zədələnməsi
Obezlik (əvvəlki oynaqlara əlavə yük)
Əlamətlər:
Oynaqlarda ağrı və şişkinlik
Hərəkət çətinliyi və oynaqların sərtliyi
Xüsusilə səhərlər hərəkət etməyə başladıqda yaranan ağrılar
Müalicə:
Fizioterapiya və reabilitasiya (hərəkət məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması üçün)
Ağrı kəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar
Oynağa isti-soyuq terapiya
Artroskopiya və ya əməliyyat (ağır hallarda)
3) Bel ağrıları (lumbago)
Bel ağrıları, xüsusilə ofis işləri ilə məşğul olan şəxslərdə çox yayğındır. Yanlış duruş, uzun müddət eyni pozisiyada oturmaq və ya ağır yük daşımaq bel əzələlərində gərginlik yarada bilər.
Səbəbləri:
Hərəkət əskikliyi və uzun müddət eyni pozisiyada qalma
Yüksək stress və gərginlik
Bədənin zədələnməsi və əzələ gərginliyi
Disk yırtığı (bel fəqərəsindəki diskin yırtılması)
Əlamətlər:
Belin aşağı hissəsində ağrı və sərtlik
Ağrının dizlərə və ayaqlara doğru yayılması
Hərəkət məhdudiyyətləri
Müalicə:
Fizioterapiya və hərəkət terapiyası
Oyun terapiyası və yerinə yetirilən xüsusi hərəkət proqramları
İstirahət və düzgün duruş texnikalarının öyrədilməsi
Dərman müalicəsi (ağrı kəsicilər və antiinflamatuar dərmanlar)
4) Skolioz (bel əyriliyi)
Skolioz, belin yana doğru əyilməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu, daha çox uşaqlar və yeniyetmələrdə müşahidə edilir, lakin hər yaşda meydana çıxa bilər. Belin əyriliyi, bədənin simmetriyasında problemlərə səbəb ola bilər.
Səbəbləri:
Genetik faktörlər
Ailədə skolioz tarixi
Əzələ və sümüklərin inkişaf pozuntuları
Nörolojik xəstəliklər
Əlamətlər:
Bel və çiyinlərdə qeyri-bərabər yüksəkliyə görə yaranan estetik problemlər
Hərəkət etmədə çətinliklər
Ağrı və yorğunluq
Müalicə:
Fizioterapiya (bel əyriliyinin düzəldilməsi üçün xüsusi məşqlər)
Skoliozlu uşaqlarda fəqərə dəstəyi və düzəldici korsetlər
Ağır hallarda, cərrahiyyə müdaxiləsi
5) Osteoporoz (sümük kütləsinin azalması)
Osteoporoz, sümüklərin zəifləməsi və qəzalara qarşı həssaslaşması ilə nəticələnən bir xəstəlikdir. Bu xəstəlik, xüsusilə qadınlarda menopauzadan sonra və yaşlandıqca daha çox görülür.
Səbəbləri:
Yaşlanma
Hormon balansının pozulması (xüsusilə qadınlarda estrogenin azalması)
Kalsium və D vitamini çatışmazlığı
Fiziki fəaliyyətin az olması
Əlamətlər:
Sümük qırılmalarının daha tez baş verməsi
Boyun və bel ağrıları
Sümük sıxlığının azalması
Müalicə:
Kalsium və D vitamini əlavələri
Fizioterapiya (sümük gücünü artırmağa kömək edən hərəkət proqramları)
Dərman müalicəsi (osteoporoz üçün xüsusi dərmanlar)
Əzələ-skelet sistemi ilə bağlı problemlər, həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldan və hərəkət qabiliyyətini məhdudlaşdıran ciddi xəstəliklərdir. Bu problemlərin müalicəsi, yalnız ağrıları aradan qaldırmaqla kifayətlənməyib, bədənin ümumi funksiyasını da bərpa etməyə yönəldilməlidir. Müalicə planları, fizioterapiya, düzgün qidalanma, fiziki fəaliyyət və müvafiq dərman müalicələrini əhatə edir.
Nərminə Abbasova
MayoMed Medikal Fizioterapiya və Reabilitasiya Mərkəzinin baş həkimi, terapevt və ailə həkimi
Həkimlə əlaqə saxlamaq istəyənlər Əhməd Rəcəbli 207-də yerləşən MayoMed klinikasına müraciət edə (TEL: (012) 464 86 93; 464 86 94; 464 86 95) və ya (051) 866 02 20; (051) 567 66 96 mobil nömrələri ilə birbaşa Nərminə Abbasova ilə əlaqə saxlaya bilərlər.
