Son illərdə rəsmi nikah bağlamadan ailə həyatı yaşayan cütlüklərin sayı artmaqdadır. Bəziləri bunu şəxsi seçim hesab edir, bəziləri isə müxtəlif səbəblərdən nikahlarını rəsmiləşdirməyi təxirə salır. Lakin belə münasibətlərdə olan şəxsləri ən çox düşündürən suallardan biri budur: Rəsmi nikah olmadan birlikdə yaşayan insanların hüquqları qanunla qorunurmu?

Bu suala cavab vermək üçün ilk növbədə ailə hüququnun əsas prinsiplərini bilmək vacibdir.

Qanun yalnız rəsmi nikahı tanıyır

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən, ər-arvad arasında hüquq və vəzifələr yalnız dövlət qeydiyyatına alınmış nikah nəticəsində yaranır. Yəni uzun illər birlikdə yaşamaq, ortaq təsərrüfat aparmaq və ya cəmiyyət tərəfindən ailə kimi qəbul olunmaq hüquqi baxımdan nikah hesab edilmir.

Bu səbəbdən rəsmi nikah olmadan yaşayan şəxslər ailə hüququndan irəli gələn bir sıra təminatlardan istifadə edə bilmirlər.

Birgə yaşamaq əmlak üzərində avtomatik hüquq yaratmır

Praktikada ən çox rast gəlinən problemlərdən biri əmlak məsələləridir.

Məsələn, cütlük uzun illər birlikdə yaşayıb mənzil, avtomobil və ya digər əmlak əldə edə bilər. Lakin həmin əmlak yalnız bir nəfərin adına rəsmiləşdirilibsə, digər tərəf avtomatik olaraq onun üzərində pay hüququ qazanmır.

Belə hallarda mübahisə yaranarsa, əmlakın alınmasına maliyyə və ya digər formada töhfə verildiyini sübut etmək lazım gəlir. Bu isə hər zaman asan olmur.

Aliment hüququ yaranırmı?

Rəsmi nikah olmadıqda tərəflər ayrıldıqdan sonra biri digərindən özünün saxlanılması üçün aliment tələb edə bilməz.

Çünki qanun bu hüququ yalnız rəsmi nikahdan irəli gələn ailə münasibətlərində nəzərdə tutur.

Bəs uşaqların hüquqları necə qorunur?

Valideynlərin rəsmi nikahda olmaması uşağın hüquqlarını məhdudlaşdırmır.

Atalıq qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada müəyyən edildikdən sonra uşaq digər uşaqlarla eyni hüquqlara malik olur. O cümlədən:

aliment almaq;

vərəsə olmaq;

sosial təminatlardan istifadə etmək;

hər iki valideyn tərəfindən qayğı və tərbiyə almaq hüququna malikdir.

Yəni qanun valideynlərin münasibət formasına görə uşaqlar arasında fərq qoymur.

Vərəsəlik məsələsində vəziyyət necədir?

Rəsmi nikah olmadan birlikdə yaşayan şəxslər bir-birlərinin qanuni vərəsəsi hesab olunmurlar.

Bu səbəbdən tərəflərdən biri vəfat etdikdə digər şəxs yalnız birlikdə yaşadıqlarını əsas gətirərək miras tələb edə bilməz.

Belə hallarda yalnız qanunda nəzərdə tutulmuş digər əsaslar və ya vəsiyyətnamə olduqda hüquqi nəticələr yarana bilər.

Xəstəxana, sosial təminat və digər hüquqlar

Rəsmi nikahın olmaması bəzi hallarda gündəlik həyatda da çətinlik yaradır. Məsələn, həyat yoldaşı statusu ilə bağlı hüquqlardan istifadə, müəyyən sosial təminatlar və ya bəzi hüquqi prosedurlarda nümayəndəlik məsələləri problemə çevrilə bilər.

Bu səbəbdən münasibət uzunmüddətli xarakter daşıyırsa və tərəflər ailə həyatı qurublarsa, nikahın dövlət qeydiyyatına alınması gələcəkdə yarana biləcək hüquqi riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Hüquqi baxımdan ən etibarlı yol

Bəzən insanlar “illərlə birlikdə yaşamışıq, onsuz da qanun bizi ailə hesab edir” düşüncəsi ilə hərəkət edirlər. Halbuki bu, geniş yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biridir.

Rəsmi nikah yalnız bir sənəd deyil. O, tərəflərin əmlak, aliment, vərəsəlik, sosial təminat və digər mühüm hüquqlarının qanunla qorunmasını təmin edən hüquqi əsasdır.

Ailə qurmaq qərarı verən şəxslər münasibətlərini dövlət qeydiyyatına almaqla həm öz hüquqlarını, həm də gələcəkdə yarana biləcək mübahisələr zamanı hüquqi müdafiələrini təmin etmiş olurlar. Hüquqi maariflənmə isə bu sahədə düzgün qərar verməyin ən vacib şərtlərindən biridir.

Hüquqşünas Ləman Qarayeva