Ailə cəmiyyətin təməlidir. Lakin ailə münasibətləri hər zaman yalnız qarşılıqlı anlaşma ilə davam etmir. Bəzən hüquqi mübahisələr, əmlak bölgüsü, aliment, uşağın himayəsi və ya məişət zorakılığı kimi hallar ailə üzvlərinin hüquqi müdaxiləyə ehtiyac duymasına səbəb olur. Belə vəziyyətlərdə hüquqi yardımın vaxtında alınması həm hüquqların qorunmasına, həm də problemlərin daha ağır nəticələrə gətirib çıxarmasının qarşısını almağa kömək edir.
Ən çox rast gəlinən hallardan biri boşanma prosesidir. Bir çox insan boşanmanı sadəcə nikahın pozulması kimi qəbul etsə də, əslində bu proses əmlak bölgüsü, aliment öhdəliyi, uşağın kimin yanında qalacağı, digər valideynlə ünsiyyət hüququ və digər hüquqi məsələləri də əhatə edir. Hüquqi dəstək bu mərhələdə tərəflərin qanunla müəyyən edilmiş hüquq və vəzifələrini düzgün anlamasına imkan yaradır. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən ailə hüquqlarının müdafiəsi məhkəmələr və qanunla müəyyən edilmiş digər dövlət orqanları tərəfindən həyata keçirilir, ailə mübahisələrinin bir qismi üzrə isə məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak tələb olunur.
Uşaqların hüquqlarının müdafiəsi də hüquqi yardımın vacib olduğu sahələrdəndir. Valideynlər arasında övladın yaşayış yeri, görüş qrafiki, təhsil və ya alimentlə bağlı fikir ayrılığı yarandıqda hüquqşünasın iştirakı uşağın maraqlarının üstün tutulmasına xidmət edir. Qanunvericilik uşağın ailədə yaşamaq, valideynləri ilə ünsiyyət saxlamaq və müəyyən hallarda hüquqi yardım almaq hüququnu da təmin edir.
Məişət zorakılığı hallarında hüquqi yardımın əhəmiyyəti daha da artır. Fiziki, psixoloji, iqtisadi və ya cinsi zorakılığa məruz qalan şəxslər hüquqlarını qorumaq üçün dərhal hüquqi dəstəyə müraciət etməlidirlər. Belə hallarda mühafizə tədbirlərinin görülməsi, məhkəməyə müraciət, zərərçəkmişin hüquqlarının müdafiəsi və digər hüquqi prosedurlar peşəkar yanaşma tələb edir. Azərbaycan Respublikasının “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” Qanunu zərərçəkmiş şəxslərin hüquqi yardımla təmin olunmasını da nəzərdə tutur.
Ailə daxilində əmlakla bağlı mübahisələr də tez-tez hüquqi yardım tələb edən məsələlər sırasındadır. Nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın hansı hissəsinin birgə mülkiyyət hesab olunması, hədiyyə və ya miras yolu ilə əldə edilən əmlakın statusu, kredit öhdəliklərinin bölüşdürülməsi kimi suallar yalnız qanunvericiliyin düzgün tətbiqi ilə həll oluna bilər. Hüquqşünasın məsləhəti sonradan yarana biləcək uzunmüddətli məhkəmə çəkişmələrinin qarşısını ala bilər.
Valideyn hüquqlarının məhdudlaşdırılması və ya valideynlik hüququndan məhrumetmə ilə bağlı məsələlər də xüsusi həssaslıq tələb edir. Belə qərarlar yalnız qanunla müəyyən edilmiş əsaslar olduqda qəbul edilir və burada əsas meyar uşağın mənafeyinin qorunmasıdır. Bu səbəbdən həm valideynlər, həm də uşağın qanuni nümayəndələri hüquqi yardım almaqla prosesdə öz hüquqlarını daha səmərəli müdafiə edə bilərlər.
Bəzən ailələr nikah müqaviləsinin bağlanması, övladlığa götürmə, qəyyumluq və himayə, mirasın bölüşdürülməsi və ya ailədaxili razılaşmaların hüquqi qüvvəyə minməsi kimi məsələlərdə də hüquqi məsləhətə ehtiyac duyurlar. Problemin yaranmasını gözləmədən hüquqşünasa müraciət etmək gələcəkdə yarana biləcək risklərin qarşısını almağa kömək edir.
Unutmaq olmaz ki, hüquqi yardım yalnız məhkəmədə vəkil tərəfindən təmsil olunmaq demək deyil. Bəzən sadəcə düzgün hüquqi məsləhət almaq, sənədlərin hazırlanması, qanunvericiliyin izah edilməsi və tərəflər arasında barışıq imkanlarının qiymətləndirilməsi belə ailə münaqişəsinin böyüməsinin qarşısını ala bilər.
Sağlam ailə münasibətlərinin qorunması təkcə qarşılıqlı hörmət və etimaddan deyil, həm də hər bir ailə üzvünün hüquqlarını bilməsindən keçir. Hüquqi yardım isə məhz bu hüquqların qorunması və ədalətli həll yolunun tapılması üçün ən vacib vasitələrdən biridir.
Hüquqşünas Ləman Qarayeva
