1. Əllərlə dinləmək: osteopatın sakit toxunuşunun arxasında nə dayanır?

Osteopatik seansı kənardan izləyən insan düşünə bilər: “Həkim əllərini qoyub gözləyir. Bu sakitlikdə nə baş verir?” Biz müalicəni çox vaxt görünən hərəkətlə əlaqələndiririk. Buna görə də sakit bir toxunuşun arxasında diqqət, müqayisə, müayinə və qərarvermə olduğunu ilk baxışda görmək çətindir.

Osteopatiyada əllər müayinə vasitəsidir. Həkim toxumaların gərginliyini, hərəkətə müqavimətini və toxunuşa cavabını qiymətləndirir. “Əllərlə dinləmək” adlandırılan bu diqqət, xüsusilə biodinamik yanaşmada, işin mərkəzində dayanır. Burada dinləmək — əvvəlcədən düşündüyün cavabı axtarmağa tələsmədən, qarşındakı insanın vəziyyətini anlamağa çalışmaqdır.

Ağrıyan nahiyədən bütöv insana doğru

Pasiyent adətən bir şikayətlə gəlir: başı, boynu, beli ağrıyır. Lakin həmin şikayət insanın həyatından ayrı mövcud deyil. Onun nə vaxt başladığı, hansı vəziyyətlərdə artdığı, hərəkətə, yuxuya və gündəlik fəaliyyətə necə təsir etdiyi müayinənin bir hissəsidir.

Ceyms Celousun “Biodinamika — Faza I” materialında bütövlük anlayışına xüsusi yer verilir. Müəllifin fikrincə, insanın bütöv olduğunu nəzəri olaraq qəbul etmək hələ bu bütövlüyü praktikada nəzərə almaq demək deyil. Bunun üçün həkim öz müşahidə qabiliyyətini yetişdirməli, diqqətini yalnız ayrı bir nahiyəyə bağlamamalıdır.

Bu baxış osteopatı belə suallara yönəldir: ağrıyan nahiyə hərəkət zamanı necə davranır? İnsan onu qorumaq üçün duruşunu necə dəyişir? Hansı hərəkətlər rahat, hansılar çətindir? Müayinə zamanı hiss edilənlər pasiyentin söylədikləri ilə uyğun gəlirmi?

Beləliklə, şikayət daha geniş bir mənzərənin içində qiymətləndirilir. Eyni yerdə ağrı hiss edən iki insanın tarixçəsi, hərəkəti və ehtiyacları fərqli ola bilər.

Sağlamlığı axtarmaq nə deməkdir?

Celousun təsvir etdiyi osteopatik ənənədə diqqət bədənin qorunmuş imkanlarına da yönəlir. “Sağlamlığı axtarmaq” ifadəsi bu baxışın əsas fikirlərindəndir.

Bunu fırtınadan sonra bağa baxmağa bənzətmək olar. Bağban zədələnmiş budaqları görür, eyni zamanda ağacın canlı qalan hissələrinə, köklərinə və yeni tumurcuqlarına da diqqət edir. Onun işini istiqamətləndirən həm zədənin miqyası, həm də həyatın harada davam etməsidir.

İnsana bu nəzərlə yanaşmaq onun bacardıqlarını da görməkdir: hansı hərəkət rahatdır, hansı vəziyyətdə özünü yaxşı hiss edir, gündəlik həyatında hansı imkanlar qorunub? Bu suallar xəstəliyi nəzərdən qaçırmaq üçün deyil, pasiyentin vəziyyətini daha tam anlamaq üçündür.

Sakit toxunuş zamanı həkim nə edir?

Osteopatın əlləri sakit görünə bilər, amma diqqəti fəaliyyətdədir. O, müayinə zamanı aldığı məlumatı müqayisə edir, pasiyentin rahatlığını izləyir, tətbiq etdiyi yanaşmaya cavabı qiymətləndirir. Davam etmək, toxunuşu dəyişmək və ya müdaxiləni dayandırmaq da bu prosesdə verilən qərarlardır.

Biodinamik məktəbdə gözləməyə və müşahidəyə xüsusi əhəmiyyət verilir. Celousun mətnlərində bu, həkimin öz niyyətini tələsik şəkildə önə keçirməməsi, pasiyentin cavabına yer ayırması ilə əlaqələndirilir. Buradakı gözləmək məqsədli diqqətdir.

Lakin əllə hiss edilən hər təəssüratın mənası öz-özünə aydın olmur. Onu pasiyentin şikayətləri, tibbi tarixçəsi və digər müayinə məlumatları ilə tutuşdurmaq lazımdır. Dinləmək bacarığı müşahidə qədər, həmin müşahidəni düzgün şərh etmək məsuliyyətini də daşıyır.

Niyə yalnız texnikanı öyrənmək kifayət etmir?

Celous tədrisdə prinsiplərə xüsusi yer verir. Bir əl mövqeyini və ya hərəkəti təkrarlamaq mümkündür. Lakin onun nə vaxt uyğun olduğunu, hansı cavabı gözlədiyini və nə zaman dayanmalı olduğunu anlamaq daha geniş hazırlıq tələb edir.

Musiqiçi notları öyrəndikcə ifanın əsaslarını mənimsəyir. Zamanla səslər arasındakı münasibəti, fasilənin yerini, ritmin bütövlüyünü də duymağa başlayır. Osteopatik təhsildə də anatomiya və klinik biliklərlə yanaşı, toxunma həssaslığının, müşahidənin və qərarvermənin yetişdirilməsinə önəm verilir.

Bu səbəbdən “əllərlə dinləmək” yalnız zərif toxunmaq mənasına gəlmir. O, bilik, diqqət və məsuliyyətin bir araya gəlməsidir.

Toxunuşun mərkəzində insan var

Celous osteopatiyanı insana xidmət kimi təqdim edir. Bu fikir həkimin pasiyentə ayırdığı vaxta, onu necə dinlədiyinə, narahatlığını necə qarşıladığına da aiddir. Müayinə olunan insanın sözləri, sualları və hiss etdikləri bu dialoqun ayrılmaz hissəsidir.

Əllər toxumaları müayinə edir; həkim isə həmin toxumaların aid olduğu insanla görüşür — onun ağrısı, keçmişi, gözləntiləri və gündəlik həyatı ilə.

Əllərlə dinləməyin mənası bu görüşdə açılır: qarşındakı insanın vəziyyətini tələsik bir qəlibə yerləşdirmədən anlamağa çalışmaq və hər növbəti addımı bu anlayışa söykəmək.

Bu bölmədəki biodinamik baxış Ceyms Celousun “Biodinamika — Faza I” tədris materialının təqdim olunan səhifələri əsasında şərh edilmişdir.

Əllərlə dinləməkdən danışarkən bir sual yaranır: osteopat bu sakit toxunuş zamanı nəyə diqqət yetirir?

Kranial osteopatiya ənənəsində bu sual bizi kraniosakral ritm anlayışına gətirir. Bu yanaşmada osteopatın diqqəti toxumaların gərginliyi və hərəkət sərbəstliyi ilə yanaşı, əllə hiss edildiyi təsvir olunan incə ritmik dəyişikliklərə də yönəlir. Osteopatik ədəbiyyatda həmin müşahidələr kəllə, onurğa boyunca uzanan qişalar və oma sümüyü arasındakı əlaqələr çərçivəsində izah olunur.

Dənizin səthində görünən dalğaların altında daha sakit axınların olduğu kimi, biodinamik osteopatiyanın dilində də insan bədəninə incə hərəkətlərin bütövlüyü kimi baxılır. Bu bənzətmə yanaşmanın mahiyyətini təsəvvür etməyə kömək edir; kraniosakral ritm isə ürək döyüntüsü və tənəffüs kimi obyektiv ölçülməsi və klinik mənası eyni dərəcədə təsdiqlənmiş göstərici deyil.

Bəs kraniosakral ritm dedikdə nə nəzərdə tutulur? Osteopatik modeldə hansı strukturlar və mexanizmlər bu anlayışla əlaqələndirilir? İndi əllərlə dinləməkdən həmin ritmin təsvirinə keçək.

1) Kraniosakral ritm nədir?

Dənizə baxanda əvvəlcə sahilə çırpılan dalğaları görürük. Bir qədər dayandıqda isə suyun daha sakit hərəkətləri diqqətimizi çəkir. İnsan bədənini dinləmək də diqqət və zaman tələb edir: ürək döyüntüsü və nəfəsalma asan seçilir, daha incə hərəkətləri anlamaq üçün isə başqa suallar vermək lazım gəlir.

Kranial osteopatiya belə bir sualdan başlayır: kəllə, beyin qişaları, maye mühiti və oma sümüyü arasındakı münasibətləri vahid sistem kimi necə anlaya bilərik?

“Kraniosakral” sözündə kranium kəlləni, sakrum isə oma sümüyünü bildirir. Bu iki nahiyə arasında beyin və onurğa beynini əhatə edən qişalar, həmçinin beyin-onurğa beyni mayesi — likvor yerləşir. Kranial osteopatiyanın banisi Uilyam Qarner Saterlend bu strukturların qarşılıqlı münasibətlərini “ilkin tənəffüs mexanizmi” adlandırdığı modeldə birləşdirmişdir.

Buradakı “tənəffüs” ağciyərlərə havanın daxil olub-çıxmasını bildirmir. Osteopatik modeldə bu söz incə, dövri genişlənmə və geri qayıtma hərəkətlərini ifadə edir. Həmin hərəkətlərin palpasiya ilə hiss edildiyi düşünülən ritmik təzahürünə kranial ritm deyilir. Mənbələrdə onun tezliyi üçün müxtəlif diapazonlar göstərilir; buna görə rəqəmləri ürək döyüntüsü kimi hamı üçün təsdiqlənmiş normal göstərici saymaq düzgün olmaz.

Bu model beş komponent üzərində qurulur.

Beyin və onurğa beyninin daxili hərəkətliliyi

Saterlendin modelində sinir toxumasının özünəməxsus incə hərəkətliliyi nəzərdə tutulur. Bunu sakit görünən ağacın daxilində davam edən həyatla müqayisə edə bilərik: xaricdən hərəkətsizlik görmək daxildə bütün proseslərin dayanması demək deyil. Lakin sinir toxumasında həyat proseslərinin davam etməsi ilə modeldə təsvir olunan xüsusi ritmik hərəkətin təsdiqi ayrı məsələlərdir.

Likvorun fluktuasiyası

Beyin və onurğa beyni maye mühitlə əhatə olunub. Osteopatik ədəbiyyatda likvorun dalğavari dəyişmələri “fluktuasiya” adlandırılır və modelin mühüm hissəsi sayılır.

Burada su hövzəsi obrazı kömək edir: suyun hərəkətini anlamaq üçün onun yerləşdiyi sahəni və əlaqə yollarını da nəzərə almaq lazımdır. Likvorun fizioloji hərəkəti ilə osteopatın əlləri altında hiss etdiyi kranial ritmin eyni hadisə olub-olmaması isə ayrıca araşdırma mövzusudur.

Beyin qişalarının qarşılıqlı münasibəti

Sərt beyin qişasının yaratdığı beyin orağı və beyincik çadırı kəllə daxilində dayaq münasibətlərində iştirak edir. Kranial osteopatiyada bunlara “qarşılıqlı gərginlik membranları” kimi baxılır.

Çadırı müxtəlif istiqamətlərdən saxlayan bağları təsəvvür edək. Onun formasını yalnız bir bağın möhkəmliyi deyil, bağlar arasında dartılmanın necə bölüşdürülməsi müəyyən edir. Bu bənzətmə qişaların qarşılıqlı münasibətlərini göz önünə gətirir: burada əsas anlayış tarazlıqdır.

Kəllə sümükləri və tikişləri

Kəllə sümüklərinin birləşdiyi tikişlər öz toxuma quruluşuna və inkişaf xüsusiyyətlərinə malikdir. Kranial model bu birləşmələrdə çox kiçik nisbi hərəkətlərin olduğunu nəzərdə tutur.

Bunu bütöv bir tağın hissələri arasındakı münasibətə bənzətmək olar: hər hissənin quruluşu ümumi formanın yaranmasında iştirak edir. Sümüklərin elastikliyi, tikişlərin xüsusiyyətləri və palpasiya ilə hiss edildiyi bildirilən ritmik hərəkətlər isə eyni anlayış deyil.

Oma sümüyünün qalça sümükləri arasındakı hərəkəti

Beşinci komponent oma sümüyünün qeyri-iradi hərəkətidir. Modeldə bu hərəkət spinal dura materin əlaqələri vasitəsilə kəllədaxili proseslərlə birlikdə şərh olunur.

Beləcə, diqqət baş nahiyəsindən onurğa boyunca çanağa qədər genişlənir. Sanki bir musiqi əsərində ayrı-ayrı alətləri dinlədikdən sonra onların birlikdə yaratdığı ahəngə qulaq asırıq.

Kranial osteopatik baxışın mərkəzində bu qarşılıqlı münasibətlər dayanır. Beş komponent bir sistemin hissələri kimi nəzərdən keçirilir. Onların anatomiyası ilə modeldə irəli sürülən ritmik mexanizmlərin elmi təsdiq səviyyəsi fərqlidir. Bu fərqi qorumaq həm mövzunu dürüst izah etməyə, həm də klinik müşahidələri daha dəqiq ifadə etməyə imkan verir.

Növbəti sual da buradan doğur: bu sistemdə tarazlığı dəyişdirə bilən amillər hansılardır?

2) Kraniosakral ritmin tarazlığı nədən pozula bilər?

Bir çadırı təsəvvür edin: onu müxtəlif istiqamətlərdən saxlayan bağlardan biri həddindən artıq dartıldıqda, çadırın forması da dəyişir. Dəyişiklik yalnız dartılan bağın yanında görünməyə bilər; qarşı tərəfdə də gərilmə və ya boşalma yaranar. Kranial osteopatiyada qişalar arasındakı münasibətləri izah etmək üçün bu bənzətmə kömək edir.

Bu baxışda osteopat toxumaların hərəkətliliyini, müqavimətini və bir-biri ilə münasibətini qiymətləndirir. Əllə hiss olunan fərqlər həmin model daxilində şərh edilir; onlar öz-özlüyündə likvor dövranının pozulduğunu və ya müəyyən xəstəliyin yarandığını sübut etmir.

İnkişaf və doğuşla bağlı amillər

Göndərilən mənbədə dəyişikliklərin yaranma vaxtı üç dövrə ayrılır: doğuşdan əvvəl, doğuş zamanı və doğuşdan sonra. Bətndaxili şərait və doğuş zamanı başın məruz qaldığı mexaniki təsirlər osteopatik qiymətləndirmədə nəzərə alınan amillər kimi göstərilir.

Burada uşağın böyüməsini də nəzərə almaq lazımdır. İnkişaf edən bədən daim dəyişir; doğuş zamanı baş formasının dəyişməsi avtomatik olaraq qalıcı pozuntu demək deyil. Osteopat üçün hamiləlik və doğuş tarixçəsi uşağın indiki vəziyyətini anlamağa kömək edən məlumatlardan biridir.

Travmalar

Yıxılma, zərbə və digər mexaniki təsirlər kitabda hərəkət məhdudluğunun mümkün səbəbləri sırasında verilir. Müəllif alın nahiyəsinə təsirin qişalar vasitəsilə ənsə nahiyəsində gərginliklə əlaqələnə biləcəyini nümunə göstərir.

Bu, osteopatik modeldə təsirin yeri ilə qiymətləndirilən gərginliyin yerinin həmişə üst-üstə düşməyə biləcəyini izah edir. Keçmiş travmanı öyrənmək əhəmiyyətlidir, lakin indiki şikayətin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün onu müayinə və digər tapıntılarla birlikdə qiymətləndirmək lazımdır.

Duruş və toxumalar arasındakı münasibətlər

Mənbə postural dəyişiklikləri və bədənin uzaq nahiyələrindəki disfunksiyaları da mümkün amillər kimi sadalayır. Kranial osteopatik baxış buna görə boyun, onurğa, çanaq və oma nahiyələrinin qiymətləndirilməsini də əhatə edir.

Bir yelkənin formasını anlamaq üçün onun bütün bağlarına baxdığımız kimi, bu yanaşmada da diqqət müxtəlif nahiyələr arasındakı əlaqələrə yönəlir. Bununla belə, anatomik davamlılıq bir nahiyədəki problemin mütləq digər nahiyədə ritm pozuntusu yaratdığı mənasına gəlmir.

Dəyişiklik hansı səviyyədə təsvir olunur?

İlkin tənəffüs mexanizminin pozuntuları üç səviyyədə qruplaşdırılır:

– Maye səviyyəsində: likvorun fluktuasiyası ilə əlaqələndirilən dəyişikliklər.

– Sümük səviyyəsində: sümüklərin qarşılıqlı hərəkətliliyində təsvir edilən məhdudluqlar.

– Yumşaq toxuma səviyyəsində: qişalar, vətərlər və aponevrozlarla bağlı dəyişikliklər.

Bu təsnifat osteopatın hansı münasibətləri araşdırdığını göstərir. Müayinənin məqsədi isə həmin müşahidələri insanın şikayətləri, keçmişi və ümumi vəziyyəti ilə tutuşdurmaqdır.

Bəs klinik praktikada bu dəyişikliklərlə yanaşı hansı şikayətlər müşahidə olunur və onların mənasını necə ayırd etmək olar?

3) Kranial ritmin pozğunluğu özünü necə göstərir?

Orkestri dinləyərkən bir alətin səsinin digərlərindən ayrıldığını duya bilərik. Lakin ahəngin niyə dəyişdiyini anlamaq üçün təkcə həmin səsi eşitmək kifayət etmir. Kranial osteopatik müayinədə də hiss edilən fərqin mənası insanın şikayətləri və ümumi vəziyyəti ilə birlikdə araşdırılır.

Burada iki məqamı ayırmaq vacibdir: osteopatın palpasiya zamanı hiss etdiyini bildirdiyi dəyişikliklər və pasiyentin yaşadığı şikayətlər. Bunlar arasında əlaqə olması ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Osteopatın əlləri altında nə dəyişə bilər?

Kranial osteopatik modeldə müayinə zamanı hərəkətin tezliyinə, amplitudasına, simmetriyasına və davamlılığına diqqət yetirilir. Osteopat bir tərəfdə hərəkəti daha məhdud, digər tərəfdə daha sərbəst; toxumaların müqavimətini isə fərqli hiss etdiyini təsvir edə bilər.

Bunu iki sahilə toxunan dalğaya bənzətmək olar: bir tərəfdə sahil geniş və açıqdır, digərində qayalıqlar dalğanın yayılma formasını dəyişir. Bu obraz palpator müşahidəni təsəvvür etməyə kömək edir. Lakin əllə hiss olunan fərq likvorun yolunda maneə olduğunu göstərən ölçmə deyil.

Pasiyent nə hiss edir?

Pasiyent adətən “kranial ritmim dəyişib” deyə müraciət etmir. O, ağrısını, narahatlığını və gündəlik həyatında çətinləşən hərəkəti danışır.

Ağrı bəzən daxildən bizə ünvanlanan məktuba bənzəyir. Məktubun gəldiyi ünvanı bilirik, amma məzmununu anlamaq üçün onu diqqətlə oxumalıyıq: ağrı nə vaxt başlayıb, nə ilə artır, nə ilə azalır, hansı başqa əlamətlərlə müşayiət olunur?

Müşahidədən nəticəyə necə keçilir?

Məsələn, baş ağrısı olan insanda boyun hərəkətinin məhdudluğu və palpasiya zamanı toxuma müqaviməti birlikdə müşahidə edilə bilər. Bunları qeyd etmək dəyərlidir. Ancaq yanaşı mövcud olmaları birinin digərini yaratdığını hələ göstərmir.

Eyni qayda müalicədən sonrakı dəyişikliklərə də aiddir. Ağrının azalması, hərəkətin rahatlaşması və gündəlik fəaliyyətin yaxşılaşması pasiyent üçün əhəmiyyətli nəticələrdir. Bu nəticələrin məhz hansı mexanizmlə yarandığını müəyyənləşdirmək isə ayrıca araşdırma tələb edir.

Ona görə klinik müşahidəni təsvir edərkən həm əllə qiymətləndirilən dəyişiklikləri, həm də pasiyentin həyatındakı real fərqi izləmək lazımdır. Bədənin hekayəsi pasiyentin söylədikləri, müayinə tapıntıları və zaman içində baş verən dəyişikliklər birlikdə oxunduqda daha aydın görünür.

3) Kranial ritmin pozğunluğu özünü necə göstərir?

— Klinik müşahidələrim

Osteopatiya ədəbiyyatında Stillə aid edilən bir bənzətmə var: həyat çayına yol açmaq, susuz qalan sahəni suvarmaq… Bu obraz mənə bədənə bütöv baxmağın əhəmiyyətini xatırladır. Çayın suyundan bəhrələnən vadidə həyat necə bir-biri ilə bağlıdırsa, insanın duruşu, hərəkəti və özünü hiss etməsi də birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.

Burada bölüşdüklərim şəxsi klinik müşahidələrimdir. Kranial ritmdə və toxumaların qarşılıqlı münasibətlərində dəyişiklik hiss etdiyim bəzi pasiyentlərdə aşağıdakı xüsusiyyətləri də müşahidə edirəm. Onların yanaşı olması bütün şikayətlərin eyni səbəbdən yarandığı anlamına gəlmir.

Diqqətimi ilk çəkən şaquli duruşun qorunmasındakı çətinlikdir.

Bəzi pasiyentlər sanki bədənlərini rahat şəkildə şaquli vəziyyətdə saxlaya bilmirlər. Ayaqüstə yellənir, dayaq axtarır, bəziləri əsaya söykənirlər. Baş müxtəlif dərəcələrdə önə əyilir; bəzən mənə elə görünür ki, baş bədənin üzərində rahat dayanmaq əvəzinə, sanki bir sapdan asılı qalıb.

Bu mənzərədə asimmetriya da qabarıq görünə bilir. Bədənin ayrı-ayrı hissələri bir-birinə uyğun mövqe tapmaqda çətinlik çəkirmiş kimi təsir bağışlayır.

Ümumi sərtlik həmişə aşkar hərəkət məhdudluğu ilə müşayiət olunmur.

Əllərim altında ümumi sərtlik hiss etdiyim pasiyent hərəkət edə bilər. Buna görə hərəkətin mümkün olub-olmaması ilə yanaşı, onun necə yerinə yetirildiyinə də baxıram: rahatdırmı, əlavə səy tələb edirmi, insan hərəkət edərkən tarazlığını necə saxlayır?

Müayinədə diafraqmalar adlandırdığımız nahiyələrin hərəkətliliyinə və gərginliyinə də diqqət edirəm. Onlarda hiss etdiyim məhdudluqları bədənin ümumi duruşu və digər tapıntılarla birlikdə qiymətləndirirəm.

Pasiyentin danışdıqları bu mənzərəni tamamlayır.

Bu şəxslərin bəziləri unutqanlıqdan, yuxusuzluqdan, baş ağrılarından və əsəbilikdən danışırlar. Görmədə və qulaqla bağlı hisslərdə dəyişiklik bildirənlər də olur. Bunlar müxtəlif səbəblərdən yarana bilən şikayətlərdir; onları yalnız kranial ritmlə izah etmək olmaz və müvafiq tibbi qiymətləndirmə vacibdir.

Mənim üçün əsas məsələ insanın söylədikləri ilə bədənində müşahidə etdiklərimi diqqətlə tutuşdurmaqdır.

Susuz qalan vadi metaforası burada yenidən yada düşür: baxışımız ayrı-ayrı sahələrdən bütöv mənzərəyə yönəlir. Bu, likvor axınının həqiqətən dayandığını bildirən diaqnoz deyil. Bədənin müxtəlif nahiyələri arasındakı münasibətləri anlamağa kömək edən obrazdır.

Klinik baxışımda şaquli duruş, tarazlıq, toxuma sərtliyi və hərəkətin rahatlığı mühüm müşahidə sahələridir. Onları pasiyentin şikayətləri, müayinə nəticələri və zaman içində baş verən dəyişikliklərlə birlikdə izləyirəm.

4) Osteopatik baxış və yanaşma

Qarşımda dayanan insanın başı önə əyilibsə, bədəni yellənirsə və ya dayaq axtarırsa, müayinədə bu mənzərəni bütöv qiymətləndirməyə çalışıram. Başın vəziyyətini boyunla, onurğa ilə, çanaqla və ayaqların yerə verdiyi dayaqla birlikdə nəzərdən keçirirəm. Pasiyentin keçmişi, travmaları, şikayətlərinin başlanması və əvvəlki müayinələri bu baxışı tamamlayır.

Əllə müayinə mənim üçün diqqətlə dinləməkdir.

Palpasiya zamanı toxumaların müqavimətinə, hərəkətə verdiyi cavaba və sağ–sol fərqlərinə diqqət edirəm. Kəllə–boyun keçidi, qişalarla əlaqəli anatomik nahiyələr, onurğa, oma və diafraqmalar adlandırdığımız sahələr bu qiymətləndirmədə yer alır.

Bir yelkənli gəmidə tarazlığı anlamaq üçün yelkənin vəziyyətinə, onu saxlayan bağlara və gövdənin su üzərində duruşuna birlikdə baxarıq. Osteopatik müayinədə də ayrı-ayrı tapıntıların bir-biri ilə münasibətini anlamağa çalışıram. Əllə hiss etdiklərimi pasiyentin söylədikləri və digər müayinə nəticələri ilə tutuşdururam.

Biodinamik yanaşma işimdə xüsusi yer tutur.

Bu yanaşmada sakit təmas, gözləmə və toxumaların cavabını izləmək önə çıxır. Mənim üçün bu, əvvəlcədən müəyyən etdiyim hərəkəti bədənə etdirməkdən çox, təmas zamanı nə baş verdiyini diqqətlə müşahidə etməkdir. Toxuma müqavimətində və hiss etdiyim hərəkət keyfiyyətində dəyişiklikləri izləyir, tətbiqimi pasiyentin vəziyyətinə və rahatlığına uyğunlaşdırıram.

Sakit gölün səthini görmək üçün suyu daim qarışdırmaq lazım deyil. Bəzən dayanmaq daha incə dəyişiklikləri seçməyə kömək edir. Biodinamik yanaşmadakı sakitliyi bu obrazla ifadə edərdim. Bu hisslərin fizioloji izahı isə ayrıca elmi araşdırma mövzusudur.

Klinik ehtiyaca uyğun olaraq struktur, visseral və kranial yanaşmalardan da istifadə edilə bilər. Seçim hər pasiyentin müayinəsinə, təhlükəsizliyinə və ümumi müalicə planına əsaslanır.

Nəticəni pasiyentin həyatındakı dəyişikliklərlə qiymətləndirirəm.

Müalicədən sonra yalnız əllərim altında hiss etdiyim fərqə əsaslanmıram. Pasiyentin şaquli duruşunu daha rahat saxlayıb-saxlamadığına, ayaqüstə tarazlığına, yerişinə və hərəkət zamanı sərf etdiyi səyə də baxıram. Ağrının, yuxunun və gündəlik fəaliyyətin necə dəyişdiyini soruşur, nəticənin zaman içində davam edib-etmədiyini izləyirəm.

Əsadan istifadə edən insanın dayaq ehtiyacı ayrıca qiymətləndirilməlidir; bir seansdan sonrakı rahatlıq onun əsanı təhlükəsiz şəkildə tərk edə biləcəyi mənasına gəlmir. Görmə, eşitmə, yaddaş və tarazlıqla bağlı şikayətlərdə də uyğun tibbi müayinələr yanaşmanın vacib hissəsidir.

Şaquli duruşun rahatlaşmasını klinik müşahidələrimdə əhəmiyyətli hesab edirəm. Lakin bunu təkbaşına sağalmanın və ya kranial ritmin normallaşmasının sübutu saymıram. Mənzərə pasiyentin özünü necə hiss etməsi və gündəlik həyatında nələri daha rahat edə bilməsi ilə tamamlanır.

Məqsədim insanın bədənində daha rahat dayanmasına, daha sərbəst hərəkət etməsinə və gündəlik həyatında özünü daha güvənli hiss etməsinə kömək etməkdir. Bu yolda müşahidəni dəqiq ifadə etmək, nəticəni izləmək və lazım olduqda digər mütəxəssislərlə əməkdaşlıq etmək həkimlik məsuliyyətimin bir hissəsidir.

Gülsənəm Ağamuradova

Həkim-pediatr, osteopat