Kişilər niyə bəzən kədərləndiklərini demir, problemlərini bölüşmür və ən çətin anlarında belə güclü görünməyə çalışırlar? Bunun səbəbi hisslərin olmaması deyil. Çox vaxt kişilərin emosiyalarını ifadə etməkdə çətinlik çəkməsi uşaqlıq tərbiyəsi, cəmiyyətin gözləntiləri, keçmiş təcrübələr və rədd edilmək qorxusu ilə əlaqəli olur.
Cəmiyyətdə kişilərdən tez-tez güclü, soyuqqanlı və problemlərini özləri həll edən insanlar olmaları gözlənilir. Belə bir yanaşma isə bəzən onların daxili dünyalarını gizlətmələrinə səbəb olur. Halbuki hissləri ifadə etmək zəiflik deyil, insanın özünü tanımasının və sağlam münasibətlər qurmasının vacib hissəsidir.
1) Uşaqlıqdan öyrədilən emosional susqunluq
Kişilərin hisslərini ifadə etməkdə çətinlik çəkməsinin əsas səbəblərindən biri uşaqlıq dövründə aldıqları mesajlardır. Bir çox oğlan uşağı ağlayanda ona “kişi ağlamaz”, “özünü ələ al” və ya “qorxmaq sənə yaraşmaz” kimi sözlər deyilir.
Bu ifadələr ilk baxışdan uşağı güclü olmağa təşviq etmək məqsədi daşısa da, zaman keçdikcə fərqli nəticələr yarada bilər. Uşaq kədərlənməyin, qorxmağın və ya inciməyin qəbul edilməyən davranışlar olduğunu düşünməyə başlayır.
Nəticədə o, hisslərini anlamaq və ifadə etmək əvəzinə onları gizlətməyi öyrənir. Yetkin yaşa çatanda isə yaşadığı emosiyaları sözlərlə ifadə etmək ona çətin görünə bilər.
2) Cəmiyyətin kişilərdən gözləntiləri
Bir çox cəmiyyətdə kişilik anlayışı güc, dözümlülük, məsuliyyət və özünü idarə etmək kimi xüsusiyyətlərlə əlaqələndirilir. Bu keyfiyyətlər dəyərli olsa da, problem onların yalnız emosiyaları gizlətməklə nümayiş etdirilməli olduğunun düşünülməsidir.
Bəzi kişilər zəif görünməkdən, hörmətlərini itirməkdən və ya başqalarının onları fərqli qiymətləndirməsindən qorxurlar. Buna görə də çətinlik çəkdiklərini etiraf etmək əvəzinə susmağa üstünlük verirlər.
Məsələn, işini itirən və ya maddi problemlərlə üzləşən bir kişi ailəsinə narahatlığını deməyə bilər. O, ailəsini qorumaq və məsuliyyətli görünmək istədiyi üçün bütün yükü təkbaşına daşımağa çalışar.
Lakin güclü olmaq hər şeyi tək həll etmək demək deyil. Bəzən insanın gücü köməyə ehtiyacı olduğunu qəbul edə bilməsində də özünü göstərir.
3) Rədd edilmək və anlaşılmamaq qorxusu
Hissləri bölüşmək insanı müəyyən mənada həssas vəziyyətə salır. İnsan qarşısındakı şəxsə özünün başqalarından gizlətdiyi tərəflərini göstərir və bunun necə qarşılanacağını bilmir.
Bəzi kişilər emosiyalarını açıqladıqları zaman lağa qoyulacaqlarından, zəif hesab ediləcəklərindən və ya sonradan həmin sözlərin onlara qarşı istifadə olunacağından ehtiyat edirlər.
Əgər insan keçmişdə səmimi olduğu üçün tənqid edilib, alçaldılıb və ya etibar etdiyi şəxs tərəfindən məyus edilibsə, gələcək münasibətlərdə də özünü qorumağa çalışa bilər.
Belə hallarda susmaq onun üçün emosional müdafiə vasitəsinə çevrilir. Ancaq uzun müddət davam edən bu müdafiə insanın yaxın münasibətlər qurmasını da çətinləşdirə bilər.
4) Kişilər hisslərini ifadə etməyi öyrənməyiblər
Hər kəs öz hisslərini eyni dərəcədə asan ifadə edə bilmir. Bəzi insanlar nə hiss etdiklərini yaxşı anlayır, lakin bunu sözlərlə çatdırmaqda çətinlik çəkirlər. Digərləri isə yaşadıqları emosiyanı müəyyənləşdirməkdə belə çətinlik çəkə bilərlər.
Məsələn, bir kişi əslində məyus olduğu halda əsəbiləşə, qorxduğu halda aqressiv davrana və ya özünü tənha hiss etdiyi halda insanlardan uzaqlaşa bilər.
Bu, bütün kişilərə aid xüsusiyyət deyil. Hissləri tanımaq və ifadə etmək bacarığı insanın tərbiyəsindən, şəxsi təcrübəsindən, mühitindən və fərdi xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir.
Emosional savadlılıq da digər bacarıqlar kimi inkişaf etdirilə bilər. İnsan zamanla öz hisslərini daha dəqiq tanımağı və onları qarşı tərəfə sağlam şəkildə çatdırmağı öyrənə bilər.
5) Problemləri danışmaq əvəzinə həll etməyə çalışmaq
Bəzi kişilər narahatlıqla qarşılaşanda dərhal həll yolu axtarmağa üstünlük verirlər. Onlar üçün problem haqqında danışmaqdan daha çox, onu aradan qaldırmaq vacib görünür.
Məsələn, münasibətində çətinlik yaşayan kişi hisslərini bölüşmək əvəzinə daha çox işləyə, özünü başqa fəaliyyətlərlə məşğul edə və ya söhbətdən qaça bilər.
Bu davranış hər zaman hisslərdən qaçmaq demək deyil. İnsanların problemlərin öhdəsindən gəlmə üsulları fərqlidir. Ancaq yalnız həll yollarına fokuslanmaq emosional ehtiyacların diqqətdən kənarda qalmasına səbəb olduqda münasibətlərdə anlaşılmazlıqlar yarana bilər.
Bəzən insanın ehtiyacı məsləhət deyil, sadəcə dinlənilmək və başa düşülməkdir.
6) Münasibətlərdə hissləri gizlətməyin nəticələri
Hissləri ifadə etməmək qısa müddətdə münaqişədən qaçmağa kömək edə bilər. Lakin bu davranış davamlı hal aldıqda həm insanın özünə, həm də münasibətlərinə mənfi təsir göstərə bilər.
Emosional susqunluğun mümkün nəticələri bunlardır:
Anlaşılmazlıqların artması: Qarşı tərəf kişinin nə düşündüyünü və nəyə ehtiyac duyduğunu anlaya bilmir.
Emosional məsafənin yaranması: İnsanlar fiziki cəhətdən yaxın olsalar da, bir-birlərindən uzaq hiss edə bilərlər.
Gərginliyin yığılması: İfadə olunmayan narahatlıq zamanla əsəbilik və mübahisələr şəklində üzə çıxa bilər.
Tənhalıq hissi: İnsan ətrafında yaxınları olsa belə, problemlərini bölüşə bilmədiyi üçün özünü tək hiss edə bilər.
Bununla belə, hissləri ifadə etməkdə çətinlik çəkmək insanın sevgisiz və ya laqeyd olduğu mənasına gəlmir. Bəzən insan qarşısındakını çox sevir, sadəcə bunu necə göstərməli olduğunu bilmir.
7) Kişi hisslərini necə daha rahat ifadə edə bilər?
Emosional açıqlıq bir gündə formalaşmır. Bunun üçün özünü anlamaq, güvənli münasibətlər qurmaq və tədricən ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirmək lazımdır.
İlk növbədə, hissləri qəbul etmək vacibdir. Kədər, qorxu, narahatlıq, qısqanclıq və məyusluq insanın yaşaya biləcəyi normal emosiyalardır. Bu hisslərin mövcudluğunu qəbul etmək onları idarə etməyin ilk addımıdır.
İkincisi, hissləri adlandırmağı öyrənmək lazımdır. “Özümü pis hiss edirəm” demək əvəzinə insan özündən soruşa bilər: “Mən incimişəm, narahatam, yoxsa məyus olmuşam?” Bu sual daxili vəziyyəti daha yaxşı anlamağa kömək edir.
Üçüncüsü, kiçik addımlarla başlamaq olar. Hər şeyi dərhal danışmaq məcburiyyətində deyilsiniz. Etibar etdiyiniz bir insana “Son vaxtlar bir az gərginəm” və ya “Bu məsələ məni narahat edir” demək belə başlanğıc ola bilər.
Dördüncüsü, mühakimə etməyən insanlarla ünsiyyət qurmaq vacibdir. Hissləri bölüşmək üçün təhlükəsiz və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlər insanın özünü daha rahat ifadə etməsinə şərait yaradır.
Nəhayət, lazım gəldikdə peşəkar dəstək almaqdan çəkinməmək lazımdır. Emosiyalar haqqında danışmaq uzun müddət çətin olaraq qalırsa və bu, münasibətlərə və gündəlik həyata ciddi təsir edirsə, psixoloqla söhbət faydalı ola bilər.
8) Yaxınlarımız kişilərin hisslərini ifadə etməsinə necə kömək edə bilər?
Emosional açıqlıq yalnız kişinin özündən asılı deyil. Onun ətrafındakı insanların münasibəti də mühüm rol oynayır.
Kişi hisslərini bölüşəndə onu dərhal tənqid etmək, başqaları ilə müqayisə etmək və ya dediklərini əhəmiyyətsiz saymaq əvəzinə diqqətlə dinləmək daha faydalıdır.
Bəzən “Niyə belə hiss edirsən?” sualını ittihamedici tərzdə vermək əvəzinə, “Səni daha yaxşı anlamaq istəyirəm, danışmaq istəyərsənmi?” demək daha uyğun olur.
Həmçinin hər insanın hisslərini ifadə etmək üçün fərqli zamana ehtiyacı olduğunu nəzərə almaq lazımdır. Bir insan dərhal danışmağa hazır olmaya bilər. Ona vaxt vermək, lakin ünsiyyətə açıq qalmaq qarşılıqlı etimadı gücləndirə bilər.
Ən vacibi isə insanın həssaslığını ona qarşı istifadə etməməkdir. Etibarın qorunduğu münasibətlərdə hissləri bölüşmək daha asan olur.
Hissləri ifadə etmək zəiflik deyil
Kişilərin hisslərini ifadə etməkdə çətinlik çəkməsi çox vaxt uşaqlıqdan formalaşan vərdişlər, cəmiyyətin gözləntiləri, keçmiş təcrübələr və emosional ünsiyyət bacarıqlarının inkişaf etməməsi ilə əlaqəli ola bilər. Ancaq bu, dəyişməz bir xüsusiyyət deyil.
İnsan öz hisslərini tanımağı, onları ifadə etməyi və başqalarını dinləməyi öyrənə bilər. Bunun üçün özünə qarşı anlayışlı olmaq, etibarlı münasibətlər qurmaq və lazım gəldikdə dəstək almaq kifayətdir.
Əsl güc heç vaxt kədərlənməmək və ya qorxmamaq deyil. Əsl güc insanın öz hisslərini qəbul etməsi, çətinliklərini dürüst şəkildə ifadə etməsi və ehtiyac duyduğu zaman kömək istəyə bilməsidir.
Çünki insanın hisslərini gizlətməsi onu həmişə güclü etmir, amma hisslərini sağlam şəkildə ifadə etməyi öyrənməsi həm özünə, həm də sevdiyi insanlara daha yaxın olmasına kömək edə bilər.
Hazırladı: MƏTİN
