Sağlam ailə və münasibətlərin əsas dayaqlarından biri empatiyadır. Empatiya yalnız qarşı tərəfi dinləmək deyil, onun hisslərini anlamağa çalışmaq, duyğularına hörmətlə yanaşmaq və özünü onun yerinə qoya bilmək bacarığıdır. Bu xüsusiyyət olmadıqda isə insanlar eyni problemi fərqli yaşayır, bir-birini eşitmir və zaman keçdikcə emosional bağ zəifləməyə başlayır.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, münasibətləri sarsıdan amillər həmişə xəyanət, böyük münaqişələr və ya ciddi problemlər olmur. Bəzən gündəlik danışıq zamanı tez-tez işlədilən bəzi ifadələr də qarşı tərəfdə dəyərsiz hiss edilmək, anlaşılmamaq və tək qalmaq duyğusu yarada bilər.

Psixoloqlar bildirirlər ki, empatiya çatışmazlığı olan insanlar çox vaxt bunu məqsədli şəkildə etmirlər. Onlar qarşı tərəfi incitmək niyyətində olmasalar da, istifadə etdikləri sözlər münasibətlərdə emosional məsafənin yaranmasına səbəb ola bilər.

Empatiya çatışmazlığını göstərə biləcək 10 ifadə

1) “Niyə bu qədər üzülürsən? Mən bunu başa düşmürəm.”

Bu ifadə ilk baxışdan sadə görünsə də, qarşı tərəfin hisslərini kiçiltmək kimi qəbul edilə bilər. Hər insan hadisələrə fərqli reaksiya verir və birinin adi hesab etdiyi vəziyyət digəri üçün ağır emosional yük ola bilər. Empatiya isə həmin hissi mühakimə etmədən qəbul etməyi tələb edir.

2) “İndi bu barədə danışmayaq.”

Bəzən söhbəti başqa vaxta saxlamaq normaldır. Lakin bu cümlə hər dəfə problemlə üzləşəndə təkrarlanırsa, qarşı tərəf öz emosiyalarının əhəmiyyətsiz olduğunu düşünməyə başlayır. Davamlı təxirə salınan söhbətlər zamanla yığılıb daha böyük problemlərə çevrilə bilər.

3) “Özün günahkarsan.”

Münasibətlərdə məsuliyyəti tamamilə qarşı tərəfin üzərinə atmaq problemi həll etmir. Əksinə, müdafiə mövqeyini gücləndirir və sağlam dialoqu çətinləşdirir. Güclü münasibətlərdə tərəflər günahkar axtarmaqdan çox, çıxış yolu tapmağa çalışırlar.

4) “Bu, sadəcə zarafat idi.”

Bəzən zarafat adı altında deyilən sözlər qarşı tərəfi incidə bilər. Əgər insan özünü alçaldılmış və ya təhqir olunmuş hiss edirsə, “zarafat idi” demək həmin hissləri aradan qaldırmır. Empatiya qarşı tərəfin reaksiyasını qəbul etməyi və lazım gəldikdə üzr istəməyi bacarmaqdır.

5) “Sən artıq böyüksən.”

Dəstəyə ehtiyac duymaq yaşla əlaqəli deyil. Hər bir insan müəyyən dövrlərdə anlayışa, diqqətə və emosional dəstəyə ehtiyac hiss edə bilər. Bu ehtiyacı zəiflik kimi qiymətləndirmək münasibətlərdə yaxınlığı azaldır.

6) “Bir az da mənim vəziyyətimi düşün.”

Əlbəttə, hər iki tərəfin hissləri önəmlidir. Ancaq qarşı tərəf dərdini bölüşdüyü anda söhbəti dərhal öz problemlərinə yönəltmək onun dinlənilmədiyi hissini yarada bilər. Əvvəlcə dinləmək, sonra isə öz hisslərini bölüşmək daha sağlam ünsiyyət forması hesab olunur.

7) “Sadəcə unut getsin.”

Emosional problemlər düyməni basmaqla aradan qalxmır. İnsan hisslərini yaşamalı, ifadə etməli və anlaşılmalıdır. Problemi görməzlikdən gəlmək onun həll olunması demək deyil.

8) “Nə etsəm də, sənə azdır.”

Bu ifadə konstruktiv tənqiddən qaçmaq üçün istifadə oluna bilər. İnsan özünü qurban kimi təqdim etdikdə problemin mahiyyəti kölgədə qalır və tərəflər həll yolu əvəzinə qarşılıqlı inciklik yaşayırlar.

9) “Mən elə demək istəməmişdim.”

Niyyət vacib olsa da, nəticə də bir o qədər önəmlidir. Qarşı tərəf inciyibsə, “mən elə demək istəməmişdim” demək əvəzinə onun hisslərini qəbul etmək və üzr istəmək münasibətləri qorumağa kömək edir.

10) “Necə istəyirsən.”

Bu ifadə çox vaxt laqeydlik, ünsiyyətdən qaçmaq və məsuliyyəti qarşı tərəfin üzərinə buraxmaq kimi qəbul edilir. Xüsusilə mübahisə zamanı bu cümlə dialoqu bağlayır və problemlərin həllini daha da çətinləşdirir.

Empatiyanı inkişaf etdirmək mümkündürmü?

Psixoloqlar bildirirlər ki, empatiya sonradan inkişaf etdirilə bilən bacarıqlardan biridir. Bunun üçün ilk növbədə qarşı tərəfi sözünü kəsmədən dinləmək, onun hisslərini qiymətləndirmədən qəbul etmək və cavab verməzdən əvvəl “O, hazırda nə hiss edir?” sualını özünə vermək tövsiyə olunur.

Bundan başqa, “Səni başa düşməyə çalışıram”, “Bu vəziyyət sənin üçün çətin olub”, “Mənim sözüm səni incidibsə, üzr istəyirəm” kimi ifadələr münasibətlərdə emosional təhlükəsizlik hissini gücləndirə və qarşılıqlı etimadı artıra bilər.

Sağlam münasibətin əsasında anlayış dayanır

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu ifadələrdən hər hansı birini bəzən işlətmək münasibətin sağlam olmadığını göstərmir. Lakin onların davamlı və sistemli şəkildə təkrarlanması tərəflər arasında emosional uzaqlaşmaya, etimadın azalmasına və ünsiyyət problemlərinin dərinləşməsinə səbəb ola bilər.

Sağlam münasibətlər mükəmməl olmaq üzərində deyil, qarşılıqlı hörmət, açıq ünsiyyət, məsuliyyəti bölüşmək və bir-birinin hisslərinə həssas yanaşmaq üzərində qurulur. Bəzən münasibəti dəyişmək üçün böyük addımlar deyil, sadəcə bir insanı həqiqətən dinləmək kifayət edir.