Pozitiv düşüncə cəmiyyətdə çox zaman sağlam həyat tərzinin göstəricisi kimi təqdim olunur. Lakin bu anlayışın həddindən artıq vurğulanması bəzən fərdlərin psixoloji rifahı üçün zərərli nəticələr doğura bilər. “Hər şey yaxşı olmalıdır” düşüncə tərzi, insanın təbii emosiyalarını bastırmasına, daxili gərginliyin artmasına və uzunmüddətli psixoloji zədələrin yaranmasına səbəb olur.
Psixososial reabilitasiya və inkişaf sahəsində fəaliyyət göstərən bir mütəxəssis kimi, bu fenomenin fərdlərin psixikasına təsirini elmi əsaslarla araşdırmaq vacibdir.
Zəhərli pozitivlik nədir?
Zəhərli pozitivlik — insanın bütün hallarda müsbət düşünməyə məcbur edildiyi, mənfi duyğuların isə sanki qəbul edilməz və zəiflik əlaməti kimi dəyərləndirildiyi vəziyyətdir. Bu, sosial və mədəni kontekstdə “daima gülümsə, hər şey yaxşıdır” təzyiqinin yaratdığı emosional saxtakarlıqdır.
Belə vəziyyətdə fərd kədər, qəzəb, qorxu və ya ümidsizlik kimi təbii hisslərini inkar edir, onları ifadə etməyə çəkindiyi üçün emosional autentikliyini itirir.
Psixoloji təsirləri
Zəhərli pozitivlik uzunmüddətli emosional və davranış pozuntularına gətirib çıxara bilər. Onun əsas psixoloji nəticələri aşağıdakılardır:
* Duyğusal inhibisiya (emosiyaların bastırılması): Fərd daima müsbət görünməyə çalışdıqda, kədər, qorxu və narahatlıq kimi təbii duyğularını sıxışdırır. Bu isə zamanla psixosomatik gərginlik, yuxu pozuntuları və emosional tükənmə ilə nəticələnə bilər.
* Autentikliyin itməsi: Emosiyaların inkarı, insanın öz “mən”indən uzaqlaşmasına səbəb olur. Fərd başqalarının gözündə “mükəmməl” görünməyə çalışarkən daxili reallığını gizlədir.
* Depressiya və təşviş: Bastırılmış duyğuların uzunmüddətli yığılması daxili partlayışa — depressiv əhval, təşviş pozuntusu və özünə inamsızlıq kimi hallarına gətirib çıxarır.
* Sosial uzaqlaşma: “Hər şey yaxşı olmalıdır” təzyiqi empatiyanı azaldır. İnsanlar başqalarının ağrılarını anlaya bilmədikdə, əlaqələrdə səthilik yaranır və fərd tədricən sosial tənhalığa çəkilir.
Zəhərli pozitivlikdən xilas olma yolları
Zəhərli pozitivlikdən uzaqlaşmaq üçün fərdin öz emosiyalarını tanıması, qəbul etməsi və onlara hörmətlə yanaşması əsas şərtdir.
1) Duyğuları tanımaq və qəbul etmək: Mənfi emosiyalar da insan təcrübəsinin ayrılmaz hissəsidir. Onları bastırmaq deyil, anlamaq və emal etmək psixoloji sağlamlığın təməlidir.
2) Real hədəflər müəyyənləşdirmək: Həyatdan mükəmməllik gözləmək əvəzinə, gerçəkçi və həyata uyğun məqsədlər qoymaq stres səviyyəsini azaldır.
3) Dəstək axtarmaq: Öz hisslərini paylaşmaq emosional yükü yüngülləşdirir. Sosial və psixoloji dəstək sistemi fərdin adaptiv gücünü artırır.
4) Özünə şəfqət və səbr: Fərd özünü daim müsbət olmağa məcbur etmək əvəzinə, zəifliklərini qəbul etməli, özünə anlayış və mərhəmətlə yanaşmalıdır. Bu, daxili sabitliyi və özünə inamı gücləndirir.
Zəhərli pozitivlik, cəmiyyətin “müsbət qalmaq” çağırışlarının arxasında gizlənən dərin emosional təzyiq formasıdır. Bu təzyiq fərdləri öz reallıqlarını inkar etməyə və hisslərini bastırmağa məcbur edir. Halbuki, psixoloji rifahın əsası hisslərin dürüst tanınması və ifadəsidir.
Həyatın çətinliklərini real şəkildə qəbul etmək və emosional şəffaflıq nümayiş etdirmək, insanın daxili harmoniyasına və psixoloji dayanıqlığına xidmət edir.
PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzi
Fəaliyyətimizin məqsədi insanlara sağlam emosional balans qazandırmaq, onları həm psixoloji, həm də sosial baxımdan gücləndirməkdir.
Zəhərli pozitivlikdən uzaq durmaq və emosional reallığı qəbul etmək, hər kəs üçün daha sağlam və gerçəkçi həyatın başlanğıcıdır.
Psixoloq M. Almara Ağaqızı
PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru
(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)
Gerçəkdən də bəzən öz hisslərimizi gizlətmək, başqalarının gözündə yaxşı görünmək üçün çox çox çalışırıq. Amma bəlkə də bu, səhvdir. Hisslərimizi yaşamaq lazımdır.
Bu zəhərli pozitivlik məsələsi çox doğrudur! Mən özüm də çox vaxt həmişə gülməli və müsbət olmalıyam deyə hiss edirəm. Amma içimdə hiss etdiklərimi heç kimə göstərə bilmirəm, çünki başqalarına pis təsir etmək istəmirəm.
Bəzi insanlar daim yaxşı olmağa çalışır, amma bir yandan da içlərində sıxıntılar, qorxular qalır. Mən də əslində heç kimə “yaxşı ol” deməyi sevmirəm. Bunu hiss etməlisən, yoxsa heç kimə kömək etməz.
Mənim də başıma gəlib bu! Dəfələrlə insanlar mənə deyiblər ki, “niyə belə durğunsan? Niyə gülümsəmirsen?” Amma içimdə çox qarışıqlıq olur, birini gözə göstərmək çətinləşir. Bəzən sadəcə özünü olduğun kimi qəbul etmək lazımdır.
Çox doğru! Hər zaman gülümsəmək və müsbət olmaq lazım deyil. Bəzən sadəcə özünü pis hiss etmək də yaxşıdır, amma bu barədə danışmağa çəkinirik, çünki “nə vaxta qədər pis olacaqsan” deyə fikirləşirik.
Elə bil ki, mənim içimdəki bir şeyi tapdınız. Mənim də dostlarım var ki, həmişə yaxşı olmağa çalışırlar, amma görürsən ki, bu, onları yorur. Bəlkə də, pis hiss etmək, yaxud birini dinləmək daha yaxşıdır.
Bəs niyə həmişə müsbət olmalıyıq ki? Bəzən sadəcə pis hiss etmək də təbiidir. Hər şey yaxşı ola bilməz, amma elə göstərməyə çalışmaq insanı daha da çox yorar.
Bu yazı mənim başıma gələnləri yaxşı izah edib. Çox vaxt deyirlər ki, “hər şey yaxşı olmalıdı”, amma bunun özü insanı sıxır. Özümü boğmaqdan başqa bir şey olmur.
Mənim də bu mövzuda bir çox təcrübəm olub. Həmişə yaxşı olmaq, gülmək, müsbət düşünmək çox çətindir. Bəzən sadəcə pis olmağa icazə vermək lazımdır ki, özünü yaxşı hiss edəsən.
Düz deyirsiniz. Mənim də dostlarım var ki, hər şeyin yaxşı olmasını gözləyirlər, amma heç bir zaman öz hisslərini göstərmirlər. Düşünürəm ki, bu yazını daha çox insan oxumalıdır!