Obsessiv Kompulsiv Pozuntu (OKP) müxtəlif mövzularda özünü göstərə bilər və bunlardan biri də cinsi məzmunlu obsesiyalardır. Bu tip obsesiyalar cəmiyyətdə tabu sayıldığı üçün pasiyentlər çox zaman kömək axtarmaqdan çəkinir, nəticədə problem daha da dərinləşir.
Cinsi obsesiyalar nədir?
Cinsi obsesiyalar — insanın istəmədən, nəzarətsiz şəkildə ağlına gələn və onu narahat edən cinsi məzmunlu düşüncələr, təsəvvürlər və ya impulslardır.
Əsas xüsusiyyət:
Bu düşüncələr şəxsin real istəklərini əks etdirmir və əksinə, onun dəyərlərinə zidd olur.
Ən çox rast gəlinən formalar
1) Uyğunsuz şəxslərlə (məsələn, qohum, uşaq və s.) bağlı qorxulu düşüncələr
2) Öz cinsi orientasiyasına dair şübhələr (“bəlkə fərqliyəm?”)
3) İstəmədən kiməsə qarşı cinsi davranış göstərə biləcəyi qorxusu
4) Dini və etik baxımdan “qadağan” sayılan cinsi fikirlər
Bu düşüncələr insanda güclü narahatlıq, günahkarlıq və iyrənmə hissi yaradır.
Niyə bu qədər ağır hiss olunur?
Cinsi obsesiyalar digər obsesiyalardan daha çox narahat edir, çünki:
1) Şəxsin dəyərlərinə və kimliyinə toxunur
2) “Mən necə belə düşünə bilərəm?” sualı yaranır
3) İnsan özünü təhlükəli və ya “pis” biri kimi qiymətləndirə bilər
4) Utanc səbəbindən bu barədə danışmaq çətin olur
Kompulsiyalar necə görünür?
Bu obsesiyaları azaltmaq üçün insan müxtəlif kompulsiv davranışlara əl atır:
* Özünü davamlı yoxlama (“məndə həqiqətən belə istək var?”)
* İnternetdə araşdırma aparmaq
* Özünü test etmə
* Dualar və ya “fikri neytrallaşdırma” cəhdləri
* Cinsi və ya sosial situasiyalardan qaçınma
Bu davranışlar qısa müddətli rahatlıq versə də, uzun müddətdə obsesiyaları gücləndirir.
Klinik praktikada ən vacib izah budur:
Obsessiv düşüncə insanın kim olduğunu deyil, nədən qorxduğunu göstərir.
Yəni bu fikirlərin olması insanın onları etmək istədiyi anlamına gəlmir. Əksinə, bu düşüncələrə qarşı güclü narahatlıq hissi onların istənmədiyini göstərir.
Müalicə yanaşması
Cinsi obsesiyalar da OKP-nin digər formaları kimi müalicə olunur:
* Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT)
* Xüsusilə Ekspozisiya və Reaksiya Qarşısının Alınması (ERP)
* Lazım olduqda psixiatrik dəstək (dərman müalicəsi)
Terapiyada əsas məqsəd:
* düşüncəni yox etmək yox,
* ona verilən reaksiyanı dəyişməkdir.
Cəmiyyət və mütəxəssislər üçün mesaj
Bu tip obsesiyaları olan insanları mühakimə etmək, qorxutmaq və ya damğalamaq vəziyyəti ağırlaşdırır. Onların ən çox ehtiyacı olan şey:
* təhlükəsiz danışa biləcəyi mühit
* anlayış və empatiya
* peşəkar dəstəkdir
Nəticə
Cinsi obsesiyalar ağır və utancverici təcrübə kimi yaşansa da, bu, insanın xarakterinin göstəricisi deyil — müalicə oluna bilən psixoloji mexanizmdir. Doğru yanaşma ilə bu düşüncələrin təsiri əhəmiyyətli dərəcədə azaldıla bilər və insan öz həyat keyfiyyətini bərpa edə bilər.
Kliniki psixoloq Gülnarə İmanova
Çinar Psixologiya Reablitasiya və İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri
