Yaş artdıqca insan həm özünü, həm də münasibətlərdən gözləntilərini daha yaxşı tanımağa başlayır. 45 yaşdan sonra münasibət qurmaq bir çox insan üçün sadəcə tənhalıqdan xilas olmaq deyil, həyatına həqiqətən uyğun bir insanı seçmək məsələsinə çevrilir. Bu mərhələdə qarşı tərəfin sadəcə “yaxşı insan” olması kifayət etməyə bilər.

İnsan həyatının müxtəlif mərhələlərində münasibətlərə fərqli yanaşır. Gənc yaşlarda sevgi, həyəcan və qarşılıqlı cazibə daha çox ön planda olduğu halda, illər keçdikcə insan üçün münasibətin keyfiyyəti, emosional rahatlıq və qarşılıqlı hörmət daha böyük əhəmiyyət daşımağa başlayır.

Psixoloq Nika Bolzanın fikrincə, 45 yaşdan sonra münasibətlərə daxil olan insanların artıq müəyyən həyat təcrübəsi, formalaşmış dünyagörüşü və şəxsi sərhədləri olur. Buna görə də münasibətdə yalnız dürüst və yaxşı niyyətli olmaq deyil, həm də tərəfdaş olmağı bacarmaq vacibdir.

“Münasibətlərdə yaxşı insan olmaq kifayət deyil. Həm də tərəfdaş olmağı bacarmaq lazımdır: maraq göstərmək, yaxınlığı qorumaq, öz ehtiyacları barədə danışmaq, qarşı tərəfin ehtiyaclarını görmək. 45 yaşdan sonra hər iki insan münasibətə topladığı həyat təcrübəsi ilə gəlir”, – deyə Bolzan bildirir.

İnsan yaşlandıqca seçimləri niyə dəyişir?

45 yaşdan sonra insanın həyatında artıq müəyyən sabitlik formalaşmış olur. İş, sosial çevrə, dostluqlar, şəxsi maraqlar, gündəlik vərdişlər və həyat tərzi müəyyən qədər oturuşur. İnsan özünün nəyə ehtiyacı olduğunu və hansı münasibətdə özünü rahat hiss etdiyini əvvəlki illərlə müqayisədə daha aydın anlayır.

Bu səbəbdən də münasibətə yalnız “mənim yanımda biri olsun” düşüncəsi ilə yanaşmaq əvvəlki qədər cəlbedici olmaya bilər.

İnsan artıq özündən soruşmağa başlayır: Bu münasibət mənə rahatlıq gətirirmi? Qarşı tərəf məni dinləyirmi? Mən onun yanında özüm kimi ola bilirəmmi? Hisslərimi ifadə edə bilirəmmi? O, mənim sərhədlərimə hörmət edirmi?

Bu sualların cavabları münasibətin davamlı olub-olmayacağını müəyyən edən əsas amillərə çevrilə bilər.

“Yaxşı insan” olmaqla “yaxşı tərəfdaş” olmaq eyni deyil

Münasibətlərdə tez-tez bir insanın dürüst, məsuliyyətli, sakit və etibarlı olması onun yaxşı tərəfdaş olacağı anlamına gəlmir.

Çünki sağlam münasibət yalnız xarakter xüsusiyyətlərindən ibarət deyil. Münasibətin davam etməsi üçün iki insan arasında emosional əlaqə, ünsiyyət, diqqət və qarşılıqlı maraq da olmalıdır.

Məsələn, insan ailəsinə maddi təminat verə, heç vaxt xəyanət etməyə bilər, amma hisslərini ifadə etməkdən qaçırsa, qarşı tərəfi dinləmirsə və münasibətin emosional tərəfinə heç bir təşəbbüs göstərmirsə, bu, digər insan üçün kifayət etməyə bilər.

Bu yaş dövründə insanlar çox vaxt “mənim üçün nə edir?” sualından əlavə, “mənimlə necə davranır və mən bu münasibətdə özümü necə hiss edirəm?” sualına da daha çox əhəmiyyət verirlər.

Emosional yetkinlik ön plana çıxır

Yaş artdıqca münasibətlərdə emosional yetkinliyin əhəmiyyəti daha da artır. Tərəfdaşın problemlə qarşılaşdıqda necə davrandığı, mübahisə zamanı özünü idarə edib-etmədiyi, üzərinə düşən məsuliyyəti qəbul edib-etmədiyi münasibətin gələcəyi baxımından mühüm göstəricilərdir.

Emosional yetkin insan hər narazılığı münaqişəyə çevirməməyə, qarşı tərəfin fikrini dinləməyə və öz hisslərini açıq şəkildə ifadə etməyə çalışır.

“İncidim”, “bu davranış mənə xoş gəlmədi”, “mənə bir az vaxt lazımdır” kimi cümlələri demək bəzən münasibətdə böyük problemlərin yaranmasının qarşısını ala bilər.

Şəxsi sərhədlər münasibətə maneə deyil

45 yaşdan sonra insanların şəxsi sərhədlərinə daha çox əhəmiyyət verməsi bəzən yanlış başa düşülür. Bir insanın öz vaxtına, şəxsi məkanına, dostlarına və maraqlarına sahib çıxması onun münasibətə hazır olmadığı anlamına gəlmir.

Əksinə, sağlam münasibətdə iki insanın bir-birinə yaxın olmaqla yanaşı, fərdi həyatlarını da qoruması mümkündür.

Lakin burada mühüm bir məqam var: sərhəd qoymaqla qarşı tərəfi münasibətdən uzaqlaşdırmaq eyni şey deyil.

Bəzən “mən belə insanam”, “heç kimə hesabat vermirəm”, “öz həyatımı yaşayıram” kimi ifadələr sağlam sərhəddən daha çox emosional məsafənin yaradılmasına çevrilə bilər.

Sağlam sərhəd isə qarşı tərəfi rədd etmək deyil, münasibətdə hər iki insanın ehtiyaclarını nəzərə almaqdır.

“Xeyr” demək soyuqluq deyil

Yaş artdıqca insan öz istəmədiyi şeylərə “xeyr” deməyi də daha rahat öyrənə bilər. Bu, münasibətlərdə mühüm üstünlükdür. Çünki insan yalnız qarşı tərəfi razı salmaq üçün öz ehtiyaclarını davamlı şəkildə ikinci plana keçirdikdə münasibətdə zamanla narazılıq və emosional yorğunluq yarana bilər.

Bununla belə, sağlam sərhədlər qarşı tərəfə qarşı laqeydlik və ya soyuqluqla qarışdırılmamalıdır.

İnsan həm “xeyr” deyə, həm də sevgi göstərə bilər. Həm müstəqil ola, həm də yaxın münasibət qura bilər. Həm öz ehtiyaclarını ifadə edə, həm də qarşı tərəfin ehtiyaclarını dinləyə bilər.

Münasibətdə təşəbbüs də vacibdir

Uzun illər tək yaşayan və öz həyatını müstəqil şəkildə quran insanlar üçün münasibətə yenidən uyğunlaşmaq hər zaman asan olmur. Çünki artıq onların müəyyən gündəlik rejimi və rahatlıq zonası formalaşıb.

Bu zaman münasibətdə təşəbbüs göstərmək xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Zəng etmək, görüş təklif etmək, qarşı tərəfin gününün necə keçdiyini soruşmaq, birlikdə vaxt keçirmək üçün plan qurmaq kimi sadə davranışlar münasibətin emosional bağını gücləndirir.

Münasibətdə daim bir tərəfin təşəbbüs göstərməsi isə zamanla digər tərəfdə “mən bu münasibəti təkbaşına yaşayıram” hissi yarada bilər.

Niyə bəzi insanlar toksik münasibətdən ayrıla bilmir?

Münasibət seçimlərində yaş artdıqca təcrübə artsa da, bu, insanı emosional səhvlərdən tamamilə qoruyan amil deyil.

Daha əvvəl psixoloq Liliya Lazareva da insanların toksik münasibətlərdən niyə ayrıla bilmədiklərinə diqqət çəkərək tək qalmaq qorxusunun mühüm rol oynadığını bildirib.

İnsan bəzən münasibətin sağlam olmadığını bildiyi halda “bundan sonra daha yaxşısını tapa bilmərəm” düşüncəsinə qapıla bilər. Xüsusilə uzun müddət davam edən münasibətlərdə vərdiş, keçmişə bağlılıq və tək qalmaq qorxusu ayrılmaq qərarını çətinləşdirir.

Lakin yaşın artması insanın münasibətə olan ehtiyacının yox olması demək deyil. Əksinə, bu mərhələdə insan üçün daha uyğun, qarşılıqlı hörmətə və emosional yaxınlığa əsaslanan münasibət qurmaq mümkün ola bilər.

Əsas fərq ondadır ki, münasibət artıq tək qalmaq qorxusundan deyil, birlikdə olmağın həyat keyfiyyətini artırdığı üçün seçilir.

45 yaşdan sonra münasibətlərdə əsas məsələ “qarşıma yaxşı insan çıxsın” düşüncəsindən daha çox, “mənimlə sağlam münasibət qurmağı bacaran insan olsun” yanaşmasına keçməkdir. Çünki yaxşı insan olmaq xarakter məsələsidirsə, yaxşı tərəfdaş olmaq həm də ünsiyyət, məsuliyyət, diqqət, emosional yaxınlıq və qarşılıqlılıq tələb edir.