Məktəb mövsümü yaxınlaşdıqca ailələr üçün ənənəvi alış-veriş marafonu başlayır. Artıq əksəriyyət üçün bu proses yekunlaşıb. Çanta, forma, dəftər, qələm, rəngli karandaşlar, albomlar, müxtəlif xırda ləvazimatlar… Siyahı uzandıqca xərclər də artır. Bəzən isə valideyn daha çox pul xərcləməklə yanaşı, ehtiyacdan artıq məhsul alır və ya seçdiyi əşyaları sonradan dəyişməli olur.

Məktəbə hazırlıq zamanı əsas məsələ yalnız lazım olan hər şeyi almaq deyil. Əsas məsələ nəyin həqiqətən lazım olduğunu müəyyənləşdirmək, uşağın ehtiyacını nəzərə almaq və büdcəni düzgün bölüşdürməkdir.

Bəs valideynlər məktəb alış-verişində ən çox hansı səhvlərə yol verirlər?

Siyahı hazırlamadan alış-verişə çıxmaq

Ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri budur. Valideyn mağazaya daxil olur və qarşısına çıxan məhsulları ehtiyac olub-olmadığını düşünmədən almağa başlayır.

Nəticədə evdə eyni məhsuldan bir neçə ədəd olduğu ortaya çıxır. Keçən ildən qalan, istifadə olunmamış dəftər və qələmlər isə yaddan çıxır.

Alış-verişdən əvvəl evdə olan ləvazimatları gözdən keçirmək həm vaxt, həm də pul baxımından ciddi qənaət yarada bilər.

Uşağın istəyini ehtiyacla qarışdırmaq

Məktəb alış-verişində uşağın fikrini nəzərə almaq vacibdir. Amma onun hər istəyini almaq məcburiyyətində deyilik.

Məsələn, uşaq üzərində sevdiyi cizgi filmi qəhrəmanı olan daha bahalı çantanı, qələmi və ya dəftəri seçə bilər. Valideyn isə bəzən uşağın məyus olmaması üçün həmin məhsulu almağa üstünlük verir.

Burada əsas məsələ uşağa “sənin seçimin önəmsizdir” demək yox, seçim imkanlarını düzgün məhdudlaşdırmaqdır. Məsələn, “Bu üç çantadan hansını istəyirsən?” demək həm uşağın seçiminə hörmət edir, həm də büdcəni nəzarətdə saxlayır.

Ucuz olduğu üçün hər şeyi almaq

Qənaət etmək istəyi başadüşüləndir. Lakin ən ucuz məhsulu seçmək həmişə qənaət demək deyil.

Xüsusilə çanta, ayaqqabı, gündəlik istifadə olunan dəftər və yazı ləvazimatlarında keyfiyyət də nəzərə alınmalıdır. Ucuz məhsul tez sıradan çıxırsa və bir neçə həftə sonra yenisini almaq lazım gəlirsə, ilkin qənaət əslində əlavə xərcə çevrilir.

Ona görə qiymətlə yanaşı, məhsulun materialına, davamlılığına və uşağın istifadə rahatlığına da baxmaq lazımdır.

Ən bahalını ən keyfiyyətli hesab etmək

Əks istiqamətdə olan səhv də geniş yayılıb: qiyməti yüksək olan məhsul avtomatik olaraq keyfiyyətli hesab edilir.

Halbuki məktəb ləvazimatlarında brendə görə əlavə ödəniş etmək hər zaman zəruri deyil. Eyni funksiyanı yerinə yetirən iki məhsul arasında ciddi qiymət fərqi ola bilər.

Valideyn məhsulun üzərindəki ada yox, onun real xüsusiyyətlərinə diqqət yetirməlidir.

Çantanı yalnız görünüşünə görə seçmək

Uşaq üçün çantanın rəngi və dizaynı vacib ola bilər. Ancaq valideyn üçün daha vacib sual onun rahat və funksional olub-olmamasıdır.

Çantanın ölçüsü uşağın yaşına və boyuna uyğun olmalı, çiyin qayışları rahat tənzimlənməli və gündəlik istifadə üçün əlverişli olmalıdır.

Sadəcə uşağın xoşuna gəldiyi üçün çanta almaq sonradan narahatlıq yarada bilər.

Keçən ildən qalanları nəzərə almamaq

Bəzi ailələr hər sentyabrda sanki evdə heç nə yoxdurmuş kimi yenidən alış-veriş edir.

Halbuki qələmqabı, xətkeş, karandaş, rəngli qələmlər, albom, yapışqan, qayçı və digər ləvazimatların bir hissəsi əvvəlki ildən qala bilər.

Məktəbə hazırlıqdan əvvəl “evdə nə var?” siyahısı hazırlamaq bəzən “mağazadan nə almalıyıq?” siyahısından daha faydalı olur.

Bütün alış-verişi son günlərə saxlamaq

Sentyabr yaxınlaşdıqca mağazalarda sıxlıq artır, bəzi məhsullara tələbat yüksəlir və seçim imkanları azala bilər.

Bütün alış-verişi son günlərə saxlamaq valideyni tələsik qərar verməyə məcbur edir. Tələsik qərar isə çox vaxt “indi bunu alaq, sonra baxarıq” yanaşmasına gətirib çıxarır.

Mümkündürsə, alış-verişi bir neçə mərhələyə bölmək daha məqsədəuyğundur.

Uşağın bütün il ərzində böyüyəcəyini unutmaq

Xüsusilə geyim və ayaqqabı alarkən valideynlər iki fərqli səhvə yol verə bilirlər: ya həddindən artıq kiçik ölçü seçirlər, ya da “bir neçə il geyinsin” düşüncəsi ilə çox böyük ölçü alırlar.

Uşağın böyüməsini nəzərə almaq lazımdır, amma rahatlığı qurban vermək hesabına yox. Məktəbli geyimi uşağın hərəkətinə mane olmamalı, ayaqqabı isə ayağa uyğun olmalıdır.

Büdcəni əvvəlcədən müəyyən etməmək

Ən ciddi səhvlərdən biri də budur. Valideyn alış-verişə başlamazdan əvvəl maksimum nə qədər xərcləyə biləcəyini müəyyən etmədikdə, xırda məbləğlər yığıla-yığıla ümumi xərc gözləniləndən xeyli yüksək olur.

Bu il də məktəbə hazırlıq xərcləri ailədən-ailəyə dəyişir. Mətbuatda bir uşağın əsas ləvazimat və geyimlərinin 150-200 manat civarında başa gələ biləcəyi, daha geniş və keyfiyyətli seçimlərdə isə məbləğin daha da yüksələ biləcəyi qeyd olunur.

Ona görə alış-verişdən əvvəl büdcəni müəyyənləşdirmək, sonra isə həmin məbləği çanta, geyim, dəftərxana ləvazimatları və digər ehtiyaclar arasında bölmək daha sağlam yanaşmadır.

“Hamısını birdən alım, qurtarsın” düşüncəsi

Məktəb alış-verişində hər şeyi bir gündə almaq rahat görünür. Amma bütün məhsulların sentyabrın ilk günündə alınması vacib deyil.

İl ərzində lazım olacaq bəzi ləvazimatları tələbat yarandıqca almaq mümkündür. Əsas ehtiyacları əvvəlcədən təmin etdikdən sonra qalan xərcləri aylara bölmək ailə büdcəsinə daha az yük gətirə bilər.

Uşağı alış-veriş prosesindən tamamilə kənarda saxlamaq

Bəzən valideyn bütün qərarları özü verir: çantanı da, qələmqabını da, dəftərləri də özü seçir.

Halbuki məktəbə hazırlıq uşağın məsuliyyət hissinin formalaşması üçün də yaxşı fürsətdir. Uşaq müəyyən məhsulların seçilməsində iştirak edə, qiymətləri müqayisə etməyi, seçim etməyi və büdcənin məhdud olduğunu öyrənə bilər.

Bu, məktəb alış-verişini sadəcə xərc deyil, uşağa maliyyə davranışı öyrətmək üçün kiçik bir həyat dərsinə də çevirə bilər.

Məktəb alış-verişi “nə qədər çox, o qədər yaxşı” deyil

Məktəbə hazırlıq zamanı əsas məqsəd uşağın çantasını mümkün qədər çox əşya ilə doldurmaq deyil. Əsas məqsəd onun həqiqətən ehtiyac duyduğu məhsulları düzgün seçməkdir.

Valideyn əvvəlcə siyahı hazırlasa, evdə olanları yoxlasa, büdcə müəyyənləşdirsə və uşağın real ehtiyaclarını nəzərə alsa, həm lazımsız xərclərin, həm də sonradan yaranan narazılıqların qarşısını almaq mümkündür.

Məktəb zəngi çalınanda uşağın əlində yeni çanta və dəftərlərin olması gözəldir. Amma daha vacibi odur ki, bu hazırlıq ailə büdcəsini sarsıtmasın və sentyabrın ilk günləri valideyn üçün əlavə maliyyə stressinə çevrilməsin.

İlahə Atəş