Ailə münasibətlərində sevgi, qarşılıqlı hörmət və etibar qədər maddi imkanlar və sosial mövqe də müəyyən rol oynayır. Bəzən fərqli gəlir səviyyəsinə malik iki insan bir ailə quraraq xoşbəxt həyat yaşayır, bəzən isə maddi imkanlar arasındakı fərq zamanla narazılığa, mübahisələrə və emosional uzaqlaşmaya səbəb olur. Eyni vəziyyət həyat yoldaşlarının təhsili, peşəsi, sosial çevrəsi və cəmiyyətdə tutduğu mövqeyə də aiddir.

Bəs sosial status və gəlir fərqləri ailədə münasibətlərin keyfiyyətinə necə təsir edir? Maddi baxımdan daha güclü olan tərəfin ailədə söz sahibi olması nə dərəcədə doğrudur? Bu fərqlər münasibətləri zəiflətmədən necə idarə edilə bilər?

Gəlir fərqi münasibətlərdə güc balansını dəyişə bilər

Ailə quran insanların gəlirləri eyni olmaya bilər. Tərəflərdən biri yüksək maaşlı işdə çalışdığı halda, digəri daha az qazana, müvəqqəti işləyə və ya ümumiyyətlə gəlir əldə etməyə bilər. Bu vəziyyət özlüyündə münasibətlər üçün problem deyil. Əsas məsələ cütlüyün bu fərqə necə yanaşmasıdır.

Əgər ailədə hər iki tərəfin əməyinə və töhfəsinə hörmət edilirsə, gəlir fərqi münasibətlərin sağlamlığına ciddi təsir göstərməyə bilər. Lakin yüksək gəlir əldə edən tərəf maddi imkanlarını üstünlük vasitəsinə çevirirsə, münasibətlərdə bərabərlik pozula bilər.

Məsələn, ailənin bütün xərclərini qarşılayan tərəf qərarların yalnız onun tərəfindən verilməli olduğunu düşünə bilər. Ev, avtomobil və digər əmlakın alınmasında, uşaqların təhsilində, ailənin istirahət planlarında və gündəlik xərclərdə digər tərəfin fikri nəzərə alınmaya bilər. Zaman keçdikcə bu münasibət forması ailənin digər üzvündə özünü dəyərsiz hiss etmək, qərarlara təsir göstərə bilməmək və asılı vəziyyətdə qalmaq hissi yarada bilər.

Halbuki ailəyə verilən töhfə yalnız maaşla ölçülmür. Uşaqların tərbiyəsi, ev işlərinin görülməsi, yaşlı ailə üzvlərinə qayğı göstərilməsi və evdə emosional rahatlığın qorunması da əhəmiyyətli əmək tələb edir.

Maddi asılılıq münasibətlərdə narazılıq yarada bilərmi?

Maddi asılılıq ailə münasibətlərində həssas mövzulardan biridir. Tərəflərdən birinin gəlirinin olmaması və ya digərindən əhəmiyyətli dərəcədə az qazanması müəyyən hallarda qərarvermə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Xüsusilə işləməyən tərəf gündəlik ehtiyaclarını qarşılamaq üçün hər dəfə həyat yoldaşından pul istəməli olduqda özünü narahat hiss edə bilər. Bəzi ailələrdə bu vəziyyət açıq münaqişəyə çevrilir, digərlərində isə narazılıq səssiz şəkildə toplanır.

Digər tərəfdən, ailənin maddi yükünü əsasən bir nəfərin daşıması da həmin insanda yorğunluq və məsuliyyətin qeyri-bərabər bölüşdürülməsi hissi yarada bilər. O, bütün xərcləri qarşıladığını düşünərək qarşı tərəfdən əlavə güzəştlər gözləyə bilər. Beləliklə, bir tərəf özünü həddindən artıq yüklənmiş, digəri isə kifayət qədər sərbəst olmayan vəziyyətdə görə bilər.

Bu cür hallarda problemin həlli kimin daha çox qazandığını müəyyənləşdirmək deyil, ailənin maliyyə məsuliyyətlərini və qərarvermə hüquqlarını qarşılıqlı razılaşma əsasında bölüşdürməkdir. Hər iki tərəfin ailə büdcəsi barədə məlumatlı olması, şəxsi ehtiyacları üçün müəyyən maliyyə imkanına sahib olması və mühüm qərarlarda iştirak etməsi münasibətlərdə güvəni artıra bilər.

Sosial status fərqi: Bir tərəfin uğuru digərini niyə narahat edə bilər?

Gəlir fərqi ilə yanaşı, sosial status fərqi də ailə münasibətlərinə təsir göstərə bilər. Tərəflərdən birinin rəhbər vəzifədə çalışması, tanınmış peşə sahibi olması, geniş sosial çevrəyə malik olması və ya daha yüksək təhsil səviyyəsinə sahib olması münasibətlərdə müəyyən gözləntilər yarada bilər.

Bəzi hallarda həyat yoldaşlarından biri digərinin uğurlarını dəstəkləmək əvəzinə özünü onunla müqayisə etməyə başlayır. Qarşı tərəfin karyera yüksəlişi, yeni imkanlar əldə etməsi və ya cəmiyyətdə tanınması qısqanclıq, özünəinamın azalması və yetərsizlik hissi yarada bilər.

Belə münasibətlərdə uğur qazanan tərəf də çətin vəziyyətlə üzləşə bilər. O, həyat yoldaşının özünü pis hiss etməməsi üçün nailiyyətlərini bölüşməkdən çəkinə, iş imkanlarından imtina edə və ya şəxsi inkişafını məhdudlaşdıra bilər.

Digər tərəfdən, sosial statusu yüksək olan insanın həyat yoldaşına yuxarıdan aşağı baxması, onun fikirlərini əhəmiyyətsiz hesab etməsi və ya özünü ailədə daha üstün mövqedə görməsi də münasibətlərdə ciddi problemlər yarada bilər.

Sağlam münasibətdə tərəflər bir-birinin uğurunu rəqabət kimi deyil, ailənin ümumi inkişafına töhfə kimi qəbul etməlidirlər. Həyat yoldaşlarının peşə və sosial imkanlarının fərqli olması onların insan kimi dəyərinin fərqli olduğu anlamına gəlmir.

Ailələrin maddi imkanları arasındakı fərq evliliyə təsir edir

Bəzən münasibətlərdə çətinliklər cütlüyün özündən deyil, onların böyüdüyü ailələrin sosial və iqtisadi şəraitindən qaynaqlanır.

Tərəflərdən biri maddi baxımdan təminatlı ailədə böyüyə, digəri isə daha məhdud imkanlarla yaşaya bilər. Bu fərq onların pula, qənaətə, istirahətə, ev almağa və gələcək planlarına münasibətində özünü göstərə bilər.

Məsələn, bir tərəf üçün bahalı restoranda yemək, xaricə səyahət etmək və ya tez-tez alış-verişə çıxmaq adi həyat tərzi olduğu halda, digər tərəf bu xərcləri lazımsız və ya əlçatmaz hesab edə bilər. Eyni zamanda, qənaət etməyə öyrəşmiş insan həyat yoldaşının xərcləmə vərdişlərini məsuliyyətsizlik kimi qiymətləndirə bilər.

Belə fərqlər müzakirə edilmədikdə tərəflər bir-birini anlamaqda çətinlik çəkirlər. Maddi imkanları daha geniş olan tərəf digərini öz həyat tərzinə uyğunlaşmağa məcbur edə, digər tərəf isə davamlı müqayisələr apararaq narazılığını ifadə edə bilər.

Bu səbəbdən ailə qurmadan əvvəl və ya münasibətin ilk mərhələlərində maddi gözləntilər, borclar, qənaət vərdişləri, yaşayış şəraiti və gələcək planlar barədə açıq danışmaq vacibdir. Məqsəd tərəflərdən birinin həyat tərzini digərinə qəbul etdirmək deyil, hər ikisi üçün uyğun ortaq model yaratmaqdır.

Qohumların və cəmiyyətin münasibəti də rol oynayır

Sosial status və gəlir fərqlərinin ailəyə təsiri bəzən yaxınların münasibəti ilə daha da güclənir. Xüsusilə ailələrin maddi imkanları arasında ciddi fərq olduqda qohumların müqayisələri, gözləntiləri və müdaxilələri cütlük arasında gərginlik yarada bilər.

Məsələn, həyat yoldaşlarından birinin ailəsi digər tərəfin qazancını, peşəsini və ya yaşadığı evi yetərli hesab etməyə bilər. Bəzi hallarda maddi dəstək göstərən valideynlər ailənin qərarlarına müdaxilə etmək hüququna sahib olduqlarını düşünürlər. Bu isə yeni qurulmuş ailədə müstəqilliyin zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Cəmiyyətin kişi və qadının maddi rolu ilə bağlı formalaşmış stereotipləri də münasibətlərə təsirsiz ötüşmür. Kişinin daha çox qazanmalı, qadının isə maddi baxımdan ondan asılı olmalı olduğu düşüncəsi bəzi ailələrdə əlavə təzyiq yaradır. Əks vəziyyətdə, qadının daha yüksək gəlir əldə etməsi də yanlış yanaşmalar və əsassız müqayisələr üçün səbəbə çevrilə bilər.

Əslində ailədə maddi məsuliyyətlərin necə bölüşdürülməsi cütlüyün öz razılaşmasından asılıdır. Əsas şərt bu bölgünün tərəflərdən birinin iradəsinə zorla qəbul etdirilməməsi və heç kimin maddi vəziyyətinə görə alçaldılmamasıdır.

Maddi çətinliklər sevgi və yaxınlığı arxa plana keçirə bilər

Gəlir fərqləri ilə yanaşı, ümumi maddi çətinliklər də ailə münasibətlərinə təsir göstərir. Kirayə, kredit, kommunal xərclər, uşaqların təhsili və gündəlik ehtiyacların qarşılanması ilə bağlı narahatlıqlar cütlüyün emosional vəziyyətinə təsir edə bilər.

Maddi gərginlik uzun müddət davam etdikdə insanlar daha tez əsəbiləşə, bir-birinə qarşı səbirli davranmaqda çətinlik çəkə və münasibətlərə vaxt ayırmaqdan uzaqlaşa bilərlər. Ailə söhbətləri yalnız pul, borc və ödənişlər ətrafında qurulduqda emosional yaxınlıq zəifləyə bilər.

Bununla belə, maddi çətinliklərin mövcudluğu mütləq şəkildə ailə münasibətlərinin pozulacağı demək deyil. Bəzi cütlüklər çətinlikləri birlikdə həll etməklə bir-birinə daha da yaxınlaşırlar. Burada əsas fərq problemin necə qarşılanmasındadır: tərəflər bir-birini günahlandırır, yoxsa ortaq həll yolu axtarırlar?

Ailə büdcəsinin birlikdə planlaşdırılması, prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi və imkanlara uyğun qərarlar qəbul edilməsi qeyri-müəyyənliyi azalda bilər. Eyni zamanda, maddi problemlərdən kənar mövzulara da vaxt ayırmaq, birgə fəaliyyətləri qorumaq və emosional ehtiyacları nəzərə almaq vacibdir.

Bu fərqlər ailədə problemə çevrilməsin deyə nə etmək olar?

Sosial status və gəlir fərqlərini tamamilə aradan qaldırmaq həmişə mümkün deyil. Ancaq onların münasibətlərə mənfi təsirini azaltmaq mümkündür.

1) Pulu üstünlük vasitəsinə çevirməmək. Ailənin xərclərini daha çox qarşılayan tərəf bu faktı digərini idarə etmək və ya alçaltmaq üçün istifadə etməməlidir. Maddi töhfə qərarvermə hüququnu yalnız bir nəfərə vermir.

2) Maliyyə məsələlərini açıq müzakirə etmək. Gəlir, borclar, gündəlik xərclər və gələcək planlarla bağlı dürüst söhbətlər anlaşılmazlıqların qarşısını ala bilər. Pul barədə danışmaq münasibətlərin romantikasını pozmur; əksinə, real gözləntilərin formalaşmasına kömək edir.

3) Əməyi yalnız maaşla ölçməmək. Ev işləri, uşaq tərbiyəsi və ailə üzvlərinə qayğı da ciddi məsuliyyət tələb edir. Gəlir əldə etməyən tərəfin ailəyə verdiyi töhfə də nəzərə alınmalıdır.

4) Müqayisələrdən uzaq durmaq. Həyat yoldaşını dostlarla, qohumlarla və ya daha yüksək gəlir əldə edən insanlarla müqayisə etmək özünəinamı zəiflədə və münasibətlərdə narazılıq yarada bilər. Hər ailənin imkanları və prioritetləri fərqlidir.

5) Bir-birinin inkişafını dəstəkləmək. Tərəflərdən birinin təhsil almaq, yeni işə başlamaq və ya karyerasında yüksəlmək istəyi digərinin təhlükəsizliyinə təhdid kimi qəbul edilməməlidir. Qarşılıqlı dəstək ailənin uzunmüddətli rifahına töhfə verə bilər.

6) Şəxsi sərhədləri qorumaq. Maddi dəstək göstərən valideynlərin və digər qohumların ailənin şəxsi qərarlarına həddindən artıq müdaxilə etməsinə imkan verilməməlidir. Cütlük mühüm məsələlərdə öz ortaq mövqeyini formalaşdırmalıdır.

Hazırladı: MƏTİN