Evlilik iki insanın yalnız bir evdə yaşamağa başlaması deyil, həm də yeni bir həyat tərzi qurması, ortaq qərarlar verməsi və bir-birinin dünyasına uyğunlaşması deməkdir. Xüsusilə evliliyin ilk ili cütlüklər üçün münasibətlərin formalaşdığı, qarşılıqlı gözləntilərin aydınlaşdığı və yeni ailə qaydalarının müəyyən edildiyi həssas dövrdür. Bu mərhələdə sevgi və bağlılıq qədər səbir, anlayış, şəxsi məkanın qorunması və qarşılıqlı hörmət də mühüm rol oynayır.
Yeni ailə quran cütlüklərin qarşılaşdığı əsas çətinliklərdən biri valideynlərin və digər ailə üzvlərinin münasibətlərə müdaxiləsidir. Bəzən xoş niyyətlə verilən məsləhətlər, ailə məsələlərinə qarışmaq, gündəlik qərarlara təsir göstərmək və cütlüyün şəxsi həyatına həddindən artıq maraq göstərmək zamanla narazılıqlara səbəb olur. Bu isə xüsusilə yeni qurulan münasibətlərdə gərginlik yarada bilər.
Psixoloq və cütlük terapevti Kıvılcım Yücelen yeni evli cütlüklərə münasibətlərdə sərhədlərin qorunması ilə bağlı tövsiyələr verib.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, şəxsi zamanı, məxfiliyi və ailə həyatını qorumaq hörmətsizlik kimi qiymətləndirilməməlidir. Evlənən insanlar valideynlərinə və yaxınlarına qarşı sevgilərini qorumaqla yanaşı, öz ailələrinin müstəqil həyatına da hörmət etməlidirlər. Çünki nikahdan sonra cütlüyün özünəməxsus qaydalarının, qərarlarının və ortaq həyat tərzinin formalaşması vacibdir.
Bu baxımdan valideynlərlə münasibətlərdə sərhədlərin düzgün müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, valideynlərin hər gün xəbərsiz şəkildə evə gəlməsi, cütlüyün şəxsi söhbətlərinə müdaxilə etməsi və ya onların qərarlarını dəyişdirməyə çalışması narahatlıq yarada bilər. Belə hallarda susmaq və narazılığı daxilində saxlamaq əvəzinə, ehtiyacları sakit və nəzakətli şəkildə ifadə etmək daha sağlam yanaşmadır.
Yücelen hesab edir ki, cütlüklər valideynlərinə öz ehtiyaclarını izah etməli, bayram və ailə ziyarətlərində hər iki tərəfin maraqlarını nəzərə almalıdırlar. Bayramların harada keçiriləcəyi, hansı ailəyə nə qədər vaxt ayrılacağı kimi məsələlər əvvəlcədən müzakirə olunmalıdır. Bu cür qərarların yalnız bir tərəfin istəyinə uyğun verilməsi digər tərəfdə özünü dəyərsiz və ikinci planda hiss etmək düşüncəsi yarada bilər.
Şəxsi məkan münasibətlərdə uzaqlaşma deyil
Evlilikdə tez-tez yanlış anlaşılan məsələlərdən biri şəxsi məkan ehtiyacıdır. Bəzi insanlar həyat yoldaşlarının hər an birlikdə vaxt keçirmək istəyini sevginin göstəricisi hesab edir, ayrı-ayrılıqda keçirilən zamanı isə münasibətlərə marağın azalması kimi qəbul edirlər. Halbuki sağlam münasibətdə tərəflərin həm ortaq, həm də fərdi həyatlarının olması normaldır.
Hər iki insanın öz dostları, maraqları, məşğuliyyətləri və şəxsi vaxtı ola bilər. Birinin tək qalmaq, istirahət etmək və ya dostları ilə görüşmək istəyi digərinə qarşı sevgisizlik anlamına gəlmir. Əksinə, fərdi sərhədlərin qorunması insanın özünü münasibətdə daha rahat və güvənli hiss etməsinə kömək edir.
Burada əsas məsələ şəxsi məkanla məsuliyyətsizlik arasındakı fərqi anlamaqdır. Tərəflər öz fərdi ehtiyaclarını qoruyarkən ailə həyatına dair öhdəliklərini də unutmamalıdırlar. Sağlam evlilik bir-birinə tamamilə bağlı olmaq deyil, iki müstəqil insanın ortaq həyat qura bilməsidir.
İnciklik və susqunluq münasibətlərdə məsafə yaradır
Yeni evlənən cütlüklər arasında fikir ayrılıqlarının yaranması təbiidir. Fərqli ailələrdə böyümüş, müxtəlif vərdişlər və düşüncə tərzləri formalaşdırmış iki insanın bütün məsələlərdə eyni fikirdə olması gözlənilməməlidir. Əsas məsələ mübahisələrin yaranmaması deyil, onların necə həll edilməsidir.
Yücelen vurğulayıb ki, tərəflər bir-birinin hisslərini mühakimə etməməli, onları dinləməli və qarşılıqlı ünsiyyətə üstünlük verməlidirlər. Onun fikrincə, inciklik və küskünlük iki gündən artıq davam etməməlidir. Uzunmüddətli susqunluq münasibətlərdə emosional məsafəni artıra bilər.
Mübahisə zamanı tərəflərdən birinin digərini dinləmək əvəzinə özünü müdafiə etməyə çalışması, keçmişdə baş vermiş hadisələri yenidən gündəmə gətirməsi və ya qarşı tərəfin hisslərini əhəmiyyətsiz hesab etməsi problemi daha da böyüdür. Bəzən insan mübahisəni həll etmək deyil, haqlı olduğunu sübut etmək istəyir. Halbuki ailə münasibətlərində əsas məqsəd qalib gəlmək yox, ortaq həll yolu tapmaq olmalıdır.
Həyat yoldaşının narazılığını ifadə etməsinə imkan vermək, onu sözünü kəsmədən dinləmək və hisslərini anlamağa çalışmaq münasibətlərin sağlamlığını qoruyan əsas davranışlardandır. Eyni zamanda, insan öz narahatlığını ittiham etmədən ifadə etməyi də bacarmalıdır. “Sən həmişə belə edirsən” demək əvəzinə, “Bu davranış məni narahat edir” şəklində danışmaq münaqişənin qarşılıqlı ittihama çevrilməsinin qarşısını ala bilər.
Problemləri gizlətmək əvəzinə, vaxtında həll etmək lazımdır
Evliliyin ilk ilində yaranan problemlərin əksəriyyəti vaxtında müzakirə edilmədikdə daha böyük narazılıqlara çevrilə bilər. Ev işlərinin bölüşdürülməsi, maddi məsələlər, qohumlarla münasibətlər, şəxsi vaxt və gələcək planlar cütlüklər arasında açıq şəkildə danışılmalı olan mövzulardır.
Tərəflərdən birinin daim güzəştə getməsi, digərinin isə bütün qərarları verməsi zamanla münasibətlərdə balansın pozulmasına səbəb ola bilər. Buna görə də ailə daxilində qərarlar ortaq şəkildə qəbul edilməli, hər iki insanın fikrinə eyni dərəcədə əhəmiyyət verilməlidir.
Psixoloq problemlər təkrarlanarsa və cütlük onları müstəqil şəkildə həll edə bilməzsə, mütəxəssis dəstəyinə müraciət etməyi tövsiyə edib.
Əslində, psixoloji dəstək almaq ailənin uğursuzluğu və ya münasibətlərin bitmək üzrə olması demək deyil. Əksinə, bu addım tərəflərin münasibətlərini qorumaq, bir-birini daha yaxşı anlamaq və münaqişələri sağlam şəkildə idarə etmək istədiklərini göstərə bilər.
Unutmaq olmaz ki, evliliyin ilk ili yalnız bir-birinə alışmaq dövrü deyil, həm də gələcək ailə münasibətlərinin təməlini qoyan mərhələdir. Bu dövrdə müəyyən edilən sərhədlər, formalaşan ünsiyyət tərzi və qarşılıqlı hörmət sonrakı illərdə ailənin emosional mühitinə ciddi təsir göstərir. Sevgi münasibəti başlatmaq üçün vacibdirsə, onu qorumaq üçün anlayış, etibar, səbir və sağlam ünsiyyət də eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.
