İnsan sağlamlığında baş verən dəyişikliklər hər zaman ciddi xəstəlikdən xəbər verməsə də, bəzi əlamətləri görməzdən gəlmək problemin vaxtında aşkarlanmasını çətinləşdirə bilər. Davamlı halsızlıq, başgicəllənmə, ürəkdöyünmə, uzun müddət keçməyən öskürək, qarın ağrısı və qızdırma həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda rast gəlinən şikayətlərdir. Lakin belə hallarda hansı həkimə müraciət etmək lazımdır? Hansı əlamətlər təhlükəli hesab olunur və nə zaman tibbi yardıma tələsmək lazımdır?

Terapevt İlahə Məcidova və pediatr Səma Fərəcova müxtəlif yaş qruplarında müşahidə olunan sağlamlıq əlamətlərinin düzgün qiymətləndirilməsinin vacibliyinə diqqət çəkirlər.

Böyüklərdə hansı əlamətlər terapevtə müraciət etməyi tələb edir?

Terapevt İlahə Məcidova bildirir ki, insan özündə davamlı və ya təkrarlanan sağlamlıq şikayətləri müşahidə etdikdə onların səbəbini müəyyənləşdirmək üçün həkimə müraciət etməlidir. Xüsusilə gündəlik həyata mane olan, getdikcə güclənən və ya başqa əlamətlərlə müşayiət edilən şikayətləri yalnız yorğunluq və ya stresslə əlaqələndirmək düzgün deyil.

Halsızlıq və tez yorulma bu baxımdan diqqət tələb edən əlamətlərdəndir. İnsan kifayət qədər yatmasına baxmayaraq özünü yorğun hiss edirsə, fiziki aktivliyi azalıbsa və gündəlik işləri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkirsə, bunun səbəbi araşdırılmalıdır. Belə vəziyyət dəmir çatışmazlığı, qanazlığı, qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətində dəyişikliklər, yuxu pozuntuları və müxtəlif digər problemlərlə əlaqəli ola bilər.

İlahə Məcidovanın yanaşmasına görə, başgicəllənmə, təkrarlanan baş ağrısı, ürəkdöyünmə və qan təzyiqinin dəyişməsi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Bu əlamətlərin səbəbini yalnız hisslərə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Həkim xəstənin şikayətlərini, xəstəlik tarixçəsini və müayinə nəticələrini qiymətləndirərək əlavə araşdırmalara ehtiyac olub-olmadığını müəyyənləşdirir.

Terapevt bildirir ki, uzun müddət davam edən öskürək, iştahasızlıq, səbəbsiz çəki itkisi və təkrarlanan həzm problemləri də tibbi qiymətləndirmə tələb edə bilər. Belə hallarda özbaşına dərman qəbul etmək əvəzinə, ilk növbədə şikayətin səbəbi araşdırılmalıdır.

Uşaqlarda hansı əlamətlərə xüsusi diqqət yetirilməlidir?

Pediatr Səma Fərəcova bildirir ki, uşaqların sağlamlığını qiymətləndirərkən onların yaşını, inkişaf mərhələsini və ümumi vəziyyətini nəzərə almaq vacibdir. Uşaqlar narahatlıqlarını hər zaman sözlə ifadə edə bilmədikləri üçün valideynlər davranış, yuxu, qidalanma və aktivlikdəki dəyişiklikləri diqqətlə izləməlidirlər.

Pediatrın diqqət yetirdiyi əsas əlamətlər arasında qızdırma, qidalanmadan imtina, qusma, ishal, davamlı öskürək və uşağın əvvəlkindən daha süst olması yer alır. Bu əlamətlər müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Onların nə dərəcədə təhlükəli olduğunu müəyyənləşdirmək üçün uşağın yaşı və yanaşı şikayətləri nəzərə alınmalıdır.

Səma Fərəcova qeyd edir ki, xüsusilə körpələrdə qidalanmanın azalması və maye qəbulunun zəifləməsi diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Uşağın sidiyinin azalması, ağzının quruması, göz yaşlarının olmaması və həddindən artıq yuxululuq susuzlaşmanın əlamətləri ola bilər. Belə hallarda tibbi yardıma gecikmək olmaz.

Pediatrın yanaşmasına görə, uşağın çəki artımının zəif olması, boy artımında ləngimə və inkişaf mərhələlərində nəzərəçarpan gecikmələr də araşdırılmalıdır. Valideynlər uşaqlarını yalnız yaşıdları ilə müqayisə etməklə kifayətlənməməli, onların inkişafını mütəmadi pediatr müayinələri vasitəsilə izləməlidirlər.

Qızdırma zamanı nə etmək lazımdır?

Terapevt İlahə Məcidova bildirir ki, qızdırma müxtəlif infeksiyalar zamanı yarana bilər və onun qiymətləndirilməsində yalnız temperatur göstəricisi deyil, insanın ümumi vəziyyəti də nəzərə alınmalıdır. Qızdırma uzun müddət davam edirsə, təkrarlanırsa və ya digər narahatedici əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək vacibdir.

Pediatr Səma Fərəcova isə uşaqlarda qızdırma zamanı yaş amilinin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayır. Xüsusilə üç aydan kiçik körpədə temperaturun 38°C və ya daha yüksək olması təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Daha böyük uşaqlarda da maye qəbulu, aktivlik, nəfəsalma və ümumi vəziyyət diqqətlə izlənilməlidir.

Valideynlər qızdırmanı azaltmaq məqsədilə uşağa özbaşına antibiotik verməməli, dərman dozasını təxmin əsasında müəyyənləşdirməməlidirlər. Uşaqda nəfəsalma çətinliyi, qıcolma, huşun dəyişməsi və ya ciddi süstlük müşahidə olunarsa, təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

Öskürək nə zaman təhlükəli əlamət sayılır?

İlahə Məcidova bildirir ki, öskürəyin davametmə müddəti, xarakteri və digər şikayətlərlə əlaqəsi onun qiymətləndirilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Soyuqdəymədən sonra öskürək müəyyən müddət davam edə bilər. Lakin üç həftədən çox çəkən, getdikcə güclənən və ya qanlı bəlğəmlə müşayiət olunan öskürək həkim müayinəsini tələb edir.

Pediatr Səma Fərəcova uşaqlarda öskürəklə yanaşı nəfəsalmanın da izlənilməsinin vacibliyini qeyd edir. Uşaq sürətlə nəfəs alırsa, nəfəs zamanı qabırğalarının arası içəri çəkilirsə, dodaqları göyərirsə və ya maye qəbul edə bilmirsə, dərhal tibbi yardım göstərilməlidir.

Hər iki vəziyyətdə öskürəyin səbəbini müəyyənləşdirmədən antibiotik və digər dərmanları özbaşına qəbul etmək düzgün deyil. Müalicə xəstənin yaşına, simptomlarına və həkimin qiymətləndirməsinə uyğun seçilməlidir.

Qarın ağrısı, qusma və ishal zamanı hansı həkimə müraciət etməli?

Terapevt İlahə Məcidova bildirir ki, böyüklərdə təkrarlanan qarın ağrısı, ürəkbulanma, köp, qəbizlik və ishal müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Bu şikayətlər davam edirsə, tez-tez təkrarlanırsa və ya iştahasızlıq və çəki itkisi ilə müşayiət olunursa, həkim müayinəsi vacibdir.

Pediatr Səma Fərəcova isə uşaqlarda qusma və ishal zamanı susuzlaşma riskinə diqqət çəkir. Xüsusilə körpələrdə maye itkisi daha qısa müddətdə ciddi vəziyyət yarada bilər. Uşağın sidiyinin azalması, ağız quruluğu, süstlük və maye qəbul edə bilməməsi valideynlərin diqqət yetirməli olduğu əlamətlərdəndir.

Şiddətli qarın ağrısı, qanlı qusma, nəcisdə qan və ya ciddi susuzlaşma əlamətləri olduqda tibbi yardım gecikdirilməməlidir.

Hansı əlamətlərdə təcili tibbi yardım çağırılmalıdır?

İlahə Məcidova və Səma Fərəcovanın ixtisas sahələrinə uyğun olaraq, bəzi əlamətlərin adi həkim qəbulunu gözləmədən qiymətləndirilməsi vacibdir. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

– Güclü nəfəs darlığı və nəfəsalma çətinliyi;

– Huşun itməsi və ya qıcolma;

– Qəfil başlayan güclü sinə ağrısı;

– Nitq pozuntusu və ya bədənin bir tərəfində qəfil zəiflik;

– Dayanmayan qanaxma və şiddətli qarın ağrısı;

– Uşaqlarda göyərmə, çətin oyadılma və ciddi süstlük;

– Üç aydan kiçik körpədə 38°C və ya daha yüksək temperatur.

Bu hallarda özbaşına müalicəyə başlamaq və əlamətlərin keçməsini gözləmək olmaz.

Sağlamlıqla bağlı şikayətləri düzgün qiymətləndirmək üçün yaş, əlamətlərin davametmə müddəti və ümumi vəziyyət nəzərə alınmalıdır. Böyüklərdə terapevt, uşaqlarda isə pediatr ilkin müraciət üçün uyğun seçimdir. Ehtiyac yarandıqda xəstə müvafiq ixtisaslı həkimə yönləndirilə bilər.

Əsas məsələ hər əlamətdən qorxmaq deyil, davamlı və ya ağırlaşan şikayətləri görməzdən gəlməməkdir. Özbaşına diaqnoz qoymaqdan və dərman qəbul etməkdən çəkinmək, təhlükəli əlamətlər zamanı isə vaxt itirmədən tibbi yardım almaq sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayır.

Hazırladı: İlahə Atəş