Uşaqların valideynlərinə qarşı göstərdiyi davranışların bir çoxu onların inkişaf dövrü ilə əlaqədar olur, amma bəzən bu davranışların arxasında daha dərində gizlənmiş psixoloji və ya fiziki səbəblər yatır.

“Uşağım məni eşitmir” ifadəsi valideynlərin sıxlıqla bildirdiyi şikayətlərdən biridir. Bəzən uşaqların bizi “eşitməməsi” sadəcə diqqət əskikliyindən qaynaqlanır, amma bəzən də daha ciddi məsələlər mövcud ola bilər.

1) Həqiqətən eşitmə problemləri

Uşağınızın “eşitməməsi” vəziyyəti, bəzən fiziki səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Xüsusilə uşaqların inkişaf dövründə eşitmə problemləri üzə çıxır və bu, onların davranışlarında da özünü göstərir. Uşağın eşitmə probleminin olub olmaması mütləq müayinə olunmalıdır. Uşaqların qulaqlarında birbaşa eşitmə problemi, ya da qulaq infeksiyaları nəticəsində eşitmə zəifliyi onların davranışlarını dəyişdirə bilər. Bu zaman uşağınızın sizin dediklərinizi eşitməməsi başa düşüləcək bir hal olur, çünki o, həqiqətən, eşitmir. Eşitmə problemləri olan uşaqlar ətraflarında olan səsləri ya ümumiyyətlə eşitmirlər, ya da müəyyən frekanslarda səsləri az və ya qeyri-dəqiq şəkildə duyurlar.

2) Sensor inteqrasiyasının pozulması

Sensor inteqrasiya uşağın müxtəlif sensor sistemlərini düzgün şəkildə işlətməsi, bu sistemlərdən gələn məlumatları təhlil edib uyğun reaksiya verməsi prosesini ifadə edir. Sensor inteqrasiya problemləri olan uşaqlar, bir çox hallarda ətraf mühitdən gələn məlumatları uyğun şəkildə işləyə bilmirlər. Məsələn, müəyyən bir səslər onların diqqətini çəkə bilər, amma valideynlərinin dedikləri sözlərə qarşı həssaslıq göstərməyəcəklər. Uşağın başqalarının səsini eşitməsi və anlaması, sensor inteqrasiya probleminin olub-olmaması ilə sıx bağlıdır.

Sensor inteqrasiyası pozulmuş uşaqların bəzən eşitmə problemləri olmadığını, amma ətraf mühitdən gələn məlumatları (səslər, görüntülər və ya toxunuşlar) həddindən artıq ya da az qəbul etdiklərini görürük. Bu uşaqlar “eşitmək istəmirlər” kimi bir təsəvvür yarada bilərlər, çünki onların beyinləri müəyyən bir stimula cavab verməkdə çətinlik çəkir.

3) Diqqət və motivasiya problemləri

Uşağın sizi “eşitməməsi” bəzən yalnız diqqət problemi ola bilər. Uşaqlar, xüsusilə diqqətini cəmləmə bacarığı inkişaf etməmiş uşaqlar, valideynlərinin və ya başqa birinin sözlərinə diqqət etməyə çətinlik çəkə bilərlər. Bu, bir çox amillərdən təsirlənə bilər — yorğunluq, həddindən artıq stimul və ya maraqsızlıq kimi. Uşağın sadəcə motivasiyasının olmaması da bu vəziyyəti izah edə bilər. Uşaq, müəyyən bir tapşırıq və ya əmri yerinə yetirmək istəmədikdə, bilərəkdən diqqətini yayındıra bilər.

4) Ailədaxili əlaqələrin təsiri

Valideyn-uşaq münasibətləri də uşağın davranışına təsir edir. Valideynin tonu, səsi, sözləri və yanaşması uşağın ona qarşı necə reaksiya verəcəyini müəyyən edə bilər. Ailə içindəki gərginliklər, mübahisələr və ya valideynin uşağa qarşı aqressiv yanaşması da uşağın “eşitməməsi” ilə nəticələnir. Bəzən uşaqlar, ətraf mühitin gərginliyi və ya narahatlıq hissi səbəbindən, verilən tapşırıqlara qarşı həssaslıq göstərməyərək, əslində “eşitmək istəmirlər”. Uşağın davranışlarını bu kontekstdə qiymətləndirmək və onun ehtiyaclarına uyğun daha yumşaq bir yanaşma göstərmək vacibdir.

5) Uşağın yaşına və inkişafına görə yanaşmalar

Uşağın yaşından asılı olaraq, onun eşitmə bacarığı və diqqətini cəmləmə qabiliyyəti fərqlidir. Məsələn, kiçik yaşlarda olan uşaqlar tez-tez diqqətini cəmləməkdə çətinlik çəkə bilərlər. Lakin zamanla və təcrübə ilə, uşağın eşitmə və diqqət qabiliyyəti inkişaf edir. Bu dövr ərzində uşaqların davranışını başa düşmək və onlara uyğun fərdi yanaşma göstərmək vacibdir.

Nə etməliyik?

Mütəxəssisə müraciət: Uşağınızın eşitmə və ya sensor inteqrasiya ilə bağlı bir problemi olub-olmaması üçün mütəxəssisə müraciət etmək önəmlidir. Həkim və ya sensor inteqrasiya üzrə mütəxəssis, uşağınızın davranışlarını dəyərləndirərək ən uyğun həlli tapmağa kömək edə bilər.

Rahat və aydın ünsiyyət qurun: Valideynlər uşaqları ilə səmimi, yavaş və aydın danışmağa çalışmalıdırlar. Bəzən uşaqlar onlarla çox sürətli və ya qarışıq danışıldıqda sözləri anlamırlar. Sadə və təsirli şəkildə verilən tapşırıqlar, uşağın daha yaxşı reaksiyalar verməsinə səbəb ola bilər.

Müsbət təcrübələr yaradın: Uşağınızın motivasiyasını artırmaq üçün müsbət təcrübələr yaratmağa çalışın. Ona təşviqlər verərək, istədiyiniz davranışı əldə edə bilərsiniz. Bu yanaşma həm də uşağın özünə inamını artıracaqdır.

Uşağınızın sizi “eşitməməsi” halı müxtəlif amillərdən qaynaqlana bilər. Həqiqətən eşitmə problemləri, sensor inteqrasiya pozuntuları, diqqət və motivasiya problemləri kimi bir çox səbəb bu davranışı izah edə bilər. Bu səbəbdən, uşağınızın davranışını başa düşmək və ona uyğun yanaşmaq üçün mütəxəssislərlə əməkdaşlıq etmək, düzgün yanaşmanı tapmaq üçün vacibdir.

Gültəkin Səhhət

Psixoloq, sensor inteqrasiya üzrə təlimçi

(Mütəxəssislə psixoloq_gultekinsehet adlı instagram hesabı üzərindən və həmçinin 055 224 25 90 mobil nömrəsi vasitəsiylə əlaqə saxlaya bilərsiniz.)