Azərbaycanda 18 yaşadək analar tərəfindən doğulan uşaqların sayında azalma müşahidə olunur. Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin bu günlərdə müzakirəyə çıxararkən yaydığı “Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin 2025-ci il üzrə Məlumatı”nda yer alan rəqəmlər erkən evlilik və erkən analıq halları ilə bağlı vəziyyətə diqqət çəkib.
Məlumata əsasən, 2025-ci ildə 18 yaşınadək analar tərəfindən 877 uşaq dünyaya gətirilib. Bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə azdır. Belə ki, 2024-cü ildə bu rəqəm 1279 olub. Beləliklə, bir il ərzində erkən analıq hallarında 402 nəfərlik azalma qeydə alınıb.
Qeyd olunur ki, Azərbaycanda erkən evliliklərin statistikası əsasən 18 yaşadək analar tərəfindən doğulan uşaqların sayı əsasında müəyyən edilir. Bu səbəbdən açıqlanan rəqəmlər ölkədə erkən nikah probleminin miqyasını göstərən əsas indikatorlardan biri hesab olunur.
Mövzu ilə bağlı “Gencaile.az” saytına danışan hüquqşünas Ləman Qarayeva bildirir ki, statistik azalma müsbət tendensiya sayılsa da, problemin tam aradan qalxdığını söyləmək hələ tezdir.
Onun sözlərinə görə, erkən evliliklər bir çox hallarda hüquqi deyil, dini və ya qeyri-rəsmi münasibətlər formasında həyata keçirildiyi üçün bütün faktlar rəsmi statistikaya düşmür.
“Xüsusilə regionlarda ailələr qız uşaqlarını erkən yaşda ailə qurmağa təşviq edir. Bəzi hallarda nikah rəsmiləşdirilməsə də, faktiki birgə yaşayış mövcud olur. Bu isə həm qızların təhsil hüququnun pozulmasına, həm də onların sosial və psixoloji risklərlə üzləşməsinə səbəb olur”, — deyə hüquqşünas qeyd edir.
Ləman Qarayeva hesab edir ki, qanunvericilikdə məsuliyyət tədbirləri sərtləşdirilsə də, əsas məsələ profilaktik işlərin gücləndirilməsidir. O bildirir ki, məktəblərdə maarifləndirmə tədbirlərinin artırılması və valideynlərlə sistemli iş aparılması vacibdir.
Sosioloq Ebru Özkan isə erkən evliliklərin arxasında sosial və iqtisadi faktorların dayandığını deyir. Onun fikrincə, bəzi ailələrdə qız uşaqlarının erkən ailə qurması hələ də “təhlükəsizlik” və ya “ənənə” kimi qəbul olunur.
“Cəmiyyətin müəyyən hissəsində qızın ali təhsil alması və ya karyera qurması ikinci plana keçirilir. Bu stereotiplər dəyişmədikcə erkən evliliklərin tam qarşısını almaq çətin olacaq”, — deyə sosioloq vurğulayır.
Ebru Özkan qeyd edir ki, son illər mediada və sosial platformalarda aparılan müzakirələr mövzunun daha açıq şəkildə müzakirəsinə imkan yaradıb. Bunun nəticəsində həm ailələrin, həm də yeniyetmələrin məlumatlılıq səviyyəsində müəyyən artım müşahidə olunur.
Hesabatda hüquq-mühafizə orqanlarının gördüyü tədbirlər barədə də məlumat verilib. Bildirilib ki, ötən il Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən 90 erkən evliliyə cəhd faktı müəyyən edilib. Nəticədə 28 nəfər cinayət məsuliyyətinə cəlb olunub, 5 valideyn və 41 aidiyyəti şəxs barəsində inzibati tənbeh tədbiri görülüb. Bundan əlavə, 57 nəfərlə profilaktik söhbətlər aparılıb.
Sənəddə qızqaçırma halları ilə bağlı statistika da açıqlanıb. Belə ki, 15 qızqaçırma faktı üzrə Cinayət Məcəlləsinin adam oğurluğu maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb və 32 şəxs barəsində müvafiq məsuliyyət tədbirləri görülüb.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, erkən evliliklərlə mübarizədə yalnız hüquqi məsuliyyət tədbirləri kifayət deyil. Problemin kökündə duran sosial stereotiplərin dəyişdirilməsi, qız uşaqlarının təhsilə əlçatanlığının artırılması və ailələrin sosial rifahının gücləndirilməsi əsas həll yollarından biri hesab olunur.
Hazırladı: Tural Məmmədov
