Autizm spektr pozuntusu (ASP) uşağın sosial ünsiyyət və davranışlarında fərqlilik yaradan bir inkişaf pozuntusudur. Hər uşaq fərqli şəkildə təsir göstərir: bəziləri sosial qarşılıqlı əlaqədə çətinlik çəkir, bəziləri isə müəyyən maraq sahələrinə yoğunlaşır. Bu səbəbdən autizmli uşaqların təlimi xüsusi yanaşma və dəstək tələb edir.
Təlimdə qarşılaşılan çətinliklər
Autizmli uşaqlar üçün təlim zamanı diqqət və öyrənmə müddəti əhəmiyyətli çətinliklərdən biridir. Onlar yeni bacarıqları mənimsəməkdə çətinlik çəkə, sosial qarşılıqlı əlaqəyə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkə və rutindən çıxmaqda narahatlıq hiss edə bilərlər. Bu səbəbdən təlim zamanı strukturlaşdırılmış mühit və fərdi yanaşma vacibdir.
ABA terapiyası nədir?
Applied Behavior Analysis (ABA) terapiyası uşağın davranışlarını müşahidə və təhlil edərək, müsbət davranışları təşviq edən elmi əsaslı bir metodikadır. ABA uşağın sosial, dil və özünə qulluq bacarıqlarını inkişaf etdirməyə kömək edir.
ABA-nın əsas prinsipləri
ABA terapiyasında uşağın davranışları diqqətlə izlənir və qiymətləndirilir. Hər düzgün davranış müsbət şəkildə gücləndirilir və mükafatlandırılır. Bacarıqlar addım-addım və təkrarlamalarla öyrədilir, beləliklə uşaq hər yeni bacarığı rahatlıqla mənimsəyə bilir. Hər uşaq üçün fərdi inkişaf planı hazırlanır və onun ehtiyaclarına uyğun fərdi yanaşma tətbiq edilir.
ABA-nın faydaları
ABA terapiyası uşağın sosial və ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirir, problemli davranışların azalmasına kömək edir və özünə qulluq bacarıqlarını artırır. Eyni zamanda, uşaq məktəb və gündəlik həyat fəaliyyətlərinə daha yaxşı uyğunlaşa bilir.
Ailələr üçün tövsiyələr
Uşağın gündəlik həyatında sabit bir rutin qurmaq onun rahatlığını artırır və narahatlıqlarını azaldır. Böyük bacarıqları öyrətmək əvəzinə kiçik addımlarla başlamaq uşağın motivasiyasını yüksəldir və uğur hissini gücləndirir. Hər düzgün davranış müsbət şəkildə dəstəklənməli və mükafatlandırılmalıdır. Sosial bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün uşağın digər uşaqlarla oyun və fəaliyyətlərdə iştirakına şərait yaradın. Səbirli və davamlı olmaq çox vacibdir, çünki hər uşaqın öyrənmə tempi fərqlidir. Bundan əlavə, ABA mütəxəssisləri və müəllimlərlə əməkdaşlıq etmək uşağın inkişafını daha sürətli və effektiv hala gətirir.
Nəticə olaraq, autizm spektr pozuntusu olan uşaqların təlimi fərdi yanaşma və strukturlaşdırılmış dəstək tələb edir. ABA terapiyası elmi əsaslarla işləyən, uşağın bacarıqlarını artıran və gündəlik həyata uyğunlaşmasını dəstəkləyən effektiv bir metoddur. Doğru təlim almaq hər bir uşağın haqqıdır.
Psixoloq Ləman Məmmədova
