Bağırsaq tıxanması, insan orqanizmindəki ciddi tibbi vəziyyətlərdən biridir. Bu problem, bağırsağın müəyyən hissələrinin bloklanması və ya sıxılması nəticəsində, nəcis və qazın normal şəkildə keçməsinin qarşısını alır. Bağırsaq tıxanmasının səbəbləri çox müxtəlif ola bilər və bu xəstəlik həm mexaniki, həm də funksional səbəblərdən yaranır. Bu yazıda bağırsaq tıxanmasının əsas səbəbləri və risk faktorları barədə geniş məlumat verəcəyəm.
1) Mekaniki bağırsaq tıxanması
Mekaniki bağırsaq tıxanması, bağırsaq kanalında bir fiziki blokajın meydana gəlməsi ilə nəticələnir. Bu, ən çox rast gəlinən tıxanma növüdür və müxtəlif səbəblərə bağlı olaraq inkişaf edə bilər:
Bağırsaq yapışmaları (Adheziyalar): Bağırsaq əməliyyatlarından sonra bağırsaq divarlarında yaranan yapışmalar, orqanların bir-birinə bağlanmasına səbəb olur. Bu yapışmalar bağırsağın normal hərəkətini məhdudlaşdıraraq tıxanmalara yol aça bilər. Ən çox bu vəziyyət, cərrahi müdaxilələrdən sonra baş verir.
Şişlər: Bağırsaq şişləri, həmçinin bağırsaq divarının və ya digər yaxın orqanların şişləri (məsələn, mədə, qaraciyər və ya yumurtalıq şişləri) bağırsaq kanalında blokaj yarada bilər. Şişlər bağırsaq normal fəaliyyətini pozur, qaz və nəcis axışını maneə törədir.
Bağırsaq dövrələrinin sıxılması (Volvulus): Bağırsaq dövrələrinin fırlanması nəticəsində yaranan bu vəziyyət ciddi tıxanmalara və qan dövranının pozulmasına səbəb ola bilər. Volvulus, xüsusilə yaşlılarda və ya bağırsaq hərəkətinin qeyri-normal olduğu hallarda meydana gələ bilər.
İnflamasiya və divertikulit: Bağırsaq divarlarının iltihablanması, məsələn, divertikulit zamanı, bağırsağın bir hissəsində iltihab nəticəsində əmələ gələn şişliklər və çətinliklər, bağırsaq tıxanmasına yol aça bilər.
Fekal tıxanma (Fekal impaksiya): Uzun müddət davam edən qəbizlik və nəcisin çox sərtləşməsi nəticəsində bağırsaq tıxanması baş verə bilər. Bu, xüsusilə yaşlı şəxslərdə və ya bağırsaq hərəkətləri zəif olan insanlarda müşahidə edilir.
2) Funksional bağırsaq tıxanması
Bağırsaq tıxanmasının başqa bir növü funksional tıxanmadır ki, bu, bağırsaq divarlarının və əzələlərinin qeyri-normal fəaliyyət göstərməsi nəticəsində yaranır. Bu tıxanma mexaniki blokajdan fərqli olaraq, bağırsağın hərəkətləri ilə bağlı bir problemə işarə edir. Funksional bağırsaq tıxanmasının səbəbləri bunlardır:
İrritabl bağırsaq sindromu (IBS): IBS, bağırsağın qeyri-normal fəaliyyətini və qeyri-müntəzəm hərəkətlərini təmsil edir. Bu sindrom, qəbizlik və ishal kimi simptomlarla əlaqəli ola bilər və bağırsağın normal işleyişini pozaraq tıxanmalara səbəb olur.
Bağırsaq əzələlərinin zəifliyi: Bağırsaq əzələlərinin zəifliyi və ya sinir sisteminin düzgün işləməməsi bağırsaq hərəkətliliyini poza bilər. Bu vəziyyət, bağırsaq tıxanmasına yol aça bilər, çünki bağırsaq maddələrinin təbii hərəkətləri çətinləşir və bloklanır.
Nevroloji xəstəliklər: Parkinson xəstəliyi və ya Multiple Skleroz kimi nevroloji xəstəliklər, bağırsaq hərəkətlərinə nəzarət edən sinir sistemini zədələyərək bağırsaqda funksional problemlərə səbəb ola bilər.
3) Bağırsaq tıxanmasının digər səbəbləri
Bağırsaq tıxanmasının bir neçə başqa səbəbi də mövcuddur:
Hormon dəyişikliyi və endokrin pozğunluqları: Hormonlar bağırsaq fəaliyyətini idarə edən əsas amillərdən biridir. Hormon səviyyəsindəki dəyişikliklər, xüsusilə tiroid problemləri (həm tiroid hiperfunksiyası, həm də hipotiroz) bağırsaq tıxanmasına səbəb ola bilər.
İnflamasiya və iltihabi bağırsaq xəstəlikləri (IBD): Ulseratif kolit və Crohn xəstəliyi kimi xəstəliklər bağırsaq divarlarını iltihablandırır, bu da tıxanmalara səbəb ola bilər. Bu xəstəliklər bağırsaq hərəkətlərinin pozulmasına və qazın axışını maneə törətməyə səbəb olur.
Genetik faktlar: Bəzi irsi xəstəliklər, məsələn, bağırsaq divarlarının inkişafında problem yaradan xəstəliklər, bağırsaq tıxanmasına səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, ailə tarixində bağırsaq şişləri və ya digər bağırsaq xəstəlikləri olan şəxslərdə tıxanma riski daha yüksəkdir.
4) Yaş və həyat tərzi faktoru
Yaşlanma və həyat tərzi də bağırsaq tıxanmasının yaranmasında mühüm rol oynayır:
Yaşlılarda bağırsaq hərəkətləri yavaşlar: Yaşlılarda bağırsaq əzələlərinin zəifləməsi, qəbizlik və bağırsaq tıxanması riskini artırır. Eyni zamanda, yaşla bağlı inkişaf edən şişlər və ya bağırsaq dövrələrinin sıxılması da bu vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Qeyri-sağlam qidalanma və susuzluq: Liflə zəngin olmayan qidaların istehlakı, qəbizlik və bağırsaq tıxanmasını təşviq edən əsas amillərdən biridir. Çox az su içmək də bağırsağın düzgün işləməməsinə və tıxanmalara səbəb ola bilər.
Bağırsaq tıxanması, müxtəlif səbəblərdən yaranan ciddi tibbi bir vəziyyətdir və hər hansı bir tıxanma əlamətinin müşahidə edilməsi dərhal mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Müalicə, səbəblərə və xəstənin vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir, amma erkən müdaxilə və doğru müalicə ilə bu problem çox zaman aradan qaldırıla bilər. İnsanlar bağırsaq sağlamlığına diqqət etməli, düzgün qidalanmalı, hərəkət etməli və sağlam həyat tərzini qorumağa çalışmalıdırlar.
Nərminə Abbasova
MayoMed Medikal Fizioterapiya və Reabilitasiya Mərkəzinin baş həkimi, terapevt və ailə həkimi
Həkimlə əlaqə saxlamaq istəyənlər Əhməd Rəcəbli 207-də yerləşən MayoMed klinikasına müraciət edə (TEL: (012) 464 86 93; 464 86 94; 464 86 95) və ya (051) 866 02 20; (051) 567 66 96 mobil nömrələri ilə birbaşa Nərminə Abbasova ilə əlaqə saxlaya bilərlər.
