Müasir dövrdə insanların ən çox qarşılaşdığı daxili çətinliklərdən biri özünü yetərsiz hiss etməkdir. Halbuki həyat keyfiyyətimizi müəyyən edən əsas amillərdən biri — özümüzə verdiyimiz dəyərdir.
Özdəyər (self-worth) insanın özünü nə qədər dəyərli, layiqli və kifayət hesab etməsidir. Bu hiss xarici uğurlardan və başqalarının fikirlərindən daha çox, insanın daxili dünyasında formalaşır.
Özdəyər nədir?
* Özdəyər insanın özünü olduğu kimi qəbul etməsi,
* güclü və zəif tərəflərini tanıyaraq özünə hörmətlə yanaşmasıdır.
Bu, “Mən kiməm?” sualından çox, “Mən özümə necə yanaşıram?” sualının cavabıdır.
Özünü dəyərli hiss edən insan:
* öz sərhədlərini qoruyur, başqalarının fikrindən asılı olmur
* səhvlərini faciə deyil, təcrübə kimi qəbul edir
* “yox” deməyi bacarır
Özdəyər niyə vacibdir?
Özdəyər həyatın bütün sahələrinə təsir edir:
* Münasibətlərdə: İnsan özünü itirmədən sağlam əlaqələr qurur
* Karyerada: Daha inamlı qərarlar verir və risk etməkdən çəkinmir
Psixoloji vəziyyətdə: Stress və tənqid qarşısında daha dayanıqlı olur.
Aşağı özdəyər isə insanı davamlı şübhə, qorxu və müqayisə içində saxlayır.
Özdəyər necə formalaşır?
Özdəyər əsasən uşaqlıq dövründə formalaşır. Sevgi və qəbulun az olduğu, tənqid və müqayisənin çox olduğu mühitdə böyüyən insanlarda özünü yetərsiz hiss etmək daha çox rast gəlinir.
Bununla yanaşı:
* sosial şəbəkələrlə müqayisə
* perfeksionizm
* keçmiş uğursuzluqlar da özdəyərin zəifləməsinə təsir edə bilər.
Aşağı özdəyərin əlamətləri:
* Özünü daim başqaları ilə müqayisə etmək
* Tənqidə qarşı həddindən artıq həssaslıq
* “Mən kifayət deyiləm” düşüncəsi
* Başqalarını razı salmaq üçün özünü qurban vermək
Bu əlamətləri anlamaq və fərq etmək dəyişimin ilk addımıdır.
Amma vacib bir həqiqət var: özdəyər yenidən xatırlana və inkişaf etdirilə bilər.
Özdəyəri necə gücləndirmək olar?
Özdəyər bir anda yaranmır, amma hər gün kiçik addımlarla inkişaf edir:
* Daxili dialoqunu dəyiş
* Özünə qarşı daha anlayışlı və dəstəkləyici ol
* Kiçik uğurlarını qeyd et
* Böyük nəticələri gözləmədən irəliləyişini qiymətləndir
* Müqayisəni azalt
* Hər kəsin yolu fərqlidir — öz yoluna fokuslan
* Sərhədlər qoy
* Hər “hə” demək bəzən özünə xəyanət ola bilər
* Özünə zaman ayır
* Özünü dinləmək və anlamaq özdəyərin əsas hissəsidir
Kiçik məşq: “Güzgü qarşısında özünlə dialoq”
Güzgü qarşısında dayan, gözlərinin içinə bax və özünə bu 3 cümləni de:
“Səni olduğun kimi qəbul edirəm.”
“Sən kifayətsən və dəyərlisən.”
“Səninləyəm və səni dəstəkləyirəm.”
İlk başda bu sözlər çətin və ya süni hiss oluna bilər. Amma bu cümlələri hər gün təkrarladıqca, daxili dialoqun yavaş-yavaş dəyişməyə başlayacaq.
Nəticə
Özdəyər insanın özünə verdiyi ən böyük hədiyyədir. Sən yalnız uğurlarına görə deyil, sadəcə var olduğun üçün dəyərlisən.
Özünü qəbul etdiyin anda həyatın da dəyişməyə başlayır.
Unutma:
Başqalarının səni necə gördüyündən daha önəmlisi — sənin özünü necə gördüyündür.
Psixoloq Gülbahar Cəfərova
Mütəxəssislə https://www.instagram.com/psixoloq_gulbaharvaqifqizi/ adlı instagram hesabı üzərindən və həmçinin 050 508 22 78 mobil nömrəsi vasitəsiylə əlaqə saxlaya bilərsiniz.
