Karyera seçimi etmək, sadəcə bir peşə tapmaq deyil, həm də gələcək həyat tərzini, əhatə dairəsini və daxili hüzurunu müəyyənləşdirmək deməkdir. Müasir dünyada variantların həddindən artıq çox olması və sürətli dəyişikliklər, bir çox insanı eyni sualın qarşısında qoyur: “Mən düzgün seçim edirəmmi?”
Bu sualın yaratdığı qərarsızlıq və gələcəyə yönəlik narahatlıq tamamilə təbiidir. Gəlin, bu hisslərin kökünə enək və bu qeyri-müəyyənlik dənizində yolumuzu necə tapa biləcəyimizə baxaq.
Qərarsızlığın və narahatlığın kökü nədir?
Karyera önündəki qorxuların arxasında adətən bir neçə əsas faktor dayanır:
1) Mükəmməllik axtarışı: “Yeganə və ən doğru” peşəni tapmaq məcburiyyəti hissi. Səhv etmək qorxusu insanı hərəkətsiz qoyur.
2) İnformasiya bolluğu (Paradoks of Choice): Seçim imkanları çoxaldıqca, qərar vermək çətinləşir. Hər seçilən yol, imtina edilən digər onlarla imkan deməkdir.
3) Sosial təzyiq və müqayisə
Ailənin gözləntiləri və sosial şəbəkələrdə “uğurlu” görünən həmyaşıdların yaratdığı süni yarış mühiti narahatlığı artırır.
4) Gələcəyin qeyri-müəyyənliyi
Süni intellektin və texnologiyanın inkişafı “Gələcəkdə bu peşəyə ehtiyac qalacaqmı?” sualını doğurur.
5) Narahatlıqla mübarizə və doğru addımlar
Karyera younu müəyyənləşdirərkən dumanı dağıtmaq üçün müəyyən strategiyalardan istifadə etmək olar:
1) “Mükəmməl peşə” mifindən əl çəkin
Həyatda yalnız bir tək doğru karyera yoxdur. İnsan zamanla dəyişir, maraqları və bacarıqları təkamül edir. Bu gün seçdiyiniz sahə ömürlük həbs hökmü deyil. Müasir dünyada insanlar həyatları boyu bir neçə dəfə karyera istiqamətini dəyişirlər. Səhv etmək təcrübədir, uğursuzluq deyil.
2) Özünütanıma prosesinə vaxt ayırın
Xarici səsləri (cəmiyyət, trendlər) bir anlıq kənara qoyub daxili səsinizə qulaq asın. Özünüzə bu sualları verin:
Məni həqiqətən nə maraqlandırır? (Hətta pul qazanmasam belə, nə ilə məşğul olardım?)
Güclü tərəflərim hansılardır? (Analitik düşüncə, yaradıcılıq, insanlarla ünsiyyət və s.)
Mənim üçün dəyərli olan nədir? (Müstəqillik, yüksək qazanc, insanlara kömək etmək, yoxsa sabitlik?)
3) Təhlil iflicindən (Analysis Paralysis) hərəkətə keçin
Sonsuz araşdırmalar və beyninizdə ssenarilər qurmaq qorxunu böyüdür. Bunun əvəzinə kiçik addımlarla təcrübə edin:
Maraqlandığınız sahədə kurslara yazılın.
Könüllülük proqramlarında iştirak edin və ya təcrübəçi (intern) olaraq işləyin.
Həmin sahənin mütəxəssisləri ilə danışın, onlara suallar verin.
Bir sahənin sizə uyğun olub-olmadığını oturduğunuz yerdə deyil, yalnız onu yoxlayaraq anlaya bilərsiniz.
4) Spesifik peşələrə deyil, bacarıqlara fokuslanın
Texnologiya sürətlə dəyişir, bəzi peşələr yox olur, yeniləri yaranır. Ona görə də özünüzü konkret bir mövqe ilə məhdudlaşdırmayın. Hər dövrdə keçərli olan çevik bacarıqları (soft skills) inkişaf etdirin: tənqidi təfəkkür, adaptasiya qabiliyyəti, effektiv ünsiyyət və problem həll etmə. Bu bacarıqlara sahib olsanız, gələcəkdə hansı dəyişiklik baş verirsə versin, dalğanın üstündə qala biləcəksiniz.
Gələcək bir addımla başlayır!
Karyera seçimi bir nöqtə deyil, uzun bir marafondur. Gələcəyin qeyri-müəyyənliyindən qorxmaq əvəzinə, bu qeyri-müəyyənliyi yeni imkanlar pəncərəsi kimi görməyə çalışın.
Heç bir qərar verməmək, səhv qərar verməkdən daha zərərlidir. Bu gün bir addım atın – mükəmməl olmasa belə, o addım sizi növbəti, daha doğru addıma aparacaq. Gələcəyi tamamilə idarə edə bilməzsiniz, amma bu günü və öz inkişafınızı idarə etmək sizin əlinizdədir.
Şərafət Şirinli
Klinik psixoloq, EMDR terapevt, ailə psixoloqu
“Rebrain Academy”nin rəhbəri
