Valideyn olmaq həyatın insana bəxş etdiyi ən böyük məsuliyyətlərdən biridir. Bu, sadəcə uşağın fiziki ehtiyaclarını qarşılamaq, onu məktəbə göndərmək və gələcəyini təmin etmək demək deyil. Əsl valideynlik hər gün öyrənilən, səbir, sevgi və anlayış tələb edən bir sənətdir.

Təəssüf ki, bir çox insanlar valideyn olmağı təbii instinkt hesab etsələr də, sağlam valideynlik bacarıqları üzərində işləmək və onları inkişaf etdirmək vacibdir. Çünki uşağın gələcək şəxsiyyəti, özünə inamı, emosional sağlamlığı və cəmiyyətə uyğunlaşması ilk növbədə ailədə formalaşır.

Uşaqlar dediklərimizi deyil, etdiklərimizi öyrənirlər

Valideynlər çox zaman övladlarına düzgün davranışı öyrətməyə çalışırlar. Lakin unudurlar ki, uşaqlar nəsihətdən daha çox müşahidə yolu ilə öyrənirlər.

Əgər valideyn əsəbi, səbirsiz və aqressiv davranırsa, uşağın sakit və anlayışlı olmasını gözləmək real deyil. Əgər ailədə qarşılıqlı hörmət, dinləmə və sevgi varsa, uşaq da bu münasibət modelini həyatına daşıyacaq.

Valideyn uşağı üçün ilk müəllim, ilk dost və ilk nümunədir.

Sevgi təkcə hiss deyil, davranışdır

Bir çox valideyn övladını çox sevdiyini deyir. Amma uşağın sevildiyini hiss etməsi üçün bunu davranışlarda görməsi vacibdir.

Uşağa vaxt ayırmaq, onu diqqətlə dinləmək, fikirlərinə hörmətlə yanaşmaq, uğursuz olduğu zaman yanında olmaq və uğur qazandıqda bunu birlikdə qeyd etmək sevginin ən gözəl ifadələridir.

Bahalı oyuncaqlar və ya maddi imkanlar heç vaxt emosional yaxınlığı əvəz edə bilməz.

Sərhəd qoymaq da sevgidir

Bəzən valideynlər uşağı incitməmək üçün ona “yox” deməkdən çəkinirlər. Digərləri isə əksinə, həddindən artıq sərt davranırlar.

Sağlam valideynlik bu iki ifratın arasında tarazlıq yaratmaqdır.

Uşaq bilməlidir ki:

ailənin qaydaları var;

hər davranışın nəticəsi olur;

məsuliyyət yaşa uyğun şəkildə öyrədilir;

sevgi isə heç bir şərtdən asılı deyil.

Qaydalar uşağı məhdudlaşdırmaq üçün deyil, ona təhlükəsiz həyat sərhədləri yaratmaq üçündür.

Müqayisə uşağın özünəinamını zəiflədir

“Qonşunun övladı”, “qardaşın”, “sinif yoldaşın” kimi müqayisələr uşağın motivasiyasını artırmır. Əksinə, onun öz dəyərini başqalarının uğurları ilə ölçməsinə səbəb olur.

Hər uşağın inkişaf tempi, maraqları, bacarıqları və öyrənmə üsulu fərqlidir. Valideynin əsas vəzifəsi uşağı başqalarına bənzətmək deyil, onun potensialını üzə çıxarmaqdır.

Səhv etmək inkişafın bir hissəsidir

Mükəmməl uşaq olmadığı kimi, mükəmməl valideyn də yoxdur.

Uşağın səhv etməsinə imkan vermək onun məsuliyyət hissini və problem həll etmə bacarığını inkişaf etdirir. Hər problemi onun yerinə həll etmək gələcəkdə asılı şəxsiyyət formalaşdıra bilər.

Valideyn bəzən həll edən deyil, yol göstərən olmalıdır.

Emosional təhlükəsizlik hər şeydən önəmlidir

Araşdırmalar göstərir ki, uşağın psixoloji sağlamlığının əsas təməli onun özünü ailədə nə qədər təhlükəsiz hiss etməsidir.

Uşaq bilməlidir ki, uğur qazansa da, uğursuz olsa da, səhv etsə də, ailəsi onu qəbul edir.

Daim tənqid olunan, alçaldılan və ya qorxu ilə böyüdülən uşaqlarda gələcəkdə özünəinam problemi, narahatlıq, aqressiya və sosial çətinliklər daha çox müşahidə olunur.

Rəqəmsal dövrdə valideyn olmaq

Bugünkü valideynlərin qarşısında əvvəlki nəsillərdən fərqli çağırışlar var. Telefon, planşet, sosial şəbəkələr və süni intellekt uşaqların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Texnologiyanı tam qadağan etmək mümkün olmadığı kimi, onu tam nəzarətsiz buraxmaq da düzgün deyil.

Ən vacib məsələ valideynin uşağın rəqəmsal dünyasında da iştirak etməsidir. Birlikdə oyun oynamaq, izlənilən məzmun haqqında söhbət etmək, ekran vaxtını planlaşdırmaq və alternativ fəaliyyətlər yaratmaq sağlam balansın əsasını təşkil edir.

Valideyn əvvəlcə özünü tanımalıdır

Uşaq tərbiyəsində ən böyük maneələrdən biri valideynin öz emosiyalarını idarə edə bilməməsidir.

Stress, yorğunluq, həll olunmamış uşaqlıq travmaları və gündəlik gərginlik çox zaman valideyn-övlad münasibətlərinə təsir edir.

Ona görə də yaxşı valideyn olmaq istəyən insan ilk növbədə özünü inkişaf etdirməli, emosiyalarını tanımalı və lazım gəldikdə psixoloji dəstək almaqdan çəkinməməlidir.

Çünki emosional cəhətdən sağlam valideyn uşağına ən qiymətli mirası verir – təhlükəsiz və sevgi dolu uşaqlıq.

Valideynlik hazır reseptlərdən ibarət deyil. Hər uşaq özünəməxsus dünyadır və hər ailənin hekayəsi fərqlidir. Amma dəyişməyən bir həqiqət var: uşağın ehtiyac duyduğu ən vacib şey onu anlayan, qəbul edən və yanında olan valideyndir.

Unutmayaq ki, uşaqlar gələcəyin böyükləri deyil, bu günün insanlarıdır. Onların şəxsiyyətinə, hisslərinə və düşüncələrinə göstərdiyimiz hörmət sabah necə bir cəmiyyət quracağımızı müəyyənləşdirəcək.

Valideynlik mükəmməl olmaq deyil. Valideynlik hər gün öyrənmək, səhvlərdən nəticə çıxarmaq və övladla birlikdə inkişaf etmək sənətidir.

Mənsurə Qəhrəmanova

Psixoloq-Pedaqoq, Uşaq İnkişaf Mütəxəssisi

Yurd İnklüziv İnkişaf Mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər, 055 361 68 60 mobil nömrəsi ilə birbaşa Mənsurə Qəhrəmanova ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin psixoloqpedaqoqmq adlı instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Mənsurə xanımla kontakt yarada bilərlər.)