“Vaxtı gələndə danışacaq…”
Bəlkə də bu cümləni siz də demisiniz. Bəlkə də ətrafınızdakılar sizi bu sözlərlə sakitləşdirib.
Amma gəlin bir anlıq düşünək:
Əgər uşaq danışmırsa, bu sadəcə “gecikmədir”, yoxsa onun bizə vermək istədiyi daha ciddi bir siqnal?
Reallıq budur ki, gecikmiş nitq yalnız sözlərin olmaması deyil. Bu, uşağın daxili dünyasının səsini çıxara bilməməsidir.
Nitq – sadəcə danışmaq deyil.
Nitq, uşağın dünyaya açılan qapısıdır.
O, bu qapı vasitəsilə:
– düşündüklərini ifadə edir,
– ehtiyaclarını bildirir,
– emosiyalarını paylaşır,
– insanlarla əlaqə qurur.
Nitq olmadıqda isə uşaq sanki “susdurulmuş” kimi yaşayır.
O istəyir, amma deyə bilmir.
O anlayır, amma izah edə bilmir.
O hiss edir, amma paylaşa bilmir.
Bu isə zamanla təkcə nitq problemi olaraq qalmır.
Gecikmiş nitqin görünməyən təsirləri:
Valideynlər çox vaxt yalnız danışmağı görür. Amma nitq gecikməsi daha dərin təsirlər yaradır:
– Uşaq yaşıdları ilə ünsiyyətdən uzaqlaşır
– Özünü ifadə edə bilmədiyi üçün əsəbi və aqressiv ola bilər
– İçinə qapanma və özünə inamsızlıq formalaşa bilər
– Təhsil həyatında geri qalma başlayır
– Sosial uyğunlaşma çətinləşir
Bəzən valideyn deyir: “Çox əsəbidir, sözə baxmır”.
Amma əslində problem davranış deyil — ifadə olunmayan düşüncələrdir.
Valideynlərin bilmədən etdiyi 5 böyük səhv – ən acınacaqlısı odur ki, valideynlər çox vaxt bu prosesi bilmədən daha da ağırlaşdırır:
1) “Gözləyək, özü düzələr” düşüncəsi
Bu, ən yayılmış və ən təhlükəli yanaşmadır.
Uşağın inkişafı gözləməyi “sevmir”.
Hər itirilmiş zaman — geri qayıtmayan bir fürsətdir.
Nitq problemi zamanla yox olmur, əksinə daha da dərinləşə bilər.
2) Uşağın yerinə danışmaq
Valideyn uşağın nə istədiyini anlayır və onun yerinə cavab verir.
Bu isə uşağa bir mesaj verir: “Danışmağa ehtiyac yoxdur, səni onsuz da başa düşürlər”.
Beləliklə, uşaq nitqdən uzaqlaşır və passivləşir.
3) Telefon və ekranla “sakitləşdirmək”
Bəli, telefon uşağı sakitləşdirir.
Amma bu sakitlik inkişafın hesabına baş verir.
Ekran qarşısında olan uşaq:
– danışmır,
– sual vermir,
– cavab gözləmir,
– ünsiyyət qurmur.
Yəni o, dil inkişafının ən vacib mərhələlərini itirir.
4) Müqayisə etmək və problemi kiçiltmək
“Filankəsin uşağı da gec danışıb”
“Qonşunun uşağı 4 yaşında danışıb” – bu cümlələr valideyni sakitləşdirə bilər, amma problemi həll etmir.
Hər uşaq fərqlidir.
Hər gecikmənin arxasında fərqli səbəblər dayanır.
5) Mütəxəssisə gec müraciət etmək
Valideynlər çox vaxt son həddə çatanda kömək axtarır.
Amma o vaxta qədər artıq dəyərli zaman itirilmiş olur.
Halbuki erkən müdaxilə:
– daha sürətli nəticə verir
– uşağın adaptasiyasını asanlaşdırır
– gələcək problemlərin qarşısını alır
Səssiz siqnalları eşidin.
Uşağın danışmaması sadəcə bir mərhələ deyil.
Bu, diqqət tələb edən bir siqnaldır.
Bu siqnalı görməməzlikdən gəlmək — problemi böyütmək deməkdir.
Onu vaxtında qəbul etmək isə uşağın gələcəyini dəyişə bilər.
Unutmayın:
Uşağınızın danışa bilmədiyi hər gün — onun içində yığılan sözlər deməkdir.
Əgər övladınızın nitq inkişafı ilə bağlı hər hansı narahatlığınız varsa, bunu sadəcə gözləməklə keçəcəyini düşünməyin. Hər uşağın inkişaf yolu fərqlidir və düzgün yanaşma üçün vaxtında qiymətləndirmə mühüm rol oynayır.
Peşəkar loqopedik yanaşma ilə uşağın nitq bacarıqları, ünsiyyət imkanları və fərdi ehtiyacları müəyyən edilərək ona uyğun inkişaf istiqaməti seçilə bilər.
Çünki uşağın bu gün eşidilməyən kiçik siqnalları, gələcək inkişafında böyük əhəmiyyət daşıya bilər.
Vaxtında diqqət, düzgün yanaşma və ardıcıl dəstək — sağlam nitq inkişafının əsas amilləridir.
Gülçöhrə Həsənova
Defektoloq-loqoped, surdopedaqoq
GULYA MMC-nin təsisçi rəhbəri
Bezen valideynler “ozu danisacaq” deyib gozleyir, amma vaxtinda muetexessise muraciet etmek daha duzgundur.