Bir insanın sağlamlığı ilə bağlı qərar vermək, diaqnoz qoymaq, əməliyyat aparmaq və bəzən saniyələr ərzində həyatla ölüm arasında seçim etmək adi iş məsuliyyəti deyil. Həkimlik peşəsinin əsas xüsusiyyəti də məhz budur: burada səhvin qiyməti bəzən bir insan həyatı qədər ağır ola bilər.

Buna görə həkimlərin əməkhaqqı məsələsinə yalnız “bir peşənin maaşı” kimi baxmaq doğru deyil. Həkimlərin gəliri səhiyyənin keyfiyyəti, peşənin cəlbediciliyi, gənclərin tibbə marağı, mütəxəssislərin ölkədə qalması və nəticə etibarilə insanların keyfiyyətli tibbi xidmətə çıxışı ilə birbaşa bağlıdır.

Məsələni daha aydın görmək üçün Azərbaycanla digər ölkələr arasında müqayisəyə nəzər salmaq kifayətdir.

Dünyada həkim maaşı niyə yüksək qiymətləndirilir?

İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) 2025-ci il hesabatında diqqətçəkən bir məqam var: təşkilata daxil olan ölkələrdə mütəxəssis həkimlərin gəliri bütün işçilərin orta əməkhaqqından əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.

Hesabata görə, maaşla çalışan mütəxəssis həkimlər əksər OECD ölkələrində orta işçidən təxminən 2–5 dəfə çox gəlir əldə edirlər. Özəl və ya müstəqil çalışan mütəxəssislərdə bu fərq adətən 3–5 dəfə təşkil edir.

Bu, təsadüfi rəqəm deyil.

Həkim olmaq üçün uzun illər təhsil almaq, rezidentura keçmək, ixtisaslaşmaq və daha sonra da daim özünü inkişaf etdirmək tələb olunur. Üstəlik, həkimlərin bir çoxu gecə növbələrində işləyir, təcili çağırışlara cavab verir və yüksək psixoloji gərginlik altında qərar qəbul edir.

Deməli, yüksək maaş burada yalnız “çox işlədiyinə görə mükafat” deyil. Həm də yüksək ixtisasın və yüksək məsuliyyətin qiymətləndirilməsidir.

Azərbaycanla müqayisədə əsas sual nədir?

Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-aprel aylarında ölkədə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1172,1 manat olub.

Lakin həkimlərin əməkhaqqını yalnız ölkə üzrə orta maaşla müqayisə etmək də kifayət deyil.

Əsas sual belə qoyulmalıdır:

Həkimin qazancı onun təhsilinə, məsuliyyətinə, iş yükünə və digər ölkələrdəki analoji peşənin gəlir səviyyəsinə nə dərəcədə uyğundur?

Çünki həkimlik uzunmüddətli investisiya tələb edən peşədir. Bir gənc tibb universitetinə daxil olduğu gündən etibarən illərlə təhsil alır. Digər ixtisaslarda insan bir neçə ildən sonra əmək bazarına daxil ola bildiyi halda, həkim üçün tam peşəkar müstəqilliyə gedən yol daha uzun çəkir.

Bu müddət ərzində həm maddi, həm də şəxsi imkanlardan ciddi resurs tələb olunur.

Türkiyədə həkimlərin sayı sürətlə artırılır

Azərbaycan üçün ən maraqlı müqayisələrdən biri Türkiyədir.

Türkiyə Səhiyyə Nazirliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə ölkədə 109 256 mütəxəssis həkim, 53 747 assistent həkim və 58 646 pratisyen həkim fəaliyyət göstərib. Nazirlik həmçinin 2025-ci ildə dövlət sektoruna 74 mindən çox səhiyyə işçisinin qəbul edildiyini, onların 10 mindən çoxunun mütəxəssis həkim olduğunu açıqlayıb.

Burada maraqlı məqam yalnız həkimlərin sayının artırılması deyil.

Səhiyyə sistemi böyüdükcə həkimlərin ölkə daxilində saxlanılması, onların iş şəraitinin və gəlirlərinin davamlı olması da vacib məsələyə çevrilir.

OECD-nin məlumatında da Türkiyədə maaşlı mütəxəssis həkimlərin gəlirinin ümumi praktika həkimlərindən əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olduğu qeyd edilir.

Bu müqayisə göstərir ki, səhiyyə sisteminin inkişafı yalnız daha çox həkim hazırlamaqdan ibarət deyil. Həmin kadrların peşədə qalmasını təmin etmək də eyni dərəcədə vacibdir.

Gürcüstanda da səhiyyə işçilərinin gəlirləri artır

Azərbaycanın qonşusu Gürcüstanda isə ölkə üzrə orta aylıq nominal əməkhaqqı 2025-ci ildə 2282,7 lari, 2026-cı ilin I rübündə isə 2363,8 lari olub. Bu rəqəmlər Gürcüstanın Milli Statistika Xidmətinin məlumatlarında əksini tapıb.

Gürcüstan nümunəsi Azərbaycan üçün xüsusilə maraqlıdır. Çünki söhbət həm coğrafi, həm də iqtisadi baxımdan yaxın ölkədən gedir.

Burada da müqayisə yalnız “filan ölkədə həkim bu qədər qazanır” şəklində aparılmamalıdır. Daha doğru yanaşma həkim gəlirinin ölkənin ümumi əmək bazarındakı mövqeyini qiymətləndirməkdir.

OECD də məhz bu yanaşmadan istifadə edir və həkimlərin gəlirini ölkə üzrə orta əməkhaqqı ilə müqayisə edir.

Qazaxıstan nümunəsi də diqqət çəkir

Digər qonşu region ölkəsi Qazaxıstanda 2025-ci ildə orta aylıq nominal əməkhaqqı 443 315 tenge təşkil edib. Səhiyyə və sosial xidmətlər sahəsində isə orta aylıq əməkhaqqı 334 195 tenge olub.

Bu rəqəm bir daha göstərir ki, səhiyyə işçilərinin gəliri ilə ölkə üzrə ümumi gəlir səviyyəsi arasında fərq müxtəlif ölkələrdə fərqli ola bilər.

Amma burada daha vacib məqam ortaya çıxır: həkimlə bütün səhiyyə işçilərinin maaşını eyni kateqoriyada qiymətləndirmək düzgün deyil.

Həkim, tibb bacısı, laborant və digər səhiyyə əməkdaşlarının vəzifələri fərqli olduğu kimi, onların təhsil müddəti, məsuliyyəti və əmək bazarındakı dəyəri də fərqlidir.

Həkim maaşı niyə orta maaşdan daha yüksək olmalıdır?

Əslində bu sualın cavabı kifayət qədər sadədir.

Birincisi, təhsil müddəti uzundur.

İkincisi, peşəyə giriş xərci yüksəkdir.

Üçüncüsü, məsuliyyət çox böyükdür.

Dördüncüsü, iş rejimi ağır ola bilər.

Beşincisi, peşəkar səhvin nəticəsi birbaşa insan sağlamlığına təsir edir.

Altıncısı, həkim daim yenilənən tibbi bilikləri izləməlidir.

Yeddincisi isə həkimin əməyinə tələbat sərhədlərlə məhdudlaşmır. Yaxşı həkim üçün başqa ölkələrdə də əmək bazarı mövcuddur.

Məhz buna görə həkimlərin əməkhaqqı digər peşələrlə müqayisədə rəqabətədavamlı olmalıdır.

Maaş aşağı olduqda nə baş verir?

Burada söhbət yalnız həkimin şəxsi maddi vəziyyətindən getmir.

Əməkhaqqının aşağı olması bir neçə uzunmüddətli problem yarada bilər.

Əvvəla, gənclər üçün müəyyən ixtisasların cəlbediciliyi azala bilər.

İkincisi, yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin başqa ölkələrə üz tutmaq ehtimalı arta bilər.

Üçüncüsü, həkim əlavə gəlir əldə etmək üçün daha çox işləməyə məcbur qala bilər.

Dördüncüsü, həddindən artıq iş yükü peşəkar yorğunluq və tükənmə riskini artıra bilər.

Beşincisi, müəyyən regionlarda və bəzi tibbi ixtisaslarda kadr çatışmazlığı yarana bilər.

OECD də həkimlərin gəlir səviyyəsinin peşənin cəlbediciliyinə təsir etdiyini və ölkələr arasındakı gəlir fərqlərinin həkim miqrasiyasına “itələyici” və ya “cəlbedici” amil kimi təsir göstərə bildiyini vurğulayır.

Həkim maaşını artırmaqla problem həll olunurmu?

Xeyr.

Bu məsələdə ən böyük səhvlərdən biri maaş artımını səhiyyənin bütün problemlərinin həlli kimi təqdim etməkdir.

Yaxşı həkimə yaxşı maaş verməklə yanaşı, ona normal iş şəraiti də yaratmaq lazımdır.

Müasir avadanlıq, kifayət qədər tibbi personal, düzgün növbə sistemi, peşəkar inkişaf imkanları, regionlarda çalışanlara əlavə stimullar və həkimlərin hüquqi müdafiəsi də vacibdir.

Yəni həkimin əməkhaqqı səhiyyə siyasətinin yalnız bir hissəsidir.

Amma bu hissə çox vacibdir.

Çünki həkimin əməyinin maddi baxımdan qiymətləndirilməsi dövlətin və cəmiyyətin bu peşəyə verdiyi dəyərin də göstəricisidir.

Regionlarda çalışan həkimlər üçün ayrıca yanaşma lazımdır

Bakıda və böyük şəhərlərdə işləyən həkimlə ucqar rayonda çalışan həkimin şərtləri eyni deyil.

Region həkimi bəzən daha az tibbi resursla daha geniş əraziyə xidmət göstərməli olur. Bəzi ixtisaslar üzrə mütəxəssis çatışmazlığı da onun üzərinə əlavə yük qoyur.

Ona görə maaş sistemində yalnız baza əməkhaqqının artırılması deyil, region əlavələri, növbə ödənişləri, ixtisas əlavələri və nəticəyə əsaslanan stimullaşdırıcı mexanizmlər də nəzərdə tutula bilər.

Bu, həm həkimlərin gəlirini artırar, həm də onların regionlarda işləməsini daha cəlbedici edər.

Ən yaxşı həkimləri ölkədə saxlamaq məsələsi

Müasir dünyada insan kapitalı ölkələr arasında sərbəst hərəkət edir.

Azərbaycan yüksək səviyyəli həkim yetişdirir, ona təhsil verir, təcrübə qazanması üçün imkan yaradır. Lakin həmin həkim daha yaxşı gəlir və iş şəraiti üçün başqa ölkəyə gedirsə, itki yalnız onun şəxsi qərarı ilə məhdudlaşmır.

Ölkə həm mütəxəssisini, həm də onun təcrübəsini itirir.

Buna görə həkimlərin maaşlarının artırılması təkcə sosial siyasət deyil, müəyyən mənada insan kapitalının qorunması siyasətidir.

Maaş artımı necə olmalıdır?

Burada məqsəd bütün həkimlərə eyni məbləği əlavə etmək olmamalıdır.

Daha ədalətli sistemdə maaş aşağıdakı amillər nəzərə alınmaqla formalaşa bilər:

ixtisas + iş təcrübəsi + iş yükü + növbələrin sayı + məsuliyyət səviyyəsi + region + peşəkar nəticələr.

Məsələn, reanimatoloq, anestezioloq və təcili yardım həkiminin iş yükü ilə daha standart iş rejimində çalışan həkimin yükü eyni deyil.

OECD-nin son məlumatları da müxtəlif ixtisaslar arasında gəlir fərqlərinin olduğunu göstərir. Təşkilata görə, radioloqlar, anestezioloqlar və oftalmoloqlar bir çox ölkədə ən yüksək gəlir əldə edən mütəxəssis qrupları arasında yer alır.

Bu səbəbdən gələcəkdə Azərbaycanda da daha çevik və diferensial əməkhaqqı sistemi müzakirə oluna bilər.

Söhbət sadəcə maaşdan getmir

Əslində Azərbaycanlı həkimlərin maaşı ilə bağlı müzakirənin mərkəzində bir sual dayanır:

Biz həkim əməyinə nə qədər dəyər veririk?

Əgər bir həkim illərlə təhsil alır, gecə növbəsində işləyir, xəstənin ən çətin anında qərar verir və daim öz biliklərini yeniləyirsə, onun əməyinin qarşılığının da buna uyğun olması gözləniləndir.

Dünyanın inkişaf etmiş səhiyyə sistemlərinin təcrübəsi göstərir ki, həkimlərin gəliri adətən ölkə üzrə orta əməkhaqqından əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. OECD məlumatlarına görə, mütəxəssis həkimlərin maaşı əksər ölkələrdə orta işçi gəlirinin bir neçə qatına çatır.

Azərbaycanın da qarşısında duran məqsəd yalnız daha çox həkim yetişdirmək olmamalıdır.

Əsas məqsəd yaxşı həkimin Azərbaycanda qalmaq üçün kifayət qədər səbəbinin olmasıdır.

Çünki səhiyyəyə qoyulan ən böyük sərmayə yalnız xəstəxana binası və tibbi avadanlıq deyil.

Ən böyük sərmayə həkimin özüdür.

Təqdim etdi: İlahə Atəş