Həyatımızda çox sayda insanla qarşılaşırıq. Bəziləri ilə yalnız müəyyən bir dövrdə yolumuz kəsişir, bəziləri ilə isə münasibətimiz illər keçdikcə daha da möhkəmlənir. Uşaqlıqdan tanıdığımız, məktəb illərini birlikdə keçirdiyimiz, universitetdə dostlaşdığımız və ya həyatın hər hansı mərhələsində tanış olduğumuz insanlar arasında elələri var ki, zaman, məsafə, dəyişən həyat şərtləri belə həmin münasibəti poza bilmir.

Bəs uzunmüddətli və vəfalı dostluqların arxasında nə dayanır?

Niyə bəzi dostluqlar illər keçdikcə zəifləyir, bəziləri isə zamanın sınağından keçərək daha da dərinləşir?

Əslində, möhkəm dostluq yalnız çox vaxt birlikdə keçirmək və ya hər gün ünsiyyətdə olmaq demək deyil. Sağlam və davamlı dostluğun təməlində qarşılıqlı hörmət, etibar, emosional təhlükəsizlik, qəbul edilmək və insanın olduğu kimi görünə bilməsi dayanır.

Dostluq yalnız xoş günlərdə yanında olmaq deyil

Dostluğun keyfiyyətini müəyyən edən əsas meyarlardan biri insanın çətin vaxtında özünü necə aparmasıdır.

Xoş günlərdə demək olar ki, hər kəs yaxşı dost təsiri bağışlaya bilər. Uğuru bölüşmək, birlikdə əylənmək, xoş xəbərlərə sevinmək asandır. Lakin insanın həyatında problemlər yarandıqda, uğursuzluq yaşadıqda, emosional cəhətdən zəif olduğu dövrdə və ya heç nə verə bilmədiyi zaman münasibətin necə davam etməsi dostluğun həqiqi mahiyyətini göstərir.

Vəfalı dost hər zaman problemi həll edən insan olmaya bilər. Bəzən onun ən böyük dəstəyi sadəcə dinləmək, mühakimə etməmək və “mən buradayam” hissini yaşatmaqdır.

Çünki insanın ən çox ehtiyac duyduğu anlardan biri özünü tək hiss etdiyi anlardır.

Uzun dostluqlarda hər şeyin eyni qalması vacib deyil

İnsan dəyişir.

Onun dünyagörüşü, prioritetləri, ailə vəziyyəti, işi, sosial çevrəsi, maraqları və hətta həyata baxışı illər ərzində fərqli ola bilər. Bu səbəbdən uzunmüddətli dostluğun əsas şərti insanların dəyişməməsi deyil.

Əksinə, sağlam dostluqda tərəflər bir-birinin dəyişməsinə imkan verirlər.

Məktəb illərində hər gün görüşən iki insan sonradan müxtəlif şəhərlərdə, hətta müxtəlif ölkələrdə yaşaya bilər. Birinin ailəsi və uşaqları ola bilər, digəri karyerasına fokuslana bilər. Əvvəllər hər gün danışan insanlar sonralar həftələrlə və ya aylarla əlaqə saxlamaya bilərlər.

Lakin yenidən görüşdükdə aradakı emosional bağın qorunması mümkündür.

Burada əsas məsələ ünsiyyətin tezliyi yox, münasibətin keyfiyyətidir.

“Nə qədər tez-tez danışırsan?” yox, “Danışanda necə hiss edirsən?”

Bəzi münasibətlərdə insanlar hər gün danışırlar, lakin bir-birlərinə emosional olaraq yaxın deyillər.

Bəzi dostluqlarda isə uzun müddət əlaqə saxlanılmasa belə, tərəflər bir-birinin həyatındakı yerini qoruyur.

Uzunmüddətli dostluqlarda insanın yanında özünü necə hiss etməsi çox önəmlidir.

Dostunuzun yanında özünüzü daim izah etmək məcburiyyətində qalırsınızsa, sözlərinizin yanlış başa düşüləcəyindən qorxursunuzsa, uğurlarınızı bölüşməkdən çəkinirsinizsə və ya zəif tərəflərinizi göstərməkdən qorxursunuzsa, bu münasibətin emosional təhlükəsizliyi üzərində düşünmək lazımdır.

Həqiqi dostluqda insanın “mükəmməl” görünmək məcburiyyəti olmur.

Etibar dostluğun görünməyən dayağıdır

Uzun illər davam edən münasibətlərin əsas sütunlarından biri etibardır.

Etibar yalnız sirr saxlamaq deyil. Etibar insanın yanında olmadığı zaman onun haqqında necə danışmaq, verdiyi sözə əməl etmək, zəif tərəflərindən ona qarşı istifadə etməmək və onun şəxsi sərhədlərinə hörmət etməkdir.

Bir dostunuz sizinlə bölüşdüyü şəxsi məlumatı başqalarına danışmırsa, mübahisə zamanı əvvəlki etiraflarınızı sizə qarşı silah kimi istifadə etmirsə, bu, münasibətdə təhlükəsizlik hissini gücləndirir.

İnsan bilir ki, qarşı tərəfin yanında özünü müdafiə etməyə ehtiyac yoxdur.

Bu hiss dostluğu uzunömürlü edən ən mühüm amillərdəndir.

Vəfalılıq kor-koranə tərəf saxlamaq demək deyil

Bəzən vəfalı dost anlayışı yanlış başa düşülür.

Vəfalı olmaq dostun etdiyi hər şeyi təsdiqləmək, səhvlərinə göz yummaq və hər vəziyyətdə onun tərəfini saxlamaq deyil.

Əsl dost lazım gəldikdə narahat edən həqiqəti də deyə bilir.

Amma bunu alçaltmadan, ittiham etmədən və üstünlük nümayiş etdirmədən edir.

“Bu qərarın məncə düzgün deyil” deməklə “sən həmişə səhv edirsən” demək arasında böyük fərq var.

Birinci yanaşmada qayğı var, ikinci yanaşmada isə münasibəti zədələyən mühakimə.

Sağlam dostluqda rəqabət dostluğu əvəz etmir

Dostluqları zəiflədən amillərdən biri də gizli rəqabətdir.

Kim daha uğurludur? Kim daha çox qazanır? Kimin ailəsi daha yaxşıdır? Kim daha gözəl görünür? Kimin övladı daha uğurludur?

Əgər dostluq münasibəti davamlı müqayisəyə çevrilirsə, tərəflərdən birinin uğuru digərində narahatlıq yaradırsa, münasibətdə səmimiyyət tədricən azalır.

Sağlam dostluqda dostun uğuru insanın öz uğursuzluğu kimi qəbul edilmir.

Əksinə, dostunun inkişafını görmək sevinc yaradır.

Çünki həqiqi yaxınlıq “mən niyə ondan geridəyəm?” sualını deyil, “onun uğuruna necə sevinə bilərəm?” düşüncəsini ön plana çıxarır.

Dostluqda sərhədlər də olmalıdır

Uzunmüddətli dostluq hər şeyi paylaşmaq və hər zaman əlçatan olmaq anlamına gəlmir.

İnsanların şəxsi sərhədləri, şəxsi məkanları və fərqli ehtiyacları var.

Bəzən dostunuz danışmaq istəməyə bilər. Bəzən görüşə bilməz. Bəzən sizin gözlədiyiniz reaksiyanı göstərməyə bilər.

Sağlam münasibətdə bu fərqlər şəxsi təhqir kimi qəbul edilmir

“Əgər məni sevirsənsə, hər zaman yanımda olmalısan” yanaşması dostluqda emosional təzyiq yarada bilər.

Yetkin dostluqda insanlar bir-birinin sərhədlərinə hörmət etməyi öyrənirlər.

Mübahisələr dostluğun sonu demək deyil

Uzun illər davam edən münasibətdə fikir ayrılığının olmaması demək olar ki, mümkün deyil.

İki insan nə qədər yaxın olsa da, onların düşüncələri, gözləntiləri və emosional reaksiyaları fərqli ola bilər.

Əsas məsələ mübahisənin baş verməməsi yox, mübahisədən sonra münasibətin necə bərpa edilməsidir.

“Kim haqlıdır?” sualından daha vacib sual bəzən “Biz bu münasibəti necə qoruya bilərik?” olur.

Üzr istəmək, qarşı tərəfi dinləmək, öz səhvini qəbul etmək və lazım gəldikdə müəyyən məsafə saxlamaq dostluğun davam etməsinə kömək edə bilər.

Bəzi dostluqlar niyə illər sonra belə davam edir?

Uzunmüddətli dostluqlarda tərəflər bir-birinin həyat hekayəsinin şahidlərinə çevrilirlər.

Bir insanın uşaqlıq və gənclik dövrünü, ilk uğurlarını, uğursuzluqlarını, dəyişikliklərini, itkilərini və həyatındakı dönüş nöqtələrini bilən dost onun üçün sadəcə ünsiyyət qurduğu insan deyil.

O, həmin insanın keçmişinin bir hissəsidir.

Belə dostluqlarda “məni əvvəldən tanıyır” hissi xüsusi emosional bağ yaradır.

İnsan bəzən dəyişsə də, qarşı tərəfin onun əvvəlki halını bilməsi və buna baxmayaraq bugünkü halını qəbul etməsi münasibəti daha da dərinləşdirir.

Dostluğu qorumaq üçün xüsusi formul yoxdur

Uzunmüddətli dostluqların davam etməsi üçün hər gün danışmaq, hər həftə görüşmək və ya bütün həyat hadisələrini birlikdə yaşamaq şərt deyil.

Əsas olan münasibətə laqeyd yanaşmamaqdır.

Bəzən bir mesaj, bir telefon zəngi, doğum gününü xatırlamaq, çətin günündə yanında olmaq və ya sadəcə “Necəsən?” deyə soruşmaq kifayət qədər böyük məna daşıya bilər.

Dostluqlar da digər münasibətlər kimi diqqət tələb edir.

Heç bir münasibət yalnız keçmişdəki gözəl xatirələr hesabına sonsuza qədər davam etmir.

Dostluğun ən böyük göstəricilərindən biri rahatlıqdır

Həqiqi dostluqda insan daim özünü sübut etməyə çalışmır.

Səssiz qalmaq da mümkündür, gülmək də, ağlamaq da, fikir ayrılığı yaşamaq da.

İnsan özünü olduğu kimi göstərə bildikcə münasibət daha sağlam olur.

Bəlkə də uzunmüddətli dostluqların ən böyük sirri məhz budur: insanlar bir-birlərinin həyatında yalnız yaxşı tərəfləri deyil, bütöv insanı görürlər.

Dostluq insanın dəyişməsinə mane olmur, əksinə, onun dəyişərək özünə çevrilməsinə şahidlik edir.

Vəfalı dost isə həyatımızda hər zaman yanımızda olan deyil, həyatın müxtəlif mərhələlərində arada məsafələr yaransa belə, aramızdakı dəyəri itirməyən insandır.

Bəzən illərlə görüşmürük, amma görüşəndə söhbət elə həmin yerdən davam edir.

Çünki bəzi münasibətlər zamanla ölçülmür.

Onlar etibar, qəbul, hörmət və səmimiyyətlə ölçülür.

Psixoloq M. Almara Ağaqızı

PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)