Həyatın yükü bəzən azalmır. İş, ailə, məsuliyyətlər, qayğılar və həllini gözləyən problemlər insanın gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilir. Mən bir psixoloq olaraq düşünürəm ki, psixoloji sağlamlıq üçün vacib olan yalnız bu yükdən xilas olmaq deyil, yükün içində belə kiçik sevincləri görə bilmək bacarığını qorumaqdır.

Pozitiv psixologiyada bunun elmi qarşılığı “savoring” – müsbət anı şüurlu şəkildə fərq etmək, ondan zövq almaq və həmin hissi bir qədər uzatmaq anlayışıdır. Psixoloq Fred Bryant bunu insanın həyatındakı müsbət təcrübələrə diqqət yetirmək, onları qiymətləndirmək və gücləndirmək qabiliyyəti kimi izah edir.

Məsələn, ağır bir iş gününün ortasında sevdiyimiz insanın zəngi, övladımızın gülüşü, içdiyimiz qəhvənin dadı, xoş bir musiqi, küçədə hiss etdiyimiz bahar qoxusu və ya bir neçə dəqiqəlik sakitlik… Əgər insan həmin anı sadəcə yaşayıb keçmirsə, “Bu an mənə yaxşı gəldi” deyərək onun fərqinə varırsa, beyində mükafat və emosional tənzimləmə sistemləri də bu təcrübədə iştirak edir. Bu proseslər dopamin kimi mükafatla əlaqəli neyromediator sistemləri ilə bağlıdır; sosial yaxınlıq və güvən hisslərində isə oksitosin sistemi də rol oynaya bilər. Stress sistemində əsas hormonlardan biri olan kortizolun səviyyəsi isə bəzi mindfulness və meditasiya müdaxilələrində azalma göstərə bilir. Bununla belə, hər kiçik sevinc anının konkret olaraq “filan qədər dopamin və ya oksitosin artırdığını” demək elmi baxımdan düzgün olmaz.

Barbara Fredricksonun “Broaden-and-Build” nəzəriyyəsinə görə sevinc, maraq, məmnunluq və sevgi kimi müsbət emosiyalar insanın düşüncə və davranış imkanlarını genişləndirir və zamanla psixoloji resursların formalaşmasına kömək edir. Yəni kiçik bir sevinc problemi həll etməsə də, insanın həmin problemlə mübarizə aparmaq üçün daxili gücünü qidalandıra bilər.

Fred Bryantın fikrini çox sevirəm: savoring sadəcə zövq hiss etmək deyil, həmin zövqün şüurlu şəkildə fərqində olmaqdır. Barbara Fredricksonun araşdırmalarının əsas ideyası isə budur ki, müsbət emosiyalar yalnız həmin an bizi yaxşı hiss etdirmir, zamanla şəxsi psixoloji resurslarımızın qurulmasına da xidmət edə bilər.

Bu, artıq yalnız nəzəri fikir deyil. 2026-cı ildə dərc olunan və 20 randomizə edilmiş tədqiqatı, ümumilikdə 4 805 iştirakçını birləşdirən meta-analiz savoring müdaxilələrinin müsbət psixoloji vəziyyətlərin güclənməsi və mənfi emosional simptomların azalması ilə əlaqəli olduğunu göstərib.

Məncə, fərqindəlik vərdişini uşaqlıqdan aşılamaq lazımdır. Uşağa yalnız “Dərsini oxu, məsuliyyətli ol, gələcəyini qur” demək kifayət deyil. Bəzən ona “Bu gün səni nə sevindirdi?”, “Bu günün ən gözəl anı hansı idi?” suallarını da vermək lazımdır.

Çünki həyatın bütün problemlərinin bitəcəyi günü gözləyib sonra xoşbəxt olmağa qərar versək, bəlkə də çox gözəl anları yaşamadan ötürəcəyik.

Həyat yüklü ola bilər. Fərqindəlik isə bizə həmin yükün arasında gizlənmiş kiçik sevincləri görməyi öyrədir. Bəzən insanı ayaqda saxlayan böyük xoşbəxtliklər deyil, hər gün fərqinə vardığı kiçik xoşbəxtliklərdir.

Psixoloq M. Almara Ağaqızı

PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)