Darıxmaq insanın yaşaya biləcəyi ən təbii və ən dərin emosional hisslərdən biridir. Hər birimiz həyatımızın müəyyən dövrlərində kimisə, hansısa zamanı və ya keçmişdə yaşadığımız hissləri özləyirik. Bəzən uzaqda olan bir insan üçün darıxırıq, bəzən artıq həyatımızda olmayan biri üçün, bəzən isə yanımızda olduğu halda onunla əvvəlki emosional yaxınlığı hiss etmədiyimiz üçün içimizdə izah edə bilmədiyimiz bir boşluq yaranır.

Psixoloq kimi təcrübəmdə tez-tez rastlaşdığım mövzulardan biri də məhz budur. İnsanlar çox vaxt “Onu çox sevdiyim üçün darıxıram” desələr də, söhbət dərinləşdikcə məlum olur ki, onlar əslində həmin insanın özünü deyil, onun yanında hiss etdikləri rahatlığı, təhlükəsizliyi, qəbul olunmağı və dəyərli olma hissini itiriblər. Deməli, hər darıxmağın arxasında yalnız bir insanın yoxluğu dayanmır. Bəzən biz o insanın bizdə oyatdığı hisslər üçün darıxırıq.

Məhz buna görə də bəzi insanlar nə qədər sevgi görsələr belə, sanki heç vaxt tam doymurlar. Daim daha çox diqqət, daha çox qayğı, daha çox yaxınlıq və daha çox təsdiq gözləyirlər. Çünki onların ehtiyac duyduğu yalnız sevgi deyil, daxildə uzun illərdən bəri tam dolmayan emosional boşluğun doldurulmasıdır.

Sevgi ehtiyacı haradan başlayır?

İnsanın sevmə və sevilmə ehtiyacı həyatın ilk illərində formalaşır. Bağlanma nəzəriyyəsinin müəllifi Con Boulbi göstərirdi ki, uşağın ilk emosional münasibətləri onun gələcək münasibətlərinin təməlini qoyur. Uşaq özünü təhlükəsiz, sevildiyini və qəbul olunduğunu hiss etdikdə dünyaya daha güvənlə yanaşır və gələcək münasibətlərində də eyni təhlükəsizlik hissini yaşaya bilir.

Lakin uşaqlıq dövründə emosional diqqətin çatışmaması, sevginin şərtlərlə göstərilməsi, hisslərin kiçildilməsi və ya valideynlə qeyri-sabit münasibət uşağın daxilində “Mən kifayət qədər dəyərli deyiləm” düşüncəsinin formalaşmasına səbəb ola bilər.

Belə insanlar böyüdükdə münasibətlərdə tez-tez narahatlıq yaşayırlar. Qarşı tərəf bir qədər gec yazdıqda, əvvəlki qədər maraq göstərmədikdə və ya məşğul olduqda belə, onların beynində müxtəlif suallar yaranır:

“Görəsən, artıq məni sevmir?”

“Niyə əvvəlki kimi yazmır?”

“Yoxsa məndən uzaqlaşır?”

Əslində həmin insanın axtardığı təkcə sevgi deyil. O, özünü təhlükəsiz, seçilmiş və dəyərli hiss etmək istəyir.

Sevgiyə doyumsuzluq hər zaman çox sevmək demək deyil

Cəmiyyətdə çox vaxt belə düşünülür ki, insan nə qədər çox darıxırsa, deməli bir o qədər çox sevir. Halbuki psixoloji baxımdan bu, hər zaman doğru olmur.

Bəzən insan qarşı tərəfi itirməkdən o qədər qorxur ki, sevgi ilə qorxu bir-birinə qarışır. O zaman sevgi artıq rahatlıq vermək əvəzinə narahatlıq yaratmağa başlayır.

Əgər insan davamlı olaraq mesaj gözləyir, diqqət azalanda özünü dəyərsiz hiss edir, qarşı tərəfin sevgisindən daim əmin olmaq istəyirsə və bunu dəfələrlə təsdiqlətməyə ehtiyac duyursa, burada emosional asılılıq elementləri də mövcud ola bilər.

Belə hallarda insanın daxili dialoqu adətən belə olur:

“O mənə yazmayanda elə bilirəm ki, artıq məni istəmir.”

“Onsuz özümü tam hiss etmirəm.”

“Mənim xoşbəxtliyim yalnız onun yanındadır.”

“Əgər onu itirsəm, həyatımın mənası qalmaz.”

Bu düşüncələr zaman keçdikcə münasibəti sevgi üzərində deyil, qorxu üzərində qurmağa başlayır.

Bəzən insana deyil, hisslərə darıxırıq

Münasibət bitdikdən sonra yaşanan darıxma da hər zaman həmin insanı geri qaytarmaq istəyi demək deyil.

İnsan bəzən birlikdə keçirdiyi xoş anlar, gülüşlər, qayğı, yaxınlıq, paylaşmaq hissi və “mən kiminsə üçün önəmliyəm” duyğusu üçün darıxır.

Elə buna görə də bəzi insanlar onları incitmiş, hətta psixoloji cəhətdən yormuş münasibətləri belə uzun müddət unuda bilmirlər. Çünki beynimiz yalnız ağrıları deyil, xoş xatirələri də yadda saxlayır. Emosional yaddaş bəzən reallıqdan daha güclü işləyir.

Belə vəziyyətlərdə insan özünə bir sual verməlidir:

“Mən həqiqətən həmin insan üçün darıxıram, yoxsa onun yanında hiss etdiyim duyğular üçün?”

Bu sualın səmimi cavabı insanın öz emosiyalarını daha yaxşı tanımasına kömək edir.

Daxili boşluğu başqa bir insanın sevgisi doldura bilməz

Heç bir insan digərinin bütün emosional ehtiyaclarını tam şəkildə qarşılamaq gücünə malik deyil.

Bəli, sevgi insanı gücləndirə, ruhlandırıb inkişaf etdirə bilər. Ancaq insan öz dəyərini yalnız qarşı tərəfin münasibəti ilə ölçməyə başladıqda, münasibətdə baş verən ən kiçik dəyişiklik belə onun emosional dünyasını sarsıda bilir.

Əgər insan yalnız seviləndə özünü dəyərli hiss edirsə, tək qalmaqdan qorxursa, daim başqasının təsdiqinə ehtiyac duyursa, bu zaman diqqəti qarşı tərəfdən daha çox öz daxili dünyasına yönəltmək vacibdir.

Özünü sevmək sadəcə özünü tərifləmək deyil. Özünü sevmək öz hisslərini qəbul etmək, ehtiyaclarını tanımaq, sərhədlərini qorumaq, özünə qayğı göstərmək və öz dəyərini başqasının davranışından asılı etməməkdir.

İnsan daxilində bu təhlükəsizlik hissini formalaşdırdıqca, sevgini ehtiyac kimi deyil, seçim kimi yaşamağa başlayır.

Sağlam sevgi azadlıq hissi yaradır

Sağlam münasibətdə insanlar bir-birinə bağlı olsalar da, bir-birlərində itmirlər.

Onların öz maraqları, dostları, məqsədləri, inkişaf planları və şəxsi dünyaları olur. Münasibət iki yarım insanın birləşməsi deyil, iki bütöv insanın həyat yolunu birlikdə paylaşmasıdır.

Sevgi “Sənsiz mən heç kiməm” düşüncəsi deyil.

Sevgi “Səninlə həyatımı paylaşmaq mənə xoşbəxtlik verir, amma mən öz dəyərimi də qoruyuram” hissidir.

Darıxmaq isə münasibətin zəifliyi deyil. Sevdiyimiz insanı görmək, onun səsini eşitmək və yanında olmaq istəməyimiz tamamilə təbiidir. Vacib olan odur ki, bu hiss insanın gündəlik həyatını idarə edən əsas qüvvəyə çevrilməsin.

Özümüzə yaxınlaşdıqca sevgini daha sağlam yaşayırıq

Psixoloji baxımdan insanın ən böyük ehtiyaclarından biri başqasının sevgisini qazanmaq deyil, əvvəlcə öz daxili dünyası ilə sağlam münasibət qurmaqdır.

İnsan özünü tanıdıqca, hisslərini qəbul etdikcə, öz dəyərini başqasının münasibəti ilə ölçmədikcə sevgini daha sakit, daha güvənli və daha yetkin şəkildə yaşayır.

O zaman münasibətlər qorxu üzərində deyil, qarşılıqlı hörmət, güvən və seçim üzərində qurulur.

Unutmayaq ki, bəzən biz insana deyil, onun yanında özümüzü necə hiss etdiyimizə darıxırıq. Bu fərqi dərk etdikdə həm münasibətlərimiz, həm də özümüzlə olan bağımız daha sağlam olur.

Çünki sevgi insanın içindəki boşluğu gizlətmək üçün deyil, artıq formalaşmış daxili bütövlüyü başqa bir insanla bölüşmək üçün yaşandıqda daha sağlam, daha sakit və daha davamlı olur.

Psixoloq M. Almara Ağaqızı

PRİM – Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru

 (Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığında yerləşən “PRİM” Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinə müraciət edə və ya 050 777 80 04 mobil nömrəsi ilə birbaşa Almara Ağaqızı ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin @almara.melikova.aga_qizi instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Almara xanımla kontakt yarada bilərlər.)