Yayın son günləri həm təbiətdə, həm də insan orqanizmində keçid dövrü hesab olunur. İsti havadan daha sərin günlərə keçid, yuxu və qidalanma rejiminin dəyişməsi, uşaqların məktəbə qayıtması və insanların qapalı məkanlarda daha çox vaxt keçirməyə başlaması payız aylarında müxtəlif infeksiyaların yayılmasını asanlaşdıra bilər.

Lakin burada vacib bir məqam var: immuniteti bir neçə gün ərzində “möcüzəvi şəkildə gücləndirmək” mümkün deyil. Orqanizmin müdafiə sistemini dəstəkləməyin ən düzgün yolu gündəlik sağlam vərdişləri əvvəlcədən qaydaya salmaqdır. Sağlam qidalanma, kifayət qədər yuxu, fiziki aktivlik, gigiyena və peyvəndlərlə bağlı tövsiyələrə əməl etmək bunun əsas hissəsidir.

İmmunitet üçün ilk növbədə qidalanmaya diqqət etmək lazımdır

Yayın sonlarında süfrədə mövsümi tərəvəz və meyvələrin, göyərtilərin, paxlalıların, tam taxılların, qoz-fındığın, yumurta, balıq və digər keyfiyyətli zülal mənbələrinin olması faydalıdır.

Müxtəlif və balanslı qidalanma orqanizmin ehtiyac duyduğu vitamin və mineralların qida vasitəsilə alınmasına kömək edir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da sağlam qidalanmanın əsasını müxtəliflik, balans, ölçülülük və kifayətlilik prinsiplərinin təşkil etdiyini bildirir.

Xüsusilə payız ərəfəsində yalnız bir məhsula və ya “immunitet gücləndirən” xüsusi qidaya ümid etmək düzgün yanaşma deyil. Sarımsaq, zəncəfil, limon, bal və digər məhsullar rasionun bir hissəsi ola bilər, amma onların heç biri infeksiyalardan qoruyan möcüzəvi vasitə hesab edilə bilməz.

Vitaminləri özbaşına qəbul etmək olmaz

Payız yaxınlaşanda bəzi insanlar analiz vermədən müxtəlif vitamin və mineral preparatları qəbul etməyə başlayırlar. Halbuki vitamin və mineral əlavələrinin ehtiyacı insandan insana dəyişir.

Məsələn, D vitamini, dəmir, B12 və digər maddələrin çatışmazlığı yalnız uyğun qiymətləndirmə və lazım gəldikdə laborator müayinələrlə müəyyənləşdirilməlidir. Hər hansı preparatı “immunitet üçün” uzun müddət və nəzarətsiz qəbul etmək düzgün deyil.

Əgər insanda uzunmüddətli halsızlıq, tez-tez xəstələnmə, saç tökülməsi, başgicəllənmə və ya digər davamlı şikayətlər varsa, bunu yalnız “immunitet zəifdir” kimi qiymətləndirmək əvəzinə ailə həkiminə müraciət etmək lazımdır.

Yuxu rejimini indidən düzəltmək lazımdır

Yay aylarında gec yatmaq və gec oyanmaq bir çox insan üçün adi hala çevrilir. Lakin payızda iş və məktəb rejiminə qəfil qayıtmaq orqanizm üçün əlavə stress yarada bilər.

Buna görə avqustun son günlərindən etibarən yuxu saatlarını tədricən əvvəlki rejimə qaytarmaq daha məqsədəuyğundur. Kifayət qədər yuxu sağlam həyat tərzinin əsas elementlərindən biridir və orqanizmin normal fəaliyyətinin qorunmasına kömək edir.

Xüsusilə uşaqların məktəbə başlamasına bir neçə gün qalmış deyil, əvvəlcədən yuxu rejiminə uyğunlaşdırılması faydalıdır.

Fiziki aktivliyi artırın

Yay boyunca hərəkətli olan insanlarda belə avqustun sonlarında isti hava səbəbindən fiziki aktivlik azala bilər. Havanın nisbətən sərin olduğu saatlarda gəzinti, yüngül idman, velosiped sürmək və gündəlik hərəkətlilik sağlam həyat tərzinin vacib hissəsidir.

Burada əsas məqsəd orqanizmi həddindən artıq yükləmək deyil, müntəzəm hərəkəti gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirməkdir. Fiziki aktivlik, düzgün qidalanma və yuxu birlikdə sağlamlığın qorunmasına xidmət edir.

Su qəbulunu unutmayın

Yay bitir deyə suya olan ehtiyac da birdən-birə yox olmur. Xüsusilə isti havalarda kifayət qədər maye qəbul etmək vacibdir.

Susuzluğu yalnız çox güclü hiss etdikdə su içmək əvəzinə gün ərzində müntəzəm maye qəbul etmək daha yaxşı vərdişdir. Maye ehtiyacı isə insanın yaşından, fiziki aktivliyindən, hava şəraitindən və sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Gigiyena və havalandırma da vacibdir

Payızda insanlar qapalı məkanlarda daha çox vaxt keçirirlər. Məktəblər, ofislər, ictimai nəqliyyat və digər qapalı məkanlarda yaxın təmasların artması tənəffüs yolu infeksiyalarının yayılmasına şərait yarada bilər.

Bu səbəbdən əllərin müntəzəm yuyulması, otaqların havalandırılması və xəstəlik əlamətləri olan zaman başqaları ilə yaxın təması azaltmaq kimi sadə tədbirlər əhəmiyyətini qoruyur.

Peyvənd məsələsini də unutmaq olmaz

Payız-qış mövsümünə hazırlaşarkən xüsusilə risk qruplarında olan şəxslər üçün mövsümi peyvəndlərlə bağlı həkim məsləhətinin alınması vacibdir. Peyvəndləri “immuniteti zəiflədən vasitə” kimi qiymətləndirmək doğru deyil; peyvəndlər müəyyən infeksiyalara qarşı spesifik qorunmanın formalaşdırılmasına yönəlib.

Hansı peyvəndin kimə, nə vaxt və hansı sxemlə tətbiq olunması isə insanın yaşına, sağlamlıq vəziyyətinə və mövcud tibbi tövsiyələrə əsasən həkim tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir.

Stressi də nəzərə almaq lazımdır

İmmunitet deyəndə çox vaxt yalnız qidalanma və vitaminlər yada düşür. Halbuki insanın ümumi həyat tərzi də sağlamlıq üçün əhəmiyyətlidir.

Yay tətilinin başa çatması, iş rejiminə qayıdış, uşaqların məktəb hazırlığı və gündəlik məsuliyyətlərin artması bəzi insanlarda gərginlik yarada bilər. Buna görə gün ərzində istirahətə, açıq havada gəzməyə, ailə ilə ünsiyyətə və yuxuya kifayət qədər vaxt ayırmaq lazımdır. ÜST sağlam həyat tərzinin tərkib hissələri arasında sağlam qidalanma, fiziki aktivlik, kifayət qədər yuxu, siqaretdən uzaq durma və sosial əlaqələri də qeyd edir.

Əsas məqsəd “xəstələnməmək” yox, sağlam vərdişləri qorumaqdır

İnsan nə qədər sağlam həyat tərzi sürsə də, heç vaxt infeksiyaya yoluxmayacağına zəmanət yoxdur. Əsas məsələ orqanizmin ümumi sağlamlığını qorumaq, riskləri azaltmaq və xəstəlik zamanı vaxtında tibbi yardım almaqdır.

Payız başlamamış gündəlik həyatınıza kiçik düzəlişlər etmək üçün avqustun son günləri yaxşı zamandır: yuxu rejimini qaydaya salmaq, qidalanmanı balanslaşdırmaq, fiziki aktivliyi artırmaq, kifayət qədər maye qəbul etmək, otaqları havalandırmaq və lazım gəldikdə həkimlə profilaktik müayinələr barədə məsləhətləşmək.

Unutmayaq: immuniteti bir preparatla deyil, gündəlik sağlam həyat tərzi ilə dəstəkləmək mümkündür.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi