Boşanma əksər hallarda bir günün, bir mübahisənin və ya qəfil verilmiş qərarın nəticəsi olmur. Münasibətin bitməsinə gətirib çıxaran proses çox zaman aylar, hətta illər əvvəl başlayır. Əvvəlcə kiçik görünən narazılıqlar zamanla yığılır, tərəflər bir-birindən emosional olaraq uzaqlaşır, danışılmayan problemlər artır və nəticədə ailə daxilində əvvəlki yaxınlıq tədricən yox olur.

Bəzən cütlük uzun müddət münasibətdəki problemin fərqində olsa da, onu həll etmək üçün addım atmır. Bəzən isə tərəflər mübahisələrin əsas səbəbini yalnız münasibət artıq ciddi şəkildə zədələndikdən sonra anlayırlar. Əslində, ailə münasibətlərinin sağlam qalması yalnız sevgi ilə deyil, həm də etimad, ünsiyyət, qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət hissi ilə bağlıdır.

Mütəxəssislərin yanaşmasına görə, boşanmaya aparan səbəblər ailədən ailəyə dəyişsə də, bir çox münasibətdə oxşar problemlər təkrarlanır. Xüsusilə üç amil cütlüklər arasında ciddi çatlara səbəb ola bilər.

1) Xəyanət münasibətdə ən böyük etimad böhranlarından biridir

Münasibətlərdə ən vacib dayaqlardan biri tərəflərin bir-birinə güvənməsidir. İnsan həyat yoldaşının ona qarşı dürüst olduğuna, mühüm məsələləri gizlətmədiyinə və münasibətin sərhədlərinə hörmət etdiyinə inanmaq istəyir.

Xəyanət baş verdikdə isə yalnız konkret hadisə deyil, tərəflər arasında illər ərzində formalaşmış etimad da zədələnə bilər. Xüsusilə xəyanətin uzun müddət gizlədilməsi, ardıcıl yalanların ortaya çıxması və ya tərəflərdən birinin məsuliyyəti qəbul etməməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.

Xəyanətdən sonra münasibətin davam etdirilməsi mümkündürmü? Bunun universal cavabı yoxdur. Bəzi cütlüklər yaşanan hadisədən sonra münasibətlərini yenidən qurmağa çalışır, bəziləri isə əvvəlki etimadı bərpa etməyin mümkün olmadığını düşünür. Burada əsas məsələ yalnız xəyanətin özü deyil, ondan sonra tərəflərin necə davrandığıdır.

Səmimi peşmanlıq, açıq ünsiyyət, məsuliyyətin qəbul edilməsi və etimadın yenidən qurulması üçün real səylərin göstərilməsi münasibətin gələcəyinə təsir edə bilər. Əksinə, davamlı yalan, manipulyasiya və günahın qarşı tərəfin üzərinə atılması münasibətdəki çatın daha da dərinləşməsinə səbəb ola bilər.

2) Danışılmayan problemlər münasibətlərdə emosional məsafə yaradır

Ailə daxilində hər fikir ayrılığı boşanmaya səbəb olmur. Əsas problem çox vaxt münaqişənin necə idarə edilməsidir.

Bəzi cütlüklər narazılıqlarını açıq şəkildə ifadə etmək əvəzinə susmağa üstünlük verirlər. İlk baxışdan sakitlik kimi görünən bu vəziyyət əslində problemin həll edilməsi demək deyil. Əksinə, danışılmayan incikliklər zamanla toplanaraq daha böyük narazılığa çevrilə bilər.

Digər tərəfdən, daim mübahisə etmək də sağlam ünsiyyət hesab edilmir. Bir-birini dinləməmək, sözünü kəsmək, təhqir etmək, keçmişdəki səhvləri hər mübahisədə yenidən gündəmə gətirmək və qarşı tərəfin hisslərini kiçiltmək münasibətdə təhlükəli emosional mühit yarada bilər.

Ünsiyyətin zəiflədiyi ailələrdə bir müddət sonra tərəflər bir-birinə ən yaxın insan olmaq əvəzinə, sadəcə eyni evdə yaşayan iki fərd kimi hiss edə bilərlər.

Emosional uzaqlaşma necə başlayır?

Bəzən münasibətdə fiziki ayrılıq olmadan da emosional uzaqlaşma baş verir. Tərəflər bir-biri ilə əvvəlki qədər danışmır, gün ərzində baş verənləri bölüşmür, problemlərini başqa insanlarla müzakirə edir, birlikdə vaxt keçirməkdən qaçırlar.

Əvvəllər vacib olan kiçik detallara maraq azalır. “Günün necə keçdi?”, “Nə hiss edirsən?” kimi sadə suallar belə münasibətdə getdikcə yoxa çıxa bilər.

Bu proses uzun müddət davam etdikdə tərəflər bir-birini artıq tanımadıqlarını hiss edə bilərlər.

Ona görə də ailə münasibətlərində ünsiyyət yalnız problem yarananda danışmaqdan ibarət deyil. Gündəlik həyat, hisslər, gözləntilər, narahatlıqlar və gələcəklə bağlı planlar haqqında danışmaq da münasibətin qorunmasına kömək edən amillərdəndir.

3) Maddi problemlər ailədə gərginliyi artırır

Pul məsələləri ailə daxilində ən çox müzakirə olunan konflikt səbəblərindən biri ola bilər. Burada söhbət yalnız gəlirin az olmasından getmir.

Gəlirin necə xərclənməsi, borcların olması, böyük alış-verişlərlə bağlı qərarların birgə qəbul edilməməsi, ailə büdcəsinə kimin nə qədər töhfə verməsi və maliyyə məsuliyyətlərinin bölüşdürülməsi də ciddi narazılıq yarada bilər.

Məsələn, tərəflərdən biri bütün maliyyə yükünü öz üzərində hiss edirsə, zamanla özünü tək və dəstəksiz hesab edə bilər. Digər tərəf isə evdə gördüyü işlərin və uşaqlarla bağlı məsuliyyətlərin kifayət qədər qiymətləndirilmədiyini düşünə bilər.

Bu baxımdan ailədə məsuliyyət anlayışı yalnız pul qazanmaqla məhdudlaşmamalıdır. Ev işləri, uşaqların qayğısı, alış-veriş, gündəlik təşkilati məsələlər və digər öhdəliklər də münasibətdə ədalətli şəkildə bölüşdürülməlidir.

Problemin özü qədər ona münasibət də vacibdir

Münasibətlərdə fikir ayrılıqlarının olması normaldır. İki fərqli insanın bütün məsələlərdə eyni düşünməsi mümkün deyil. Əsas məsələ mübahisənin mövcudluğu yox, tərəflərin həmin mübahisədən necə çıxmasıdır.

Əgər cütlük problemi bir-birinə qarşı mübarizə aparmaq kimi deyil, birlikdə həll edilməli məsələ kimi qəbul edirsə, münasibətin qorunması daha mümkün ola bilər.

Bunun üçün ilk növbədə qarşı tərəfi dinləmək vacibdir. Dinləmək yalnız onun danışmasına imkan vermək deyil. Qarşı tərəfin nə hiss etdiyini, nədən narahat olduğunu və hansı ehtiyacının qarşılanmadığını anlamağa çalışmaqdır.

Eyni zamanda, münasibətdə yalnız “sən belə etdin” formasında ittihamlar səsləndirmək əvəzinə, insanın öz hisslərini ifadə etməsi daha konstruktiv ola bilər. Məsələn, “Sən heç vaxt mənə diqqət etmirsən” demək əvəzinə, “Son vaxtlar özümü sənin yanında əvvəlki qədər dəyərli hiss etmirəm” demək problemin müzakirəsini daha sağlam istiqamətə yönəldə bilər.

Kiçik problemlər niyə böyük böhrana çevrilir?

Ailə münasibətlərində bir çox ciddi problemlər əslində birdən-birə yaranmır. Kiçik narazılıqlar vaxtında həll edilmədikdə bir-birinin üzərinə yığılır.

Bu gün müzakirə edilməyən maliyyə məsələsi sabah başqa mübahisənin səbəbinə çevrilə bilər. Vaxtında ifadə edilməyən inciklik sonradan aqressiya kimi ortaya çıxa bilər. Davamlı olaraq ertələnən söhbətlər isə tərəflərin bir-birindən uzaqlaşmasına səbəb ola bilər.

Məhz buna görə münasibətdə “sonra danışarıq” yanaşmasının daimi vərdişə çevrilməsi problemlərin həllini çətinləşdirə bilər.

Münasibəti qorumaq üçün nə etmək olar?

Ailədə problem yarandıqda onu görməzdən gəlmək əvəzinə, mümkün qədər erkən mərhələdə müzakirə etmək vacibdir. Bununla yanaşı, hər söhbətin mübahisəyə çevrilməməsi üçün tərəflər bir-birinin fikrinə hörmətlə yanaşmalıdır.

Birlikdə vaxt keçirmək, gündəlik həyatın yalnız məişət problemlərindən ibarət olmamasına çalışmaq, bir-birinə təşəkkür etmək və görülən yaxşılıqları qiymətləndirmək də münasibətlərdə emosional yaxınlığın qorunmasına kömək edə bilər.

Bəzi hallarda isə cütlük problemi öz gücü ilə həll edə bilməyə bilər. Belə vəziyyətlərdə ailə psixoloqu və ya cütlük terapiyası kimi peşəkar dəstək münasibətdəki problemlərin daha sistemli şəkildə araşdırılmasına imkan verə bilər.

Hər münasibəti qorumaq məcburiyyət deyil

Ailə münasibətlərinin qorunması vacib olsa da, bunu hər vəziyyətdə mümkün və ya doğru hesab etmək olmaz.

Davamlı fiziki və ya psixoloji zorakılıq, təhdid, nəzarət, qorxutma və təhlükə olan münasibətlərdə əsas prioritet ailənin formal şəkildə qorunması deyil, insanın təhlükəsizliyidir.

Belə hallarda “ailə dağılar”, “uşaqlar üçün dözmək lazımdır” və ya “insanlar nə deyər” kimi sosial təzyiqlər şəxsin təhlükəsizliyindən üstün tutulmamalıdır.

Sağlam münasibətin əsasını qorxu deyil, qarşılıqlı hörmət, güvən, azad iradə və təhlükəsizlik təşkil edir.

Boşanmanın qarşısını almaq həmişə mümkündürmü?

Bütün boşanmaların qarşısını almaq mümkün deyil və bunu yalnız bir tərəfin üzərinə qoymaq da düzgün yanaşma deyil. Münasibətin davam etməsi üçün hər iki tərəfin istəyi və səyi lazımdır.

Bir insan münasibəti düzəltmək üçün çalışdığı halda digər tərəf davamlı olaraq yalan danışır, hörmətsizlik edir və heç bir məsuliyyət qəbul etmirsə, problemin həlli çox çətinləşir.

Ona görə də ailə münasibətlərində əsas məqsəd yalnız boşanmamaq olmamalıdır. Əsas məqsəd sağlam, hörmətli və təhlükəsiz münasibət qurmaqdır.

Boşanma çox vaxt münasibətin son mərhələsində görünən qərardır. Onun arxasında isə uzun müddət davam edən etimad problemləri, ünsiyyət çatışmazlığı, emosional uzaqlaşma, maddi və məişət gərginliyi dayana bilər.

Problemləri vaxtında görmək, onları susaraq böyütməmək, bir-birini dinləmək və məsuliyyətləri ədalətli bölüşmək bir çox münasibətdə gərginliyin azalmasına kömək edə bilər. Ancaq münasibətdə təhlükə və zorakılıq varsa, ilk növbədə insanın fiziki və psixoloji təhlükəsizliyi nəzərə alınmalıdır.

Sağlam ailə münasibəti problemlərin heç vaxt yaranmadığı münasibət deyil. Sağlam münasibət problemlər yarandıqda onların qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət çərçivəsində həll edilməsinə çalışılan münasibətdir.

Təqdim etdi: MƏTİN