Ailə münasibətləri yalnız sevgi və birgə yaşamaqdan ibarət deyil. İki insanın fərqli xarakterləri, dünyagörüşləri, vərdişləri və gözləntiləri eyni münasibətdə birləşdikdə müəyyən anlaşılmazlıqların yaranması təbiidir. Lakin bu fikir ayrılıqlarının necə idarə olunması ailənin gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdəndir. Bəzən münasibətləri böyük hadisələr deyil, gündəlik həyatda fərqinə varılmadan təkrarlanan kiçik davranışlar zəiflədir.
Ailədə emosional bağlılığın qorunması üçün tərəflərin bir-birinə diqqət göstərməsi, qarşılıqlı ehtiyacları nəzərə alması və problemlərdən qaçmaq əvəzinə onları müzakirə etməsi vacibdir. Münasibətlərdə ünsiyyət zəiflədikdə, tərəflər hisslərini bölüşməkdən çəkindikdə və qarşılıqlı maraq azaldıqda emosional uzaqlaşma başlayır. Eyni evdə yaşayan insanlar zaman keçdikcə bir-birinin həyatına yadlaşa, gündəlik söhbətləri yalnız məişət məsələləri ilə məhdudlaşdıra bilərlər.
Münasibətlərdə emosional uzaqlaşma necə başlayır?
Cütlüklər arasında yaranan problemlərin bir qismi açıq mübahisələrlə deyil, səssiz narazılıqlarla başlayır. Tərəflərdən biri özünü diqqətdən kənarda qalmış hiss edir, digəri isə münasibətdə hər şeyin qaydasında olduğunu düşünür. Qarşılıqlı gözləntilərin ifadə edilməməsi anlaşılmazlıqları artırır.
İş həyatının gərginliyi, maddi çətinliklər, gündəlik məsuliyyətlər və şəxsi problemlər insanların emosional enerjisinə təsir göstərir. Lakin bütün diqqət bu çətinliklərə yönəldikdə münasibətə vaxt ayırmaq arxa plana keçir. Bir-birinin gününün necə keçdiyini soruşmamaq, narahatlıqları dinləməmək, birlikdə vaxt keçirməyə maraq göstərməmək zamanla münasibətdə soyuqluq yaradır.
Bəzi cütlüklər problemlərini danışaraq həll etmək əvəzinə susmağa üstünlük verirlər. Onlar mübahisədən qaçdıqlarını düşünsələr də, əslində həll edilməyən narazılıqları münasibətin daxilində toplayırlar. Nəticədə kiçik bir hadisə əvvəlki incikliklərin yenidən üzə çıxmasına səbəb olur.
Nəzarət etmək sevgi deyil
Ailə münasibətlərində tez-tez rast gəlinən yanlış davranışlardan biri sevginin nəzarətlə eyniləşdirilməsidir. Bəzi insanlar həyat yoldaşının kimlə görüşdüyünü, harada olduğunu, necə geyindiyini, kimlə danışdığını daim izləməyi qayğı və bağlılıq kimi təqdim edirlər.
Halbuki sevgi qarşı tərəfin şəxsi həyatını məhdudlaşdırmaq, qərarlarına müdaxilə etmək və onu öz istəklərinə uyğun dəyişdirməyə çalışmaq demək deyil. Davamlı sorğu-sual, əsassız qısqanclıq, telefonun yoxlanılması, dostlardan və yaxınlardan uzaqlaşdırmaq münasibətdə etimadı zədələyən davranışlardır.
Belə münasibətlərdə tərəflərdən biri zamanla özünü sərbəst ifadə edə bilmədiyini, hər addımına görə hesabat verməli olduğunu hiss edir. Bu isə sevgi və güvən üzərində qurulmalı olan münasibəti təzyiq və qorxu mühitinə çevirir.
Ailə daxilində zorakılığın fərqli formaları
Zorakılıq dedikdə çox vaxt yalnız fiziki güc tətbiq etmək nəzərdə tutulur. Halbuki ailə münasibətlərində psixoloji, emosional və iqtisadi zorakılıq da mövcud ola bilər.
Təhqir etmək, alçaltmaq, qarşı tərəfin fikirlərini davamlı olaraq dəyərsizləşdirmək, onu günahkar hiss etdirmək, hədələmək və qorxu altında saxlamaq psixoloji zorakılığın formalarıdır. Bəzən bu davranışlar mübahisə zamanı deyilən adi sözlər kimi təqdim olunur. Lakin davamlı təkrarlanan alçaldıcı münasibət insanın özünəinamına və psixoloji sağlamlığına ciddi zərər verə bilər.
İqtisadi zorakılıq isə ailə üzvlərindən birinin digərinin maddi imkanlarını nəzarətdə saxlaması, işləməsinə mane olması, şəxsi ehtiyacları üçün pul ayırmaması və maliyyə qərarlarında onu tamamilə kənarda qoyması ilə özünü göstərə bilər.
Fiziki zorakılıq isə münasibətdə ən təhlükəli davranış formalarından biridir. Zorakılığa məruz qalan insan özünü müdafiə etməkdə çətinlik çəkə, davamlı qorxu və gərginlik içində yaşaya bilər. Heç bir mübahisə, qısqanclıq və ya narazılıq fiziki şiddətə haqq qazandıra bilməz.
Həddindən artıq fədakarlıq münasibətləri niyə yorur?
Ailə münasibətlərində diqqət çəkən başqa bir problem də tərəflərdən birinin daim güzəştə getməsi və öz ehtiyaclarını arxa plana keçirməsidir. Bəzi insanlar münasibətin pozulmaması üçün hər məsələdə qarşı tərəfin istəyinə uyğun davranır, narazılıqlarını bildirmir, şəxsi maraqlarından imtina edirlər.
İlk baxışda bu, səbir və fədakarlıq kimi görünə bilər. Lakin uzun müddət davam edən birtərəfli güzəştlər insanda emosional yorğunluq və daxili narazılıq yaradır. İnsan verdiyi diqqətin və qayğının qarşılığını görmədikdə özünü dəyərsiz hiss etməyə başlayır.
Digər tərəfdən, həddindən artıq qayğı göstərən insan bəzən qarşı tərəfin də bütün vaxtını və diqqətini ona ayırmasını gözləyir. Bu gözləntilər qarşılanmadıqda inciklik yaranır. Halbuki sağlam münasibətdə sevgi şəxsi sərhədlərin itirilməsi, bütün həyatın yalnız bir insanın ətrafında qurulması demək deyil.
Hər kəsin öz maraqlarına, dostlarına, şəxsi vaxtına və fərdi inkişafına ehtiyacı var. Bu sərhədlərə hörmət münasibətləri zəiflətmir, əksinə, tərəflərin bir-birinə daha sağlam şəkildə bağlanmasına imkan yaradır.
Münaqişələrin əsas səbəbi həmişə fikir ayrılığı deyil
Ailədə fikir ayrılıqlarının olması normaldır. Əsas problem fərqli düşünmək deyil, bu fərqliliklərə münasibətdə nümayiş etdirilən davranışdır. Bəzi insanlar mübahisə zamanı qarşı tərəfi dinləmək əvəzinə özünü haqlı çıxarmağa çalışır, keçmiş səhvləri gündəmə gətirir və şəxsi xüsusiyyətləri hədəfə alırlar.
Belə müzakirələr problemin həllinə deyil, qarşılıqlı incikliyin artmasına xidmət edir. Tərəflərdən biri digərinin fikirlərini daim kiçildirsə, hər mübahisədə üstünlük qazanmağa çalışırsa, münasibətdə bərabərlik hissi zəifləyir.
Münasibətlərin qorunması üçün mübahisə zamanı şəxsi hücumlardan çəkinmək, qarşı tərəfin fikrini sona qədər dinləmək və problemin mahiyyətinə diqqət yetirmək vacibdir. Bəzən insanın gözlədiyi şey məsləhət deyil, sadəcə dinlənilmək və anlaşılmaqdır.
Sağlam ailə münasibətləri üçün hər iki tərəfin məsuliyyəti var
Ailənin davamlılığı yalnız bir insanın səyi ilə təmin edilə bilməz. Münasibətin sağlam qalması üçün hər iki tərəf öz davranışlarına nəzər salmalı, səhvlərini qəbul etməli və dəyişiklik etməyə hazır olmalıdır.
Bir-birinə təşəkkür etmək, kiçik diqqət jestlərini unutmamaq, birlikdə vaxt keçirmək, narazılıqları vaxtında bölüşmək və qarşılıqlı etimadı qorumaq münasibətlərin möhkəmlənməsinə kömək edir. Eyni zamanda, tərəflər öz şəxsi sərhədlərini qorumalı, qarşı tərəfin fərdiliyini qəbul etməlidirlər.
Əgər ailədə eyni münaqişələr davamlı təkrarlanırsa və tərəflər müstəqil şəkildə çıxış yolu tapa bilmirlərsə, ailə psixoloqundan dəstək almaq faydalı ola bilər. Lakin münasibətdə zorakılıq varsa, əsas məqsəd münasibəti nəyin bahasına olursa-olsun qorumaq deyil, təhlükəsizliyi təmin etmək olmalıdır.
Unutmaq olmaz ki, ailə münasibətlərinin möhkəmliyi tərəflərin bir-birinə nə qədər bağlı olmasından əlavə, bu bağlılığı necə yaşatmalarından asılıdır. Sevgi hörmət, etibar, anlayış və azadlıqla tamamlandıqda sağlam münasibətə çevrilir. Bir insanı sevmək onun şəxsiyyətini dəyişdirməyə çalışmaq deyil, fərqlilikləri ilə birlikdə qəbul etməyi bacarmaqdır.
Hazırladı: MƏTİN
