Günün sonunda ayaqqabıların dar gəlməsi, corabların iz qoyması və ya ayaqlarda ağırlıq hissinin yaranması bir çox insanın qarşılaşdığı problemlərdəndir. Əksər hallarda insanlar bunu yorğunluqla əlaqələndirsələr də, ayaqlarda yaranan şişkinlik bəzən orqanizmdə baş verən daha ciddi problemlərin xəbərçisi ola bilər.
Tibbi dildə “ödem” adlandırılan bu vəziyyət toxumalarda mayenin normadan artıq toplanması nəticəsində meydana gəlir. Şişkinliyin səbəbi sadə həyat tərzi faktorlarından tutmuş ürək, böyrək və damar xəstəliklərinə qədər müxtəlif amillərlə bağlı ola bilər.
Uzun müddət hərəkətsiz qalmaq
Ayaqlarda şişkinliyin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri uzun müddət oturmaq və ya ayaqüstə qalmaqdır. Xüsusilə ofis işçiləri, sürücülər, müəllimlər və satıcılar gün ərzində eyni vəziyyətdə qaldıqda qan dövranı zəifləyir və ayaqlarda maye toplanmağa başlayır.
Belə hallarda şişkinlik adətən günün sonunda artır və istirahət etdikdən sonra azalır.
Varikoz və venoz çatışmazlıq
Ayaqlarda şişkinlik çox vaxt damar problemləri ilə əlaqəli olur. Varikoz zamanı damar qapaqcıqları normal fəaliyyət göstərmir və qan aşağı ətraflarda toplanmağa başlayır.
Bu zaman aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
Ayaqlarda ağırlıq hissi
Damarların görünməsi və genişlənməsi
Gecələr qıcolmalar
Baldırlarda ağrı və yanğı hissi
Günün sonuna doğru artan şişkinlik
Müalicə olunmayan venoz çatışmazlıq zamanla daha ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.
Ürək çatışmazlığının əlaməti ola bilər
Ayaqlarda ikitərəfli və davamlı şişkinlik ürək fəaliyyətində problemlərin göstəricisi ola bilər.
Ürək qanı kifayət qədər effektiv şəkildə dövr etdirə bilmədikdə maye bədəndə, xüsusilə ayaqlarda və topuq nahiyəsində toplanmağa başlayır.
Əgər şişkinliklə yanaşı aşağıdakı əlamətlər də varsa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir:
Tez yorulma
Nəfəs darlığı
Ürəkdöyünmə
Gecələr nəfəs almaqda çətinlik
Böyrək xəstəlikləri
Böyrəklər orqanizmdə maye balansını tənzimləyən əsas orqanlardan biridir. Onların fəaliyyəti pozulduqda bədəndə artıq maye toplanır.
Böyrəklərlə əlaqəli ödemlər bəzən yalnız ayaqlarda deyil, göz qapaqlarında və üzdə də müşahidə olunur.
Xüsusilə səhərlər üzdə şişkinlik yaranırsa və bu vəziyyət davamlı xarakter daşıyırsa, böyrək funksiyalarının yoxlanılması vacibdir.
Qaraciyər problemləri
Qaraciyər xəstəlikləri zamanı qanda albumin adlı zülalın səviyyəsi azalır. Bu isə mayenin damar xaricinə çıxmasına və toxumalarda toplanmasına səbəb olur.
Nəticədə ayaqlarda şişkinlik, qarında maye toplanması və ümumi halsızlıq yarana bilər.
Hormonal dəyişikliklər və dərmanlar
Qadınlarda menstruasiya dövrü, hamiləlik və menopauza zamanı hormonal dəyişikliklər səbəbindən müvəqqəti ödemlər yarana bilər.
Bəzi dərman preparatları da ayaqlarda şişkinliyə səbəb ola bilər:
Təzyiq dərmanları
Hormonal preparatlar
Bəzi ağrıkəsicilər
Antidepressantlar
Dərman qəbulundan sonra şişkinlik yaranarsa, bu barədə həkimə məlumat verilməlidir.
Hamiləlik dövründə ayaq şişkinliyi
Hamilə qadınlarda ayaqlarda yüngül şişkinlik çox rast gəlinən haldır. Lakin qəfil və sürətlə artan ödem, xüsusilə yüksək təzyiq və baş ağrısı ilə müşayiət olunursa, bu, preeklampsiya adlı təhlükəli vəziyyətin əlaməti ola bilər.
Belə hallarda dərhal tibbi yardım almaq lazımdır.
Nə zaman həkimə müraciət edilməlidir?
Ayaqlarda şişkinlik aşağıdakı hallarda ciddi qiymətləndirilməlidir:
Şişkinlik qəfil yaranıbsa
Yalnız bir ayaqda müşahidə olunursa
Ağrı və qızartı ilə müşayiət olunursa
Nəfəs darlığı yaranırsa
Bir neçə gün ərzində keçmirsə
Tez-tez təkrarlanırsa
Bu əlamətlər damar tıxanıqlığı, ürək və ya digər ciddi xəstəliklərin göstəricisi ola bilər.
Ayaqlarda şişkinlik hər zaman təhlükəli olmasa da, onu sadəcə yorğunluq kimi qəbul edib diqqətdən kənarda qoymaq düzgün deyil. Orqanizm bəzən daxildə baş verən problemlər barədə məhz bu cür siqnallar göndərir. Şişkinlik davamlı xarakter alırsa və ya digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, səbəbin müəyyənləşdirilməsi üçün həkim müayinəsindən keçmək vacibdir.
Unutmayaq ki, erkən diaqnoz bir çox xəstəliklərin qarşısını almaqda ən təsirli vasitələrdən biridir.
Nərminə Abbasova
Terapevt, ailə həkimi
