Peyvəndlər və immunizasiya, insan sağlamlığını qorumaq üçün tibb sahəsindəki ən güclü və təsirli vasitələrdən biridir. İmmunizasiya, yalnız fərdi sağlamlığın qorunması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda cəmiyyətin ümumi sağlamlığının təşviqi üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Lakin son illər dünya miqyasında və xüsusilə də inkişaf etmiş ölkələrdə peyvənddən imtina halları artmaqda davam edir. Bu, yalnız uşaqların sağlamlığına qarşı birbaşa təhdid olmaqla qalmır, həm də cəmiyyətin kollektiv immunitetini zəiflədir və infeksiyaların yayılma ehtimalını artırır. Bu yazıda, peyvənddən imtina fenomeninin həm bioloji, həm də sosial nəticələrini geniş şəkildə analiz edəcəyik. Eyni zamanda, peyvəndlə bağlı yayılan yanlış fikirlərin necə dəf edilə biləcəyini və bu sahədə atılacaq addımları ətraflı şəkildə müzakirə edəcəyik.

Peyvəndlərin və immunizasiyanın elmi əhəmiyyəti

Peyvəndlər, tarix boyu insanları ölümcül və geniş yayılmış infeksion xəstəliklərdən qorumaq üçün ən təsirli vasitə olmuşdur. Vaksinasiya – vaksinin orqanizmə yeridilməsi ilə immum sistemin konkret infeksiyaya qarşı orqanizmin müdafiəsinə başlamaq üçün zəmin yaradır. Xüsusilə uşaqların immun sistemi hələ tam inkişaf etmədiyi üçün peyvəndlər onlara böyük bir həyat qorunması təmin edir.

Peyvəndlərin ən böyük üstünlüyü, yalnız fərdi qoruma təmin etməklə məhdudlaşmır, eyni zamanda cəmiyyətdə xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almasıdır. Misal üçün, qızılca, poliomielit, məxmərək və difteriya kimi xəstəliklər, peyvənd proqramları sayəsində demək olar ki, dünya miqyasında tamamilə yox olma mərhələsinə gəlib. Bu da peyvəndlərin nə qədər mühüm və həyati olduğunu bir daha vurğulayır.

Peyvənddən imtina: Ailə və cəmiyyət üçün qeyri-istənilən təhlükələr

Son zamanlarda bir çox valideyn, peyvəndlərin faydalarına şübhə ilə yanaşır və müxtəlif qorxulara əsaslanaraq bu tibbi proseduru qəbul etmirlər. Əsasən sosial media və qeyri-peşəkar mənbələrdən yayılan yanlış məlumatlar, peyvəndlərə qarşı mənfi münasibəti artırır. Halbuki, peyvəndlər yalnız elmi cəhətdən sübut edilmiş deyil, həm də ciddi tədqiqatlar əsasında hazırlanır. Onların həyat qoruyan təsiri, artıq hər kəs üçün məlumdur.

Peyvənddən imtina, sadəcə fərdi sağlamlığı təhdid etməklə qalmır, həm də cəmiyyətin ümumi sağlamlıq səviyyəsini aşağı salır. Xüsusən, bəzi sağlamlıq problemləri olan və ya immun sistemləri zəif olan uşaqlar peyvənd olunmaya bilərlər. Lakin, cəmiyyətdə digər fərdlərin peyvənd olunması ilə “qoruyucu immunitet” yaranır və bu, onların da qorunmasına kömək edir. Əgər peyvənd etmə nisbəti aşağı düşərsə, bu, kollektiv immuniteti zəiflədir və infeksiyaların daha geniş yayılmasına səbəb olur.

Peyvəndlərə qarşı qorxular: Yanlış fikirlər və elmi faktlar

Peyvəndlərə qarşı qorxular və şübhələr bir çox fərqli səbəbdən yaranır. Bəzi valideynlər, peyvəndlərin autizm, nevroloji xəstəliklər və digər ciddi yan təsirlərlə əlaqəli olduğu barədə məlumatlara inanırlar. Lakin müasir elmi araşdırmalar göstərib ki, bu iddialar heç bir elmi əsaslara söykənmir. Əslində, peyvəndlərin autizm və digər nevroloji problemlərlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu cür yanlış məlumatlar, bir neçə il əvvəl yayılan və sonra elmi cəmiyyət tərəfindən təkzib edilən bir araşdırmaya dayanır.

Bundan əlavə, peyvəndlərin bədənin immun reaksiyasını gücləndirmək üçün istifadə etdiyi maddələr bədənə zərər vermir. Onlar yalnız müəyyən mikroorqanizmləri tanıyarak, orqanizmin özünü qorumağa imkan verir. Yəni peyvəndlər heç bir halda sağlamlığa zərər vermir, əksinə, xəstəliklərə qarşı müqaviməti artırır.

Peyvəndlərin qorunması və elmi təbliğatın önəmi

Valideynlər və ailələr üçün ən vacib məsuliyyətlərdən biri, peyvəndlər haqqında düzgün məlumatlara sahib olmaq və bu məlumatları uşaqlarına tətbiq etməkdir. Həkimlər və səhiyyə mütəxəssisləri peyvəndlərin müsbət təsirini vurğulamaqla, ailələri doğru yönəltməli və onlara məlumatlı qərarlar qəbul etmələrində kömək etməlidirlər. Həmçinin, cəmiyyətin digər üzvləri də peyvəndin əhəmiyyəti barədə maarifləndirilə bilər, beləliklə peyvənddən imtina edənlər daha doğru məlumatlar əldə edərək səhv yanaşmalarından əl çəkə bilərlər.

Bu məsələdə əsas vəzifə yalnız həkimlərə deyil, həm də məktəblərə, səhiyyə müəssisələrinə və dövlət qurumlarına aiddir. Effektiv əməkdaşlıq, peyvənddən imtina hallarının azalmasına və infeksion xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almağa kömək edə bilər. Elmi təbliğat və maarifləndirmə işlərinin daha da gücləndirilməsi, cəmiyyətin sağlamlığının qorunması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

Peyvəndlər, uşaqların sağlamlığını qorumaq və infeksion xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq üçün elmi əsaslarla hazırlanmış həyat qoruyucu vasitələrdir. Peyvənddən imtina, qeyri-elmi və təhlükəli yanlış məlumatlarla bəzədilən, lakin sağlamlığa ciddi zərər vuran bir yanaşmadır. Ailələr, həkimlər və səhiyyə mütəxəssisləri, bu məsələyə diqqət yetirərək, hər bir uşağın sağlamlığını təmin etməli və cəmiyyəti təhlükəsiz bir gələcəyə aparmalıdırlar. İmmunizasiya və peyvənddən istifadə etməklə, biz yalnız özümüzü deyil, həm də gələcək nəsilləri qorumuş olarıq.

Pediatr Fəridə Məmmədova