Yeni dərs ilinin başlaması uşaqların gündəlik həyatında ciddi dəyişiklik yaradır. Yay tətilində daha sərbəst rejimə öyrəşən uşaq yenidən erkən oyanmağa, uzun müddət məktəbdə qalmağa, dərs hazırlamağa və gün ərzində daha çox diqqət sərf etməyə başlayır. Bu dövrdə valideynlərin əsas məqsədi yalnız dərslərə uyğunlaşmanı təmin etmək deyil, uşağın fiziki və psixoloji sağlamlığını da qorumaqdır.

Məktəb mövsümündə uşaqların sağlamlığına diqqət bir neçə istiqamətdə aparılmalıdır.

Yuxu rejimi ilk növbədə qaydaya salınmalıdır

Dərs ili başlayanda uşağın kifayət qədər yatması xüsusilə vacibdir. Yuxusuzluq uşağın diqqətinə, yaddaşına, əhvalına və dərsdə aktivliyinə mənfi təsir göstərə bilər.

Məktəbə gedən uşağın yatma və oyanma saatları mümkün qədər sabit olmalıdır. Valideynlər dərs günlərində gec saatlara qədər televizor, telefon və planşet istifadəsinə icazə verməməlidirlər. Yatmazdan əvvəl sakit mühit yaratmaq, otağı havalandırmaq və uşağın yuxuya keçidini asanlaşdırmaq faydalıdır.

Qidalanma dərs performansının da bir hissəsidir

Uşağın məktəbə səhər yeməyi yemədən göndərilməsi düzgün yanaşma deyil. Səhər yeməyi uşağın günə enerji ilə başlamasına kömək edir. Rasionda yumurta, süd məhsulları, tam taxıllı qidalar, tərəvəz və meyvələr kimi müxtəlif məhsulların olması vacibdir.

Məktəb çantasına verilən qidaların da seçiminə diqqət etmək lazımdır. Həddindən artıq şirin, duzlu və yüksək kalorili qəlyanaltılar əvəzinə meyvə, qatıq, pendir, qoz-fındıq kimi uyğun alternativlər seçilə bilər. Əlbəttə, qoz-fındıq kimi məhsullarda allergiya ehtimalı da nəzərə alınmalıdır.

Su içməsi unudulmamalıdır

Uşaqlar məktəbdə oyun, dərs və digər fəaliyyətlər zamanı susadıqlarını bəzən hiss etməyə və ya su içməyi təxirə salmağa bilərlər. Buna görə uşağın məktəbə şəxsi su qabı ilə getməsi yaxşı vərdişdir.

Uşağı məcbur şəkildə çox su içməyə yönəltmək lazım deyil. Əsas məsələ gün ərzində susuz qalmamasıdır.

Məktəb çantasının ağırlığına nəzarət edin

Ağır çanta uşağın bel və çiyin nahiyəsinə əlavə yük yarada bilər. Çantada yalnız həmin gün üçün lazım olan dərs vəsaitlərinin olmasına diqqət etmək lazımdır.

Çantanın hər iki çiyində daşınması və ölçüsünün uşağın bədəninə uyğun olması da önəmlidir. Uşağın çantanı daim bir çiyində daşımasına imkan verməmək lazımdır.

Göz sağlamlığını da unutmaq olmaz

Məktəblə yanaşı, uşaqların ekran qarşısında keçirdiyi vaxt da artır. Telefon, planşet və kompüterdən uzun müddət fasiləsiz istifadə gözlərdə yorğunluq və quruluq yarada bilər.

Uşaq dərs hazırlayarkən düzgün işıqlandırma təmin edilməli, kitab və dəftərlə göz arasında uyğun məsafə saxlanılmalıdır. Ekran qarşısında uzun müddət fasiləsiz qalmaq əvəzinə müntəzəm fasilələr verilməlidir.

Uşaqda tez-tez baş ağrısı, gözlərini qıyaraq baxma, lövhədə yazıları görməkdə çətinlik və ya oxuyarkən kitabı gözlərinə həddindən artıq yaxınlaşdırmaq müşahidə olunursa, bunu sadəcə yorğunluq kimi qəbul etmək olmaz.

Fiziki aktivlik mütləq qorunmalıdır

Məktəb, ev tapşırıqları və əlavə məşğələlər uşağın bütün gününü oturaq keçirməsinə səbəb olmamalıdır. Uşağın yaşına və sağlamlıq vəziyyətinə uyğun fiziki aktivlik gündəlik rejimin bir hissəsi olmalıdır.

Açıq havada gəzmək, hərəkətli oyunlar və idman uşağın həm fiziki inkişafına, həm də ümumi əhvalına müsbət təsir göstərir.

Gigiyena qaydaları xəstəliklərdən qorunmada vacibdir

Məktəb kollektiv mühit olduğu üçün uşaqlar arasında müxtəlif infeksiyaların yayılması mümkündür. Əllərin sabunla düzgün yuyulması, öskürərkən və asqırarkən ağız-burnun örtülməsi, şəxsi əşyaların paylaşılmaması kimi sadə qaydalar uşağa kiçik yaşlardan öyrədilməlidir.

Valideynlər uşağın ümumi vəziyyətini də izləməlidirlər. Qızdırma, güclü halsızlıq, davamlı öskürək, qusma, ishal və digər xəstəlik əlamətləri olduqda uşağı məktəbə göndərmək əvəzinə vəziyyəti qiymətləndirmək və lazım gəldikdə həkimə müraciət etmək daha doğrudur.

Peyvəndlər və profilaktik müayinələr

Məktəb yaşına çatan uşağın peyvəndlərinin yaşına uyğun aparılıb-aparılmadığını yoxlamaq faydalıdır. Profilaktik müayinələr də uşağın inkişafını, görmə və eşitmə qabiliyyətini, ümumi sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək üçün əhəmiyyət daşıyır.

Burada əsas prinsip uşağa ehtiyac olmadan çoxsaylı analiz və müayinələr etdirmək deyil, onun yaşına, sağlamlıq vəziyyətinə və həkim tövsiyəsinə uyğun nəzarət aparmaqdır.

Uşağın psixoloji vəziyyətinə də diqqət yetirin

Məktəbə qayıdış yalnız fiziki deyil, emosional uyğunlaşma da tələb edir. Bəzi uşaqlarda dərs ili başlayanda həyəcan, əsəbilik, yuxu pozuntusu, qarın və ya baş ağrısı kimi şikayətlər yarana bilər.

Valideyn uşağın hər narahatlığını “məktəbə getmək istəmir” kimi qiymətləndirməməlidir. Uşağı dinləmək, onu qorxutmadan məktəb haqqında danışmaq və problemlərini bölüşməsinə imkan yaratmaq vacibdir.

Eyni zamanda uşağa dərslərlə bağlı həddindən artıq təzyiq göstərmək, onu digər uşaqlarla müqayisə etmək və qiymətlərinə görə sərt münasibət göstərmək də düzgün deyil. Uşağın sağlamlığı və emosional rahatlığı yüksək qiymətdən daha vacibdir.

Məktəb mövsümündə sağlam rejimin əsasında mürəkkəb qaydalar deyil, gündəlik həyatın düzgün təşkil olunması dayanır. Kifayət qədər yuxu, balanslı qidalanma, su qəbulu, hərəkət, şəxsi gigiyena, ekran vaxtına nəzarət və uşağın emosional ehtiyaclarına diqqət onun yeni dərs ilinə daha rahat uyğunlaşmasına kömək edə bilər.

Pediatr Fəridə Məmmədova