Körpələrdə burun axması, öskürək və hərarət valideynlərin tez-tez qarşılaşdığı əlamətlərdəndir. Əksər hallarda bu simptomlar adi soyuqdəymə ilə əlaqəli olsa da, bəzən onların səbəbi daha ciddi fəsadlara yol aça bilən RSV — respirator sinsitial virusu ola bilər.
RSV xüsusilə həyatının ilk aylarında olan körpələr üçün risklidir. Bu virus tənəffüs yollarının aşağı hissələrini zədələyərək bronxiolit və pnevmoniya kimi xəstəliklərə səbəb ola bilər. Bəs RSV-ni adi soyuqdəymədən necə fərqləndirmək olar və hansı əlamətlər zamanı həkimə müraciət etmək vacibdir?
RSV nədir və körpələr üçün niyə təhlükəlidir?
RSV tənəffüs yollarını yoluxduran geniş yayılmış viruslardan biridir. Demək olar ki, uşaqların əksəriyyəti iki yaşına qədər bu virusa ən azı bir dəfə yoluxur.
Böyük uşaqlarda və böyüklərdə RSV çox vaxt yüngül soyuqdəymə əlamətləri ilə müşayiət olunur. Lakin körpələrdə, xüsusilə altı aydan kiçik uşaqlarda, vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə və ürək-ağciyər xəstəlikləri olan uşaqlarda daha ağır keçə bilər.
Virus kiçik bronxların iltihabına və şişməsinə səbəb olduqda bronxiolit inkişaf edə bilər. Körpələrin tənəffüs yolları dar olduğu üçün bu vəziyyət nəfəsalmağı çətinləşdirə bilər.
RSV ilə adi soyuqdəymə arasındakı fərqlər
RSV və adi soyuqdəymə oxşar əlamətlərlə başlaya bilər. Buna görə yalnız simptomlara əsasən virusun növünü dəqiq müəyyən etmək mümkün deyil. Bununla belə, bəzi əlamətlər RSV zamanı daha çox diqqət tələb edir.
1) Burun axması və tutulması
Hər iki halda burun axması, asqırma və burun tutulması müşahidə oluna bilər. RSV də çox vaxt məhz bu əlamətlərlə başlayır. İlk günlərdə xəstəliyin adi soyuqdəymədən fərqləndirilməsi çətin ola bilər.
2) Öskürək
Adi soyuqdəymədə öskürək çox vaxt yüngül olur. RSV zamanı isə öskürək getdikcə arta, tezləşə və körpənin qidalanmasına, yuxusuna mane ola bilər.
3) Nəfəsalma çətinliyi
Ən vacib fərqlərdən biri tənəffüsün vəziyyətidir. RSV bronxiolitə səbəb olduqda körpədə sürətli nəfəsalma, xırıltı, nəfəs alarkən döş qəfəsinin içəri çəkilməsi və burun qanadlarının hərəkət etməsi müşahidə oluna bilər.
Bu əlamətlər adi soyuqdəymə zamanı gözlənilən yüngül simptomlardan fərqlənir və təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edə bilər.
4) Qidalanmanın zəifləməsi
Burun tutulması körpənin əmməsini çətinləşdirə bilər. Lakin RSV zamanı tənəffüs çətinliyi səbəbindən körpə daha tez yorula, əvvəlkindən az süd qəbul edə və susuzlaşma riski ilə üzləşə bilər.
5) Hərarət
RSV zamanı hərarət ola bilər, amma bütün körpələrdə müşahidə edilmir. Hərarətin yüksək olması mütləq RSV demək deyil; hərarətin olmaması da ciddi xəstəliyi istisna etmir.
RSV-nin əlamətləri nə vaxt ağırlaşa bilər?
RSV infeksiyası adətən burun axması, burun tutulması və iştahanın azalması ilə başlayır. Bir neçə gün ərzində öskürək və tənəffüs əlamətləri arta bilər. Xəstəliyin ağırlaşması çox vaxt simptomların başlanmasından sonrakı 3–5-ci günlərdə müşahidə olunur.
Valideynlər yalnız hərarətə deyil, körpənin nəfəs almasına, qidalanmasına, aktivliyinə və sidik ifrazına da diqqət yetirməlidirlər.
Hansı əlamətlər təhlükəlidir?
Aşağıdakı hallarda tibbi yardımın gecikdirilməməsi vacibdir:
– Körpə çox sürətli və ya çətin nəfəs alırsa.
– Nəfəs alarkən qabırğaların arası və ya döş qəfəsinin alt hissəsi içəri çəkilirsə.
– Dodaqlarda və ya dildə göyərmə müşahidə olunursa.
– Körpə südü əvvəlkindən xeyli az qəbul edirsə və ya sidik ifrazı azalıbsa.
– Körpə həddindən artıq süstdürsə, oyatmaq çətindirsə və ya nəfəsində fasilələr yaranırsa.
Vacib: Nəfəsalma fasilələri, göyərmə və ağır nəfəsalma təcili yardım tələb edən əlamətlərdir. Üç aydan kiçik körpədə bədən temperaturunun 38°C və ya daha yüksək olması da təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
RSV necə müalicə olunur?
RSV infeksiyasının əksər hallarında müalicə simptomların yüngülləşdirilməsinə və körpənin vəziyyətinin diqqətlə izlənməsinə yönəlir.
Valideynlərə aşağıdakılar tövsiyə olunur:
Burunun təmizlənməsi: Körpələr üçün uyğun fizioloji məhlul və ehtiyac olduqda yumşaq burun aspiratoru istifadə edilə bilər.
Ana südü və ya maye qəbulu: Körpəyə az miqdarda, daha tez-tez süd təklif etmək faydalı ola bilər.
Tənəffüsün izlənməsi: Nəfəsalma sürəti, qidalanma və yaş bezlərin sayı müşahidə edilməlidir.
Həkim məsləhəti: Körpənin yaşı azdırsa və ya simptomlar artırsa, pediatr müayinəsi vacibdir.
RSV virusuna qarşı antibiotiklər təsir göstərmir. Antibiotiklər yalnız bakterial infeksiya aşkarlandıqda və ya həkim tərəfindən əsaslı hesab edildikdə istifadə olunur. Öskürək və soyuqdəymə dərmanları, xüsusilə körpələrdə, həkim məsləhəti olmadan verilməməlidir. Bəzi ağır hallarda xəstəxanada oksigen və digər dəstəkləyici müalicələr tələb oluna bilər.
RSV-dən necə qorunmaq olar?
RSV-nin yayılmasını azaltmaq üçün sadə, lakin vacib tədbirlər mövcuddur:
– Əlləri tez-tez sabunla yumaq.
– Soyuqdəymə əlamətləri olan şəxslərin körpə ilə yaxın təmasını məhdudlaşdırmaq.
– Körpəni öpməzdən əvvəl gigiyena qaydalarına əməl etmək və xəstə şəxslərin üz nahiyəsindən öpməsinə yol verməmək.
– Ev və tez-tez toxunulan səthləri təmiz saxlamaq.
– Körpəni tütün tüstüsündən uzaq tutmaq.
Bundan əlavə, mövcud tibbi tövsiyələrə və yerli əlçatanlığa uyğun olaraq, RSV-dən qorunmaq üçün uzunmüddətli təsir göstərən monoklonal anticisimlərdən — məsələn, nirsevimabdan — istifadə nəzərdən keçirilə bilər. Bəzi ölkələrdə hamiləlik zamanı anaya RSV peyvəndinin vurulması da körpənin qorunması üçün tətbiq olunur. Bu üsulların uyğunluğu pediatr və ya müvafiq mütəxəssislə müzakirə edilməlidir.
RSV və adi soyuqdəymə ilkin mərhələdə bir-birinə çox bənzəyə bilər. Əsas fərq yalnız burun axması və öskürəkdə deyil, xəstəliyin körpənin tənəffüsünə və qidalanmasına necə təsir etməsindədir.
Valideynlər bilməlidirlər ki, hər öskürək RSV demək deyil, lakin körpədə sürətli və çətin nəfəsalma, qidalanmanın azalması, həddindən artıq süstlük və digər təhlükəli əlamətlər olduqda gözləmək düzgün deyil.
Körpənin vəziyyətində dəyişiklikləri diqqətlə izləyin, özbaşına dərman istifadə etməyin və şübhəli əlamətlər zamanı vaxtında tibbi yardım alın. Erkən qiymətləndirmə mümkün ağırlaşmaların qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.
Pediatr Fəridə Məmmədova
