Qız uşaqlarında böyümə və dəyişikliklər müəyyən bir yaşdan sonra başlayır. Buna cinsi inkişaf (pubertə) deyilir. Bu dövrdə həm bədən forması dəyişir, həm də boy daha sürətli artır. Valideyn kimi bu prosesi anlamaq çox vacibdir ki, hansı hal normaldır, hansında həkimə müraciət etmək lazımdır.
Cinsi inkişaf nə vaxt başlayır?
Adətən qızlarda:
8–13 yaş arasında başlayır.
Ən çox 10–11 yaşda görülür.
İlk əlamət: 👉 Döşlərin böyüməyə başlaması
Sonra isə:
Qasıq və qoltuqaltı tüklənmə
Boyun sürətlə artması
Bədənin formalaşması
Aybaşının (menarxe) başlaması
Boy artımı necə olur?
Valideynlərin ən çox maraqlandığı məsələ budur.
🔹 Normalda (pubertədən əvvəl):
Uşaq ildə təxminən 4–5 sm uzanır.
🔹 Cinsi inkişaf başlayanda:
Boy birdən sürətlənir.
İldə 6–10 sm uzana bilər.
Bu dövrə “sürətli boy artımı” (growth spurt) deyilir.
⚡ Ən çox boy nə vaxt uzanır?
Ən sürətli boy artımı: 👉 Aybaşı başlamazdan 1–1.5 il əvvəl
Yəni:
Döşlər yeni inkişaf etməyə başlayanda
Uşaq birdən “tez uzanmağa” başlayır.
Aybaşıdan sonra boy nə qədər artır?
Bu çox vacib məqamdır və çox vaxt səhv başa düşülür.
👉 Aybaşıdan sonra boy:
çox az artır
Ümumilikdə cəmi 5–7 sm
Yəni: ❗ Bu 5–7 sm ildə yox, ümumilikdə artımdır.
Təxmini belə olur:
1-ci il → 3–4 sm
2-ci il → 1–2 sm
Sonra → demək olar dayanır.
Boy nə vaxt dayanır?
Adətən 15–17 yaşda boy artımı dayanır.
Çox az hallarda 18 yaşa qədər davam edə bilər.
Bunun səbəbi: 👉 hormonlar sümüklərin “böyümə nöqtələrini” bağlayır.
Ümumilikdə nə qədər uzanır?
Cinsi inkişaf dövründə: 👉 Qız uşağı 20–25 sm uzana bilər.
Hansı hallarda diqqətli olmaq lazımdır?
Erkən inkişaf
Əgər:
8 yaşdan əvvəl döş böyüməsi başlayırsa
Bu: 👉 erkən cinsi inkişaf ola bilər.
Nəticə:
Uşaq əvvəl tez uzanır.
Amma tez də dayanır.
➡️ Son boy qısa qala bilər
Gec inkişaf
Əgər:
13 yaşda hələ döş inkişafı yoxdursa
15 yaşda aybaşı başlamayıbsa
Bu: 👉 gecikmiş inkişaf ola bilər.
Valideyn nə etməlidir?
Diqqət edin:
Uşaq ildə neçə sm uzanır?
Döş inkişafı nə vaxt başlayıb?
Aybaşı nə vaxt olub?
Lazım olduqda həkim:
Boy ölçür (qrafiklə izləyir)
Analizlər istəyir.
Sümük yaşını yoxlayır.
Qısa yadda saxla
✔ Cinsi inkişaf: 8–13 yaş
✔ Ən sürətli boy artımı: aybaşıdan əvvəl
✔ Aybaşıdan sonra: cəmi 5–7 sm
✔ Boy dayanır: 15–17 yaş
Nəticə
Qızlarda cinsi inkişaf və boy artımı bir-biri ilə sıx bağlıdır. Ən çox boy artımı aybaşıdan əvvəl olur, aybaşıdan sonra isə boy artıq demək olar ki, dayanmağa başlayır.
Valideyn olaraq ən vacib məsələ: 👉 uşağın inkişafını izləmək və şübhəli halda vaxtında həkimə müraciət etməkdir.
Pediatr Atlaz Möhsümova
