Valideyn olmaq həyatın ən məsuliyyətli rollarından biridir. Bu məsuliyyət isə gündəlik həyatın qayğıları, maddi çətinliklər, iş yükü, ailədaxili problemlər və zaman çatışmazlığı ilə birləşdikdə valideynlərdə xroniki stress yarada bilər. Əksər valideynlər düşünür ki, onlar narahatlıqlarını uşaqlarından gizlədə bilirlər. Halbuki uşaqlar valideynlərinin emosional vəziyyətini düşündüyümüzdən qat-qat həssas şəkildə hiss edirlər.

Uşaq valideynin dediyi sözlərdən daha çox onun səsini, baxışını, davranışını və emosional vəziyyətini “oxuyur”. Buna görə də valideynin davamlı stress içində yaşaması uşağın psixoloji inkişafına birbaşa təsir göstərən amillərdən biridir.

Uşaq valideynin emosiyalarını necə hiss edir?

Xüsusilə erkən yaş dövründə uşağın təhlükəsizlik hissi valideynin emosional sabitliyi üzərində qurulur. Valideyn özünü sakit və təhlükəsiz hiss etdikdə uşaq da dünyanı təhlükəsiz yer kimi qəbul edir. Əksinə, evdə gərginlik, əsəbilik və narahatlıq hökm sürürsə, uşaq bunu sözlərlə ifadə etməsə də davranışlarında göstərməyə başlayır.

Bir çox valideyn “Mən onun yanında heç nə demirəm” desə də, uşaq valideynlərin mimikasını, səs tonunu, hərəkətlərini və ailədəki ümumi atmosferi hiss edir.

Stress uşağın davranışında necə özünü göstərir?

Valideyn stressinin uşağa təsiri hər uşaqda eyni olmur. Bu təsir yaşa, temperamentə və ailə mühitinə görə dəyişə bilər.

Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

əsəbilik və tez aqressivləşmə;

səbəbsiz ağlama və həssaslıq;

inadkarlığın artması;

diqqət dağınıqlığı;

məktəbdə və ya bağçada davranış problemləri;

yuxu pozuntuları;

qorxuların və narahatlığın artması;

valideyndən həddindən artıq ayrılmaq istəməmək;

dırnaq yemə, barmaq əmmə kimi davranışların yenidən başlaması.

Valideynlər bəzən bu davranışları “tərbiyəsizlik”, “kapriz” və ya “inad” kimi qiymətləndirirlər. Halbuki bir çox hallarda bunlar uşağın yaşadığı emosional yükün ifadəsidir.

Davamlı gərginlik uşağın beyninə də təsir edir

Elmi araşdırmalar göstərir ki, uzunmüddətli stress yalnız emosional vəziyyətə deyil, uşağın beyin inkişafına da təsir göstərə bilər. Davamlı gərgin mühitdə yaşayan uşaqlarda diqqətin formalaşması, emosiyaların idarə olunması və öyrənmə prosesində çətinliklər daha çox müşahidə olunur.

Bu səbəbdən uşağın inkişafını dəstəkləmək üçün yalnız onunla məşğul olmaq kifayət etmir. Valideynin psixoloji sağlamlığı da uşağın inkişaf proqramının vacib hissəsidir.

Valideyn özünü günahlandırmamalıdır

Stress yaşamaq zəiflik əlaməti deyil. Hər bir insan həyatının müəyyən dövründə çətinliklərlə qarşılaşa bilər. Vacib olan həmin stressin idarə olunması və onun ailə münasibətlərinə təsirinin minimuma endirilməsidir.

Uşağın qarşısında heç vaxt əsəbiləşməmək mümkün deyil. Ancaq vacib olan odur ki, valideyn sonradan sakitləşə, uşağa vəziyyəti izah edə və emosional əlaqəni yenidən bərpa edə bilsin.

Məsələn:

“Ana bu gün yorğun idi və səsini qaldırdı. Bu sənin günahın deyildi. Mən indi sakitəm və səni çox sevirəm.”

Belə yanaşma uşağın özünü təhlükəsiz hiss etməsinə kömək edir.

Stressi azaltmaq üçün nə etmək olar?

Valideyn özünə qayğı göstərmədən uşağa tam emosional dəstək verməkdə çətinlik çəkə bilər.

Bunun üçün:

gündə ən azı 15-20 dəqiqə özünüzə vaxt ayırın;

kifayət qədər yuxu almağa çalışın;

məsuliyyətləri ailə üzvləri ilə bölüşdürün;

fiziki aktivliyi həyat tərzinizə daxil edin;

emosiyalarınızı yaxınlarınızla bölüşməkdən çəkinməyin;

ehtiyac olduqda psixoloji dəstəyə müraciət edin.

Unutmayaq ki, sakit valideyn mükəmməl valideyn demək deyil. Sakitliyini bərpa etməyi bacaran valideyn uşağı üçün ən sağlam nümunədir.

Uşaqlar valideynlərinin dediklərini deyil, daha çox yaşadıqlarını öyrənirlər. Evdəki emosional mühit onların gələcək münasibətlərinin, özünəinamının və psixoloji sağlamlığının əsasını təşkil edir.

Valideyn öz emosional vəziyyətinə diqqət yetirdikcə, əslində yalnız özünü deyil, övladının gələcəyini də qorumuş olur. Uşağa verilən ən böyük hədiyyələrdən biri təhlükəsiz, anlayışlı və emosional cəhətdən sabit ailə mühitidir. Bu mühit isə ilk növbədə valideynin öz daxili balansından başlayır.

Mənsurə Qəhrəmanova

Psixoloq-Pedaqoq, Uşaq İnkişaf Mütəxəssisi

Yurd İnklüziv İnkişaf Mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər, 055 361 68 60 mobil nömrəsi ilə birbaşa Mənsurə Qəhrəmanova ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin psixoloqpedaqoqmq adlı instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Mənsurə xanımla kontakt yarada bilərlər.)