27 Sentyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında həm ağır, həm də qürurlu hisslərlə xatırlanan tarixlərdən biridir. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi 44 gün davam etdi. Bu tarix sonradan şəhidlərimizin əziz xatirəsinin yad edilməsi üçün Prezident İlham Əliyev  2020-ci il dekabrın 2-də imzaladığı “Azərbaycan Respublikasında Anım Gününün təsis edilməsi haqqında” sərəncamla Anım Günü kimi müəyyənləşdirildi.

Bir həkim və ailə həkimi kimi düşünəndə bu günün mənasını yalnız tarixi hadisələrlə məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Çünki müharibələr yalnız döyüş meydanında baş vermir. Onların insan həyatında, ailələrdə, valideynlərin, həyat yoldaşlarının, övladların yaddaşında buraxdığı izlər illərlə davam edir.

Anım Günü bizə ilk növbədə şəhidlərimizi xatırladır. Onların hər birinin arxasında bir ailə, bir ana, bir ata, bir həyat yoldaşı, bir övlad, dostlar və doğmalar dayanır. Bu insanların itkisi ilə yaşamaq asan deyil. Zaman keçdikcə ağrı dəyişə bilər, insan gündəlik həyata qayıda bilər, amma itirilən insanın yoxluğu heç vaxt tamamilə yox olmur.

Ona görə də şəhid ailələrinə münasibətdə ən vacib məsələlərdən biri onların yaşadığı ağrını anlamaq və hörmətlə yanaşmaqdır. Bəzən cəmiyyət olaraq “artıq vaxt keçib, toparlanmalıdır” düşüncəsinə qapılırıq. Halbuki hər insanın itki ilə barışma prosesi fərqlidir. Kimsə hisslərini danışaraq, kimsə susaraq, kimsə gündəlik həyatına daha çox bağlanaraq bu ağrını yaşaya bilər.

Burada ailə həkiminin də üzərinə mühüm məsuliyyət düşür. Çünki insanın yaşadığı uzunmüddətli stress və emosional gərginlik onun fiziki sağlamlığına da təsir göstərə bilər. Yuxu pozğunluğu, davamlı yorğunluq, iştah dəyişiklikləri, baş və əzələ ağrıları, ürəkdöyünmə, qan təzyiqində dəyişikliklər kimi şikayətlər bəzən insanın keçirdiyi ağır emosional yük ilə əlaqəli ola bilər.

Bu cür hallarda insanın şikayətini “sadəcə stressdir” deyib keçmək düzgün deyil. Həm fiziki səbəblər araşdırılmalı, həm də insanın psixoloji vəziyyətinə diqqət yetirilməlidir. Lazım gəldikdə psixoloq və ya psixiatr dəstəyi tövsiyə olunmalıdır. Sağlamlıq bütöv anlayışdır və insanın ruhunda baş verənlər bədənindən ayrı deyil.

Anım Günü həm də qazilərimizi xatırlamaq üçün mühüm gündür. Döyüşdən qayıtmaq müharibənin insan üçün tamamilə başa çatması demək deyil. Yaralanmaların müalicəsi, reabilitasiya, gündəlik həyata uyğunlaşma və emosional çətinliklərlə mübarizə müəyyən zaman tələb edə bilər.

Cəmiyyət olaraq qazilərə yalnız qəhrəman kimi baxmaqla kifayətlənməməliyik. Onların tibbi müalicəyə, reabilitasiyaya, psixoloji dəstəyə, sosial həyata və normal gündəlik münasibətlərə ehtiyacı olduğunu da nəzərə almalıyıq. İnsan özünü yalnız keçmişdə yaşadığı hadisə ilə deyil, bu gündəki həyatı, ailəsi, işi, arzuları və gələcəyi ilə də hiss etməlidir.

Müharibənin ən ağır tərəflərindən biri də uşaqların yaddaşında buraxdığı izlərdir. Şəhid övladları, müharibəni yaşamış və ya onun təsirlərini ailəsində hiss etmiş uşaqlar bəzən duyğularını böyüklər kimi ifadə edə bilmirlər. Onların davranışında dəyişiklik, qapanma, qorxu, yuxu problemləri, aqressivlik və ya həddindən artıq həssaslıq müşahidə oluna bilər.

Belə uşaqlara “güclü ol”, “ağlama”, “sən artıq böyümüsən” demək əvəzinə onların hisslərini ifadə etməsinə imkan yaratmaq daha doğrudur. Uşaq bilməlidir ki, kədərlənmək, darıxmaq və sual vermək normaldır. Əgər bu vəziyyət uzun müddət davam edirsə və uşağın gündəlik həyatına təsir göstərirsə, mütəxəssis dəstəyi vacibdir.

Anım Gününün digər mühüm tərəfi isə yaddaşdır. Şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq yalnız müəyyən bir gündə onların adını çəkmək deyil. Onların ailələrinə hörmət göstərmək, övladlarına diqqət və qayğı ilə yanaşmaq, qazilərimizin sağlamlığına biganə qalmamaq, gələcək nəsillərə bu tarixin mahiyyətini düzgün çatdırmaq da yaddaşın bir hissəsidir.

27 Sentyabr bizə həm də həyatın qiymətini xatırladır. Həkim kimi hər gün insan sağlamlığının nə qədər qiymətli olduğunu görürəm. Bəzən sağlamlığımızın, ailəmizin, yaxınlarımızın yanımızda olmasının dəyərini yalnız itki ilə üzləşəndə anlayırıq. Buna görə də bu gün təkcə keçmişi xatırlamaq deyil, sahib olduğumuz həyatın və yaxınlarımızın qədrini bilmək üçün də bir fürsətdir.

Bu gün bütün şəhidlərimizin qarşısında ehtiramla baş əyirik. Onların valideynlərinin, həyat yoldaşlarının və övladlarının yaşadığı ağrını sözlə ifadə etmək mümkün deyil. Bizim borcumuz onların xatirəsinə hörmət etmək, ailələrinə diqqət və qayğı göstərmək, qazilərimizin yanında olmaq və gələcək nəsillərə bu yaddaşı sağlam şəkildə ötürməkdir.

27 Sentyabr həm hüzn, həm ehtiram, həm də yaddaş günüdür.

Şəhidlərimizin xatirəsi daim uca tutulmalıdır.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi