Yeni doğulan körpə ilə ilk günlər valideynlər üçün həm həyəcanlı, həm də məsuliyyətli bir dövrdür. Bu mərhələdə edilən kiçik görünən səhvlər belə körpənin sağlamlığına və adaptasiyasına təsir göstərə bilər. Təcrübədə ən çox rast gəlinən yanlış davranışları və onların düzgün alternativlərini daha geniş şəkildə izah edək.
1) Körpəni həddindən artıq geyindirmək və “soyuqdan qoruma” qorxusu
Valideynlərin ən yayılmış narahatlığı körpənin üşüməsidir. Bu səbəbdən körpə çox qat geyindirilir, bəzən evdə belə papaq saxlanılır.
Nəticələri:
Həddindən artıq tərləmə
Dəri səpkiləri (istilik səpgisi)
Narahat yuxu
Susuzlaşma riski
Düzgün yanaşma:
Körpə üçün əsas qayda “böyüklərdən bir qat artıq” prinsipidir. Ən doğru qiymətləndirmə üsulu əllər yox, boyun və kürək nahiyəsidir. Əgər orası isti və quru isə körpə rahatdır.
2) Ana südünü yetərsiz hesab edib tez süni qidaya keçmək
Doğuşdan sonrakı ilk günlərdə südün miqdarı az görünə bilər. Bu, çox vaxt valideynlərdə “körpə doymur” düşüncəsi yaradır.
Səhv nəticələr:
Ana südünün azalması
Körpədə həzm problemləri
Lazımsız süni qida asılılığı
Düzgün yanaşma:
Ana südü “tələblə istehsal olunur”. Körpə nə qədər çox əmizdirilərsə, süd də bir o qədər artır. İlk günlərdə tez-tez əmizdirmə çox vacibdir (8–12 dəfə/gün).
3) Göbək ciyəsinə yanlış qulluq
Göbək yarası infeksiyaya açıq sahədir. Bəzi valideynlər həddindən artıq müdaxilə edir, bəziləri isə tam laqeyd yanaşır.
Səhvlər:
Tez-tez spirt və antiseptiklərlə islatmaq
Göbək sahəsini nəm saxlamaq
Bez ilə örtüb havasız qoymaq
Düzgün yanaşma:
Əsas prinsip: təmiz və quru saxlamaq. Göbək öz-özünə düşür və bu prosesə müdaxilə minimum olmalıdır.
4) Həddindən artıq yuyundurmaq və sabun istifadəsi
Yeni doğulan körpənin dərisi çox həssasdır və qoruyucu lipid təbəqəsi hələ tam formalaşmayıb.
Səhv:
Hər gün sabunla vanna
İsti su ilə uzun müddətli çimizdirmə
Nəticə:
Dərinin quruması
Qızartı və allergik reaksiyalar
Düzgün yanaşma:
İlk həftələrdə 2–3 gündən bir vanna kifayətdir. Gündəlik təmizlik isə nəm pambıqla aparıla bilər.
5) Hər ağlamanı aclıq kimi qəbul etmək
Körpənin ağlaması valideynlər üçün əsas siqnaldır, amma bu siqnalın tək səbəbi aclıq deyil.
Digər səbəblər:
Qaz sancısı (kolik)
Yorğunluq
Altının yaş olması
Həddindən artıq istilik və ya soyuqluq
Sadəcə qucağa ehtiyac
Səhv nəticə:
Həddindən artıq qidalandırma → qusma, köp və narahatlıq
Düzgün yanaşma:
Səbəbi mərhələli yoxlamaq: bez, temperatur, qaz, sonra qidalanma.
6) Yuxu təhlükəsizliyinə laqeyd yanaşmaq
Bəzi valideynlər körpəni istənilən vəziyyətdə yatırdır: yumşaq yastıq, oyuncaq, yana çevrilmiş vəziyyət və s.
Risklər:
Boğulma riski
Qəfil körpə ölümü sindromu riskinin artması
Düzgün yanaşma:
Körpə arxası üstə yatmalıdır
Sərt döşək olmalıdır
Yastıq və yumşaq oyuncaqlardan istifadə edilməməlidir
7) Sarılığın (yenidoğulmuş sarılığı) “öz-özünə keçər” deyə izlənilməməsi
Bir çox valideyn sarılığı normal sayaraq həkimə gec müraciət edir.
Vacib məqam:
Yüngül sarılıq fizioloji ola bilər, amma yüksək səviyyələrdə izlənməlidir.
Səhv:
Gec həkimə müraciət
Günəş vannası ilə kifayətlənmək
Düzgün yanaşma:
Sarılıq artarsa, körpə çox yatırsa və ya zəif əmirsə, mütləq həkim müayinəsi lazımdır.
8) Peyvəndlərin gecikdirilməsi
Bəzi valideynlər qorxu və yanlış məlumatlara görə peyvəndləri gecikdirir.
Risklər:
İnfeksiyalara qarşı qorunmasız qalma
Ağır xəstəliklərin inkişafı
Düzgün yanaşma:
Peyvənd təqvimi uşağın immun sistemini qorumaq üçün ən vacib müdafiədir. Peyvənd təqviminə əsasən uşaqların peyvənd olunması hər hansı bir xəstəlik törədicisinə qarşı ömürlük immunitetin yaranmasına xidmət edir.
9) Kolik və qaz sancılarına yanlış müdaxilə
Körpələrdə 2–3 həftədən sonra qaz sancıları çox rast gəlinir.
Səhvlər:
Özbaşına dərman vermək
Hər narahatlığı xəstəlik kimi qiymətləndirmək
Düzgün yanaşma:
Qidalanmadan sonra düzgün vəziyyətdə saxlamaq
Qarın masajı
Həkim tövsiyəsi olmadan dərman istifadə etməmək
Yeni doğulan körpəyə qulluqda ən vacib məsələ məlumatlı və sakit yanaşmadır. Əksər səhvlər yaxşı niyyətlə edilsə də, düzgün bilik olmadıqda problemə çevrilə bilər. Körpənin sağlam inkişafı üçün valideynlərin əsas “aləti” düzgün informasiya və pediatrla davamlı əlaqədir.
Pediatr Fəridə Məmmədova
