Qızdırma uşaqlarda ən çox rast gəlinən simptomlardan biridir və valideynlər üçün ciddi narahatlıq yaradan əsas səbəblərdən sayılır. Əksər hallarda valideynlər temperaturun qalxmasını təhlükəli vəziyyət kimi qəbul edir və dərhal onu aşağı salmağa çalışırlar. Halbuki qızdırma orqanizmin müdafiə mexanizmidir və düzgün yanaşma tələb edir. Bu məqalədə qızdırmanın mahiyyəti, səbəbləri və ən əsası, düzgün idarə olunması haqqında ətraflı məlumat veriləcəkdir.

Qızdırma nədir və niyə yaranır?

Qızdırma bədən temperaturunun hipotalamus tərəfindən tənzimlənərək normadan yuxarı qalxmasıdır. Tibbi olaraq 38°C  yüksək hərarət hesab olunur. Bu artım təsadüfi deyil — orqanizm virus və bakteriyalara qarşı mübarizə apararkən immun sistemini aktivləşdirir və yüksək temperatur mikroorqanizmlərin çoxalmasını çətinləşdirir.

Normal temperatur:

Ağızdan ölçüldükdə: 36.5–37.5°C

Qoltuqaltı ölçüldükdə: bir qədər aşağı ola bilər

Rektal ölçmədə: daha yüksək göstərici normal sayılır

Valideynlər ölçmə üsuluna görə fərqləri nəzərə almalıdır.

Qızdırmanın əsas səbəbləri

Uşaqlarda qızdırmanın səbəbləri müxtəlifdir və yaşa görə dəyişə bilər:

1) Virus infeksiyaları

Ən çox rast gəlinən səbəbdir (qrip, soyuqdəymə, rotavirus və s.). Adətən öz-özünə keçə bilər.

2) Bakterial infeksiyalar

Otit, angina, sidik yolu infeksiyaları kimi hallarda müşahidə olunur və bəzən antibiotik tələb edə bilər.

3) Peyvənd sonrası reaksiyalar

Bəzi peyvəndlərdən sonra 24–48 saat ərzində qızdırma ola bilər və bu, normal immun cavabdır.

4) Diş çıxarma

Yüngül temperatur artımı mümkündür, lakin yüksək qızdırma adətən başqa səbəbdən olur.

5) Ətraf mühit faktorları

Həddindən artıq geyindirmə, isti otaq və susuz qalma temperaturun yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Qızdırmanın mərhələləri

Qızdırma adətən üç mərhələdə inkişaf edir:

Yüksəlmə mərhələsi: Uşaq üşüyə bilər, titrəmə olur

Sabit mərhələ: Temperatur yüksək qalır

Düşmə mərhələsi: Tərləmə ilə temperatur azalır

Bu mərhələləri anlamaq valideynlərin düzgün reaksiya verməsinə kömək edir.

Qızdırma təhlükəlidirmi?

Əksər hallarda qızdırma təhlükəli deyil. Əsas narahatlıq doğuran faktor temperaturun özü deyil, onun səbəbidir. Lakin aşağıdakı hallarda risk yüksəkdir:

3 aydan kiçik körpələrdə hər hansı qızdırma

39–40°C-dən yüksək temperatur

Uzun müddət davam edən qızdırma (3 gündən çox)

Uşaqda halsızlıq, huşun bulanması

Qıcolma və ya nəfəs problemləri

Bu hallarda gecikmədən həkimə müraciət olunmalıdır.

Qızdırma zamanı düzgün yanaşma

1) Uşağın ümumi vəziyyətini qiymətləndirin

Temperaturdan daha vacib olan uşağın davranışıdır. Aktiv, oynayan və maye qəbul edən uşaq daha az risk altındadır.

2) Maye balansını qoruyun

Qızdırma zamanı maye itkisi artır. Ana südü, su, kompotlar və elektrolit məhlulları tövsiyə olunur. Susuzlaşma əlamətləri (quru dodaqlar, az sidik ifrazı) diqqətlə izlənməlidir.

3) Optimal mühit yaradın

Otaq temperaturu 20–22°C olmalı, uşaq yüngül geyindirilməlidir. Həddindən artıq örtmək temperaturu daha da artırır.

4) Fiziki soyutma üsullarından düzgün istifadə edin

İlıq su ilə silmək mümkündür, lakin soyuq su, buz, spirt və sirkə istifadəsi qadağandır. Bu üsullar damar spazmı və zəhərlənmə riski yaradır.

5) Dərman istifadəsi

Qızdırma 38–38.5°C-dən yuxarı olduqda və ya uşaq narahatdırsa, qızdırmasalıcı istifadə edilə bilər:

Parasetamol

İbuprofen

Dərman dozası uşağın çəkisinə görə hesablanmalıdır.

Aspirin uşaqlarda istifadəsi qəti qadağandır (Reye sindromu riski).

Qızdırma zamanı tez-tez edilən səhvlər

Temperaturu “tam normal” səviyyəyə salmağa çalışmaq

Antibiotikləri həkim məsləhəti olmadan istifadə etmək

Eyni anda bir neçə qızdırmasalıcı vermək

Uşağı qalın geyindirmək və bürümək

Xalq üsullarına (sirkə, spirt) müraciət etmək

Temperaturu həddindən artıq tez-tez ölçmək

Qızdırma və febril qıcolmalar

6 ay – 5 yaş arası bəzi uşaqlarda yüksək temperatur fonunda febril qıcolmalar baş verə bilər. Bu vəziyyət valideynlər üçün qorxulu olsa da, əksər hallarda qalıcı zərər vermir.

Qıcolma zamanı:

Uşağı yan vəziyyətə çevirin

Ağzına heç nə qoymayın

Sakit qalmağa çalışın

Təcili tibbi yardım çağırın

Nə zaman dərhal həkimə müraciət edilməlidir?

3 aydan kiçik körpədə qızdırma varsa

Uşaq su içmirsə və ya qusursa

Güclü halsızlıq, yuxululuq varsa

Səpgi, nəfəs darlığı müşahidə olunursa

Qızdırma 72 saatdan çox davam edirsə

Qıcolma baş veribsə

Qızdırma ilə bağlı vacib məqamlar

Qızdırma immun sisteminin dostudur, düşməni deyil

Məqsəd temperaturu yox, uşağın komfortunu yaxşılaşdırmaqdır

Hər qızdırma antibiotik tələb etmir

Valideynin sakit və məlumatlı olması uşağın vəziyyətinə müsbət təsir edir

Qızdırma uşaqlıq dövrünün ayrılmaz hissəsidir və düzgün yanaşma ilə idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. Ən vacib məsələ panikaya qapılmadan, uşağın ümumi vəziyyətini düzgün qiymətləndirmək və yalnız lazım olduqda müdaxilə etməkdir. Maariflənmiş valideyn həm lazımsız dərman istifadəsinin qarşısını alır, həm də uşağın sağlam inkişafına dəstək olur.

Unutmayaq ki, hər bir qızdırma siqnal xarakteri daşıyır — bu siqnalı düzgün oxumaq isə həm valideynin, həm də həkimin əsas vəzifəsidir.

Pediatr Fəridə Məmmədova