Tədris ilinin başa çatması ilə birlikdə həm uşaqlar, həm də valideynlər yay tətili planları qurmağa başlayırlar. Bir çox valideyn yay aylarını uşağın akademik inkişafını artırmaq üçün fürsət kimi qiymətləndirir və onu müxtəlif hazırlıq kurslarına, əlavə dərslərə və intensiv təlim proqramlarına yönləndirir. İlk baxışdan bu yanaşma faydalı görünsə də, uşağın psixoloji inkişafı və sağlamlığı baxımından məsələyə daha geniş prizmadan yanaşmaq lazımdır.

Unutmamalıyıq ki, uşaq yalnız öyrənməklə inkişaf etmir. Onun istirahətə, oyuna, sərbəst fəaliyyətə və emosional bərpaya da ehtiyacı var. Tədris ili ərzində uşaqlar hər gün müəyyən qaydalara əməl edir, dərslər, ev tapşırıqları, qiymətləndirmələr və müxtəlif gözləntilərlə üzləşirlər. Bu proses onların həm zehni, həm də emosional enerjisini tükəndirə bilir.

Bəzi valideynlər düşünür ki, yay boyunca da dərs oxuyan uşaq sentyabr ayında daha hazırlıqlı olacaq. Halbuki uzunmüddətli müşahidələr göstərir ki, fasiləsiz tədris yükü uşaqlarda yorğunluq, motivasiya azalması və öyrənməyə qarşı mənfi münasibət yarada bilər. Uşaq daim dərs mühitində saxlanıldıqda məktəbə və öyrənməyə marağı zəifləyə bilər. Nəticədə yeni tədris ilinə həvəslə deyil, yorğun və bezgin şəkildə başlayır.

Yay tətilinin əsas məqsədi uşağın bərpa olunmasına imkan yaratmaqdır. İstirahət edən, kifayət qədər yatan, oyun oynayan, ailəsi ilə vaxt keçirən və yeni təcrübələr qazanan uşaqlar yeni dərs ilinə daha enerjili və motivasiyalı qayıdırlar. Bu da onların həm akademik nəticələrinə, həm də ümumi psixoloji vəziyyətinə müsbət təsir göstərir.

Bu o demək deyil ki, yay aylarında uşaq tamamilə kitablardan uzaq qalmalıdır. Əksinə, öyrənmə prosesi daha təbii və maraqlı formada davam etdirilə bilər. Məsələn, uşağın yaşına uyğun kitablar oxuması, müxtəlif yaradıcı fəaliyyətlərlə məşğul olması, muzey və tarixi məkanlara səfər etməsi, idmanla məşğul olması onun inkişafına əhəmiyyətli töhfə verə bilər. Bu zaman öyrənmə məcburiyyət deyil, maraq üzərində qurulur.

Valideynlərin yol verdiyi səhvlərdən biri də uşağın bütün yayını cədvəllərlə doldurmaqdır. Uşağın gününün hər saatını planlaşdırmaq onun sərbəst oyun və özünüifadə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Halbuki sərbəst oyun uşağın yaradıcılığını, problem həll etmə bacarıqlarını, sosial münasibətlərini və emosional inkişafını dəstəkləyən vacib fəaliyyətlərdən biridir.

Yay aylarında uşaqların açıq havada daha çox vaxt keçirmələri də olduqca önəmlidir. Fiziki aktivlik yalnız sağlamlıq üçün deyil, həm də emosional gərginliyin azalması üçün mühüm rol oynayır. Təbiətlə təmas, hərəkətli oyunlar və dostlarla ünsiyyət uşağın psixoloji rifahını gücləndirir.

Valideynlər bir məqamı xüsusilə nəzərə almalıdırlar: uşağın gələcək uğuru yalnız daha çox dərs oxumasından asılı deyil. Uğurlu inkişaf üçün balans vacibdir. İstirahət, oyun, sosiallaşma, yaradıcılıq və öyrənmə bir-birini tamamlayan proseslərdir.

Yay tətili uşağın uşaqlığını yaşaması üçün verilmiş dəyərli zamandır. Bu dövrdə uşaqlara bir qədər sərbəstlik vermək, onların maraqlarını kəşf etmələrinə şərait yaratmaq və psixoloji cəhətdən dincəlmələrinə imkan tanımaq lazımdır. Çünki yaxşı istirahət etmiş uşaq yeni tədris ilinə daha böyük həvəslə başlayır, daha diqqətli olur və öyrənmə prosesində daha yüksək nəticələr əldə edir.

Yadda saxlayaq ki, uşaqların inkişafı marafon kimidir. Bu yolda fasilələr də ən az hərəkət qədər vacibdir.

Mənsurə Qəhrəmanova

Psixoloq-Pedaqoq, Uşaq İnkişaf Mütəxəssisi

Yurd İnklüziv İnkişaf Mərkəzinin təsisçisi və rəhbəri

(Psixoloqla əlaqə saxlamaq istəyənlər, 055 361 68 60 mobil nömrsi ilə birbaşa Mənsurə Qəhrəmanova ilə əlaqə saxlaya bilərlər. Həmçinin psixoloqpedaqoqmq adlı instagram səhifəsi vasitəsi ilə də Mənsurə xanımla kontakt yarada bilərlər.)