Azərbaycanda ailə qurmağa hazırlaşan gənclər arasında yaranan mübahisələrin mühüm hissəsi cehiz məsələsi ilə bağlı olur. Bəzən ailələr arasında bu mövzuda yaranan narazılıqlar münasibətlərin korlanmasına, hətta nişanın pozulmasına qədər gətirib çıxarır. Cəmiyyət müasirləşsə də, cehiz hələ də bir çox ailədə həssas və mübahisəli mövzu olaraq qalır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, problemin kökündə yalnız maddi məsələlər dayanmır. Burada sosial stereotiplər, cəmiyyətin təzyiqi və ailələrin bir-birindən gözləntiləri də mühüm rol oynayır.

“İdeal cehiz” düşüncəsi mübahisələr yaradır

Sosioloq Mail Yaqubun sözlərinə görə, cehiz davalarının əsas səbəblərindən biri bəzi ailələrin həddindən artıq yüksək gözləntiləridir.

Onun fikrincə, xüsusilə valideynlər və ya bəy tərəfi əvvəlcədən öz təsəvvürlərində müəyyən bir “ideal cehiz” obrazı yaradırlar:

“Onlar düşünürlər ki, cehiz mütləq müəyyən səviyyədə olmalıdır. Halbuki bu gözləntilərin çox zaman real və məntiqi əsası olmur. Qarşı tərəf həmin gözləntiləri qarşılamadıqda isə narazılıq və mübahisələr başlayır”.

Sosioloq hesab edir ki, ailə qurmaq prosesində maddi məsələlərə həddindən artıq fokuslanmaq münasibətlərin mahiyyətini ikinci plana keçirir.

“Qonşular nə deyər?” düşüncəsi problemi dərinləşdirir

Mail Yaqubun fikrincə, cehiz məsələsinin böyüməsində cəmiyyətin təsiri də az deyil. İnsanlar çox vaxt öz istəklərinə deyil, ətrafın fikirlərinə uyğun davranmağa çalışırlar.

“Bəzi insanlar düşünür ki, gəlin az cehiz gətirsə, qohumlar və qonşular bunu necə qarşılayacaq. Hətta bəzən ‘kasıb ailədən qız alıb’ kimi fikirlərdən çəkinirlər. Bu isə sağlam yanaşma deyil. İnsan öz həyatını başqalarının baxışına uyğun qurmağa çalışır”, – deyə o bildirib.

Sosioloqun sözlərinə görə, bu yanaşma sosiologiyada “ümumiləşdirilmiş başqası” anlayışı ilə izah olunur. İnsan cəmiyyətin mümkün reaksiyalarını düşünərək həyatının müxtəlif sahələrində qərarlar verir və nəticədə öz ehtiyaclarından çox başqalarının gözləntilərinə uyğun davranır.

Gəlinin dəyəri cehizlə ölçülməməlidir

Mütəxəssis problemin digər vacib tərəfinin maddiyyata həddindən artıq bağlılıq olduğunu vurğulayır.

Onun sözlərinə görə, bəzi hallarda gələcək gəlin bir insan kimi deyil, gətirəcəyi əşyalar və maddi imkanlar prizmasından qiymətləndirilir:

“Bəzən elə təəssürat yaranır ki, ailə evinə gəlin yox, cehiz gətirir. İnsanlar gəlini şəxsiyyət kimi deyil, onun gətirəcəyi maddi imkanlar baxımından dəyərləndirirlər. Bu isə çox təhlükəli yanaşmadır”.

Psixoloqlar da qeyd edirlər ki, münasibətlərin maddi gözləntilər üzərində qurulması gələcək ailə həyatında etimad problemlərinə səbəb ola bilər. Çünki ailənin təməli sevgi, hörmət və qarşılıqlı anlayış üzərində qurulmalıdır.

Cehiz ənənəsi yox, ona münasibət dəyişməlidir

Əslində cehiz ənənəsinin özü mənfi hal deyil. Tarixən bu ənənə gənc ailəyə dəstək məqsədi daşıyıb. Problem onun bir yardım vasitəsindən çıxaraq yarış və nümayiş obyektinə çevrilməsindədir.

Mail Yaqub hesab edir ki, cəmiyyətdə bu istiqamətdə maarifləndirmə işləri gücləndirilməlidir:

“Əgər yüksək gözləntilər, başqalarının fikrinə həddindən artıq bağlılıq və maddiyyata yönəlmiş yanaşma aradan qalxarsa, cehiz davaları da əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq”.

Mütəxəssislərin fikrincə, xoşbəxt ailənin göstəricisi evdəki əşyaların sayı deyil. Ailə münasibətlərinin sağlamlığı tərəflərin bir-birinə göstərdiyi sevgi, hörmət və dəstəkdən asılıdır. Çünki evi əşyalar deyil, insanlar ailəyə çevirir.