Son illərdə süni mayalanma (IVF – in vitro fertilizasiya) sonsuzluq problemi yaşayan minlərlə ailə üçün ümid qapısına çevrilib. Lakin bir çox insan bu prosesi yalnız yumurta toplama və embrion transferi mərhələləri ilə əlaqələndirir. Əslində isə uğurlu nəticənin təməli daha erkən mərhələdə – pasiyentin düzgün hazırlanması zamanı qoyulur.

Süni mayalanma sadəcə laboratoriyada həyata keçirilən texniki prosedur deyil. Bu, qadının və kişinin reproduktiv sağlamlığının hərtərəfli qiymətləndirildiyi, orqanizmin hamiləliyə hazır vəziyyətə gətirildiyi kompleks müalicə prosesidir.

Müalicəyə başlamazdan əvvəl qiymətləndirmə vacibdir

Süni mayalanma proqramına qəbul olunan hər bir pasiyent fərdi şəkildə qiymətləndirilməlidir. İlk mərhələdə sonsuzluğun səbəbi araşdırılır, hormonal vəziyyət, yumurtalıqların ehtiyatı, uşaqlığın quruluşu və ümumi sağlamlıq göstəriciləri yoxlanılır.

Bəzi qadınlarda qalxanabənzər vəz problemləri, insulin rezistentliyi, vitamin çatışmazlığı, artıq çəki və ya xroniki iltihabi proseslər hamiləlik şansını azalda bilər. Bu problemlər aradan qaldırılmadan aparılan IVF prosedurlarında uğur faizi aşağı düşə bilər.

Məhz buna görə də pasiyentin hazırlanması mərhələsi bəzən bir neçə həftə, bəzi hallarda isə bir neçə ay davam edir.

Həyat tərzi dəyişiklikləri niyə vacibdir?

Araşdırmalar göstərir ki, qidalanma rejimi, yuxu keyfiyyəti, fiziki aktivlik və stress səviyyəsi reproduktiv sağlamlığa birbaşa təsir göstərir.

Süni mayalanmaya hazırlaşan qadınlara:

balanslaşdırılmış qidalanmaq;

siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq;

normal bədən çəkisini qorumaq;

kifayət qədər yatmaq;

stressi azaltmaq tövsiyə olunur.

Eyni tövsiyələr kişilər üçün də keçərlidir. Çünki embrionun keyfiyyətinə təkcə yumurta hüceyrəsi deyil, spermatozoidlərin sağlamlığı da təsir göstərir.

Yumurta toplama mərhələsinə hazırlıq

Pasiyent hazır olduqdan sonra yumurtalıqların stimulyasiyası mərhələsinə başlanılır. Bu dövrdə xüsusi hormonal preparatların köməyi ilə bir neçə yumurta hüceyrəsinin eyni zamanda yetişməsi təmin edilir.

Müalicə müddətində pasiyent mütəmadi ultrasəs müayinələrindən və hormonal analizlərdən keçir. Bu nəzarət yumurtaların inkişafını izləməyə və ən uyğun yumurta toplama vaxtını müəyyən etməyə imkan verir.

Yumurta toplama proseduru qısa müddətli sedasiya altında həyata keçirilir və adətən 15-20 dəqiqə çəkir. Prosedurdan sonra pasiyent həmin gün evə buraxılır.

Lakin burada da uğurun əsas amili prosedurun özü deyil, əvvəlki hazırlıq mərhələsidir. Çünki keyfiyyətli yumurta əldə etmək üçün yumurtalıqların stimulyasiyaya düzgün cavab verməsi vacibdir.

Embrionun inkişafı və transferə hazırlıq

Toplanan yumurtalar laboratoriyada mayalandırıldıqdan sonra embrionların inkişafı izlənilir. Ən sağlam embrionlar seçilərək transfer üçün hazırlanır.

Bir çox hallarda pasiyentlər transfer gününü ən vacib mərhələ hesab edirlər. Halbuki uşaqlığın daxili qişasının – endometriumun embrionu qəbul etməyə hazır vəziyyətdə olması daha böyük əhəmiyyət daşıyır.

Transferdən əvvəl endometriumun qalınlığı, hormonal balans və uşaqlıq boşluğunun vəziyyəti diqqətlə qiymətləndirilir. Əgər uyğun şərait yoxdursa, embrionlar dondurularaq sonrakı dövrdə transfer edilə bilər.

Embrion transferi necə həyata keçirilir?

Embrion transferi ağrısız və sadə prosedur hesab olunur. Nazik kateter vasitəsilə embrion uşaqlıq boşluğuna yerləşdirilir. Prosedur adətən bir neçə dəqiqə davam edir və narkoz tələb etmir.

Transferdən sonra pasiyentə müəyyən dərman preparatları təyin edilir və hamiləliyin baş verib-vermədiyini qiymətləndirmək üçün təxminən 10-14 gün gözlənilir.

Nəticəyə təsir edən əsas amil

Süni mayalanmada uğur faizinə qadının yaşı, yumurta ehtiyatı, embrionun keyfiyyəti və bir çox tibbi faktor təsir göstərsə də, müalicənin ən mühüm hissələrindən biri pasiyentin düzgün hazırlanmasıdır.

Orqanizmin hamiləliyə hazır vəziyyətə gətirilməsi, mövcud problemlərin vaxtında aşkarlanaraq müalicə olunması və fərdi yanaşma uğurlu nəticə əldə etmək şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Unutmaq olmaz ki, süni mayalanma yalnız bir prosedur deyil, mərhələli və planlı şəkildə aparılan kompleks müalicə prosesidir. Bu prosesdə hər bir addım vacib olsa da, uğurun təməli məhz hazırlıq mərhələsində qoyulur.

Mama-ginekoloq Yaqut Qasımova