Müasir həyatın sürətli tempi, iş və ailə qayğıları, maddi problemlər, davamlı narahatlıq və emosional gərginlik bir çox insan üçün gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bəzən insan stressi sadəcə psixoloji vəziyyət kimi qəbul edir və onun orqanizmə təsirini kifayət qədər ciddi qiymətləndirmir. Halbuki uzun müddət davam edən stress yalnız əhval-ruhiyyəyə deyil, ürək-damar, sinir, immun və digər sistemlərin fəaliyyətinə də təsir göstərə bilər.

Stress zamanı orqanizm təhlükəyə hazır vəziyyətə keçir. Adrenalin və kortizol kimi hormonların səviyyəsi yüksəlir, ürək döyüntüləri sürətlənir, damarlar daralır və qan təzyiqi arta bilər. Bu reaksiyalar qısamüddətli olduqda orqanizmin normal müdafiə mexanizmlərindən biridir. Problem stressin həftələrlə, aylarla və hətta illərlə davam etməsidir.

Xroniki stress qan təzyiqini yüksəldə bilər

Daimi psixoloji gərginlik arterial təzyiqin yüksəlməsinə və mövcud hipertoniya probleminin daha çətin idarə olunmasına səbəb ola bilər. İnsan stressli vəziyyətdə olduqda təzyiqinin müvəqqəti qalxması mümkündür. Lakin bu vəziyyət tez-tez təkrarlanırsa, artıq məsələyə daha ciddi yanaşmaq lazımdır.

Yüksək qan təzyiqi uzun müddət nəzarətsiz qaldıqda damarların və daxili orqanların zədələnməsi riski artır. Xüsusilə ürək, beyin, böyrəklər və gözlər arterial hipertoniyanın mənfi təsirlərinə həssasdır.

Hipertoniya ürəyin daha çox işləməsinə səbəb olur və zaman keçdikcə ürək-damar xəstəliklərinin yaranma riskini artıra bilər. Ağır və uzunmüddətli hallarda infarkt və insult kimi ciddi fəsadların ehtimalı da yüksəlir.

Beyin də stressin təsirindən kənarda qalmır

Xroniki stress zamanı insanın diqqətini toplaması, məlumatı yadda saxlaması və düşüncələrini cəmləşdirməsi çətinləşə bilər. Davamlı narahatlıq yuxu keyfiyyətini də pozduğu üçün unutqanlıq və zehni yorğunluq daha qabarıq hiss olunur.

Burada hər unutqanlığı ciddi beyin xəstəliyi kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Lakin yaddaş və diqqət problemləri uzun müddət davam edirsə, xüsusilə də gündəlik həyata mane olursa, bunun səbəbi araşdırılmalıdır.

Ürəkdöyünmə və nəfəs darlığı da stresslə əlaqəli ola bilər

Stress zamanı ürəkdöyünmə, sinədə sıxılma hissi, əllərin tərləməsi, titrəmə, başgicəllənmə və nəfəsin sürətlənməsi kimi əlamətlər meydana çıxa bilər. Bəzi insanlar bu simptomları yalnız ürək xəstəliyi ilə əlaqələndirirlər, halbuki güclü emosional gərginlik də oxşar şikayətlər yarada bilər.

Ancaq sinə ağrısı, nəfəs darlığı, huşun itməsi və ya ürək döyüntüsünün ciddi şəkildə pozulması kimi əlamətləri yalnız stresslə izah etmək olmaz. Belə hallarda tibbi müayinə vacibdir.

İmmunitet sistemi də təsirlənə bilər

Stressin qısa müddətli olması ilə uzun müddət davam etməsi arasında fərq var. Davamlı stress orqanizmin bərpa proseslərinə və immun sisteminin normal fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Yuxusuzluq, qeyri-müntəzəm qidalanma və fiziki aktivliyin azalması da bu təsiri daha da gücləndirir.

Bu səbəbdən xroniki stressi yalnız “əsəbilik” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Stress insanın həyat tərzinə də təsir edir və nəticədə sağlamlıq üçün əlavə risklər yarana bilər.

Stressi azaltmaq üçün nə etmək olar?

Stressin tamamilə yox olması mümkün deyil. Əsas məqsəd onun idarə olunmasını öyrənmək və uzunmüddətli gərginliyin qarşısını almaqdır.

Bunun üçün ilk növbədə yuxu rejiminə diqqət yetirmək, müntəzəm fiziki aktivliklə məşğul olmaq, balanslı qidalanmaq və gün ərzində istirahət üçün vaxt ayırmaq lazımdır. Kofein və digər stimullaşdırıcıların həddindən artıq istifadəsi də məhdudlaşdırılmalıdır.

Əgər insan uzun müddət davam edən narahatlıq, yuxusuzluq, ürəkdöyünmə və ya yüksək təzyiqdən şikayət edirsə, problemi yalnız stresslə əlaqələndirib müalicəni təxirə salmaq olmaz. Ailə həkimi və ya terapevt tərəfindən qiymətləndirmə aparılmalı, lazım gəldikdə əlavə müayinələr və digər mütəxəssislərin konsultasiyası təşkil edilməlidir.

Ən vacib məqam budur ki, sağlamlıq üçün təhlükəli olan yalnız bir dəfə yaşanan güclü stress deyil. Orqanizmi daha çox yoran, gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilən və insanın uzun müddət xilas ola bilmədiyi xroniki gərginlikdir. Buna görə də həm psixoloji vəziyyətə, həm də qan təzyiqi kimi əsas sağlamlıq göstəricilərinə vaxtında nəzarət etmək vacibdir.

Nərminə Abbasova

Terapevt, ailə həkimi