Yay aylarında bir çox insan daha yüngül qidalanmağa, artıq çəkidən xilas olmağa və daha sağlam görünüş əldə etməyə çalışır. Havaların isinməsi ilə birlikdə tərəvəz və meyvələrin çeşidinin artması, fiziki aktivliyin yüksəlməsi arıqlamaq üçün əlverişli şərait yaratsa da, bu dövrdə edilən bəzi yanlış qidalanma seçimləri əks nəticə verə bilər.

Xüsusilə qısa müddətdə çəki itirmək istəyən insanlar bəzən gün ərzində çox az qidalanır, əsas yeməkləri ötürür, yalnız meyvə və salatla kifayətlənir və ya müxtəlif “detoks” proqramlarına üz tutur. Halbuki sağlam çəki itkisi aclıq üzərində deyil, balanslı və davamlı qidalanma üzərində qurulmalıdır.

Bu yazıda yay aylarında arıqlamaq istəyənlərin ən çox yol verdiyi səhvlərə diqqət çəkəcəyik.

1) Gün ərzində çox az qidalanmaq

“Az yeyim ki, tez arıqlayım” düşüncəsi ən geniş yayılmış yanlış yanaşmalardan biridir. Gün ərzində uzun müddət ac qalmaq və əsas qidaları kəskin şəkildə azaltmaq insanın enerji səviyyəsinin aşağı düşməsinə, halsızlığa və sonrakı saatlarda daha çox yemək istəyinə səbəb ola bilər.

Arıqlamaq üçün əsas məqsəd yeməyi tamamilə azaltmaq deyil, orqanizmin ehtiyacına uyğun düzgün porsiyalar və balanslı menyu formalaşdırmaqdır.

2) Meyvə və tərəvəzi həddindən artıq artırmaq

Yayda qarpız, yemiş, üzüm, şaftalı, ərik və digər meyvələr süfrələrdə daha çox yer alır. Meyvələr vitamin, mineral və lif mənbəyidir, lakin onların da tərkibində təbii şəkərlər və enerji var.

Xüsusilə arıqlamaq istəyən şəxsin gün ərzində əsas qidalanmanı demək olar ki, tamamilə meyvə ilə əvəz etməsi düzgün deyil. Meyvə sağlam qidalanmanın bir hissəsi olmalıdır, bütün menyunun əvəzi yox.

3) Səhər və ya axşam yeməyini tamamilə buraxmaq

Bəzi insanlar arıqlamaq məqsədilə səhər yeməyindən, bəziləri isə axşam yeməyindən imtina edir. Halbuki əsas məsələ konkret bir yeməyi avtomatik şəkildə “qadağan etmək” deyil, gün ərzində ümumi enerji və qida balansını düzgün qurmaqdır.

Xüsusilə gün ərzində aktiv olan insanın uzun müddət ac qalması axşam saatlarında nəzarətsiz qidalanmaya gətirib çıxara bilər.

4) Şəkərli və “diet” içkilərinə aldanmaq

Yayda sərinləşdirici içkilərin istifadəsi artır. Qazlı içkilər, hazır meyvə şirələri, şirinləşdirilmiş soyuq çaylar və müxtəlif kalorili içkilər gün ərzində fərqinə varmadan yüksək miqdarda şəkər və enerji qəbul edilməsinə səbəb ola bilər.

“Diet”, “şəkərsiz” və ya “fitnes” kimi təqdim olunan hər içkini avtomatik olaraq sağlam hesab etmək də düzgün deyil. Ən sadə və əsas seçim, əksər insanlar üçün, sudur.

5) Dondurma və digər yay məhsullarını tamamilə qadağan etmək

Arıqlamaq istəyən bəzi insanlar özlərinə çox sərt qida qadağaları qoyurlar. Dondurma, desert və ya sevilən hər hansı qidanın tamamilə qadağan edilməsi isə uzunmüddətli pəhrizə əməl etməyi çətinləşdirə bilər.

Sağlam qidalanma “heç vaxt yeməmək” prinsipi ilə deyil, miqdar, tezlik və ümumi qidalanma balansı ilə bağlıdır. Əsas məsələ porsiyaya və ümumi rasiona diqqət etməkdir.

6) “Detoks” və sürətli arıqlama proqramlarına inanmaq

Yay gələndə bir neçə gün ərzində bir neçə kiloqram arıqlama vəd edən pəhrizlərə maraq artır. Yalnız şirə, meyvə, salat və ya müəyyən bir qida üzərində qurulan sərt proqramlar orqanizmin ehtiyac duyduğu zülal, yağ, karbohidrat, vitamin və mineralların balansını poza bilər.

Tərəzidə sürətli dəyişiklik hər zaman yağ itkisi demək deyil. Qısa müddətdə baş verən çəki azalmasının müəyyən hissəsi bədəndəki su və digər dəyişikliklərlə bağlı ola bilər. Davamlı nəticə üçün daha real və fərdi qidalanma planına üstünlük verilməlidir.

7) Yalnız qidalanmaya diqqət edib hərəkəti unutmaq

Arıqlama prosesində qidalanma mühüm rol oynasa da, fiziki aktivlik də sağlam həyat tərzinin vacib hissəsidir. Yay aylarında hava şəraiti imkan verdikdə gəzinti, üzgüçülük və digər uyğun fiziki fəaliyyətlər gündəlik həyata əlavə edilə bilər.

Lakin burada da ifrata varmaq olmaz. Xüsusilə çox isti havalarda uzunmüddətli və ağır fiziki məşqlər zamanı maye itkisi arta bilər. Fiziki aktivliyin vaxtı və intensivliyi hava şəraitinə və insanın sağlamlıq vəziyyətinə uyğun seçilməlidir.

Yayda arıqlamaq üçün nə etmək daha doğrudur?

Sağlam çəki itkisi üçün ilk növbədə məqsəd “az yemək” yox, düzgün yemək olmalıdır. Gündəlik rasionda tərəvəzlərə, uyğun miqdarda meyvəyə, keyfiyyətli zülal mənbələrinə, tam taxıllara və faydalı yağlara yer vermək vacibdir.

Bundan əlavə, kifayət qədər su qəbul etmək, yuxu rejiminə diqqət yetirmək və müntəzəm fiziki aktivliyi həyat tərzinə çevirmək daha davamlı nəticə verir.

Yay mövsümündə ən böyük səhv bir neçə həftə ərzində mümkün qədər çox kiloqram itirməyə çalışmaqdır. Sağlam qidalanmanın məqsədi yalnız tərəzidəki rəqəmi azaltmaq deyil, insanın özünü daha enerjili və sağlam hiss etməsinə, əldə etdiyi nəticəni uzun müddət qorumasına kömək etməkdir.

Dr. Rəna Bayramova

Pediatr, Uşaq Kardioloqu, Ailə həkimi, Kliniki Dietoloq

Misir və Rusiya Dietoloqlar Assosiasiyasının üzvü