Azərbaycanda erkən nikah problemi son illərdə həm dövlət qurumlarının, həm də cəmiyyətin diqqətində olan məsələlərdən biridir. Xüsusilə yetkinlik yaşına çatmayan qızların nişanlanması, toy mərasimlərinin keçirilməsi və nikaha məcbur edilməsi ilə bağlı daxil olan məlumatlar bu mövzunun hələ də aktual olduğunu göstərir.

Salyan rayonunda baş verən son hadisə də erkən nikahın qarşısının alınması istiqamətində həyata keçirilən tədbirləri yenidən gündəmə gətirib.

Rayonda yerləşən şadlıq saraylarından birində yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin toy mərasiminin keçiriləcəyi barədə polisə məlumat daxil olub. Müraciət əsasında Rayon Polis Şöbəsinin əməkdaşları tərəfindən araşdırma aparılıb və zəruri tədbirlər görülüb.

Araşdırma zamanı toyunun keçirilməsi planlaşdırılan qızın 16 yaşının tamam olduğu müəyyənləşib. Bundan sonra polis əməkdaşları həm qızın, həm də oğlanın valideynləri ilə izahedici söhbətlər apararaq yetkinlik yaşına çatmayan şəxslə bağlı belə bir mərasimin keçirilməsinin hüquqi baxımdan yolverilməz olduğunu diqqətə çatdırıblar.

Nəticədə planlaşdırılan toy məclisinin keçirilməsi dayandırılıb və tədbir təxirə salınıb.

Azərbaycanda nikah yaşı ilə bağlı tələb nədir?

“Təmiz Dünya” Qadınlara Yardım İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova məsələ ilə bağlı açıqlamasında Azərbaycanda rəsmi nikah yaşının 18 yaş olduğunu xatırladıb.

Onun sözlərinə görə, əvvəlki qanunvericilikdə müəyyən hallarda nikah yaşının bir il azaldılmasına imkan verən müddəa mövcud olub. Lakin sonradan “Ailə Məcəlləsi”nə edilən dəyişikliklərlə bu imkan aradan qaldırılıb və nikah üçün minimum yaş həddi 18 yaş müəyyən edilib.

Bu baxımdan yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərin toy mərasimlərinin keçirilməsinin qarşısının alınması hüquqi müstəvidə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Erkən nikah yalnız bir toy məsələsi deyil

Erkən nikah məsələsinə yalnız keçiriləcək toy mərasimi kimi yanaşmaq düzgün deyil. Burada söhbət yetkinlik yaşına çatmamış şəxsin gələcək həyatı, təhsili, psixoloji vəziyyəti, sağlamlığı və hüquqlarından gedir.

Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə insanın qarşısında təhsil almaq, peşə seçmək, sosial bacarıqlarını inkişaf etdirmək və gələcəyi ilə bağlı qərarlar vermək kimi mühüm mərhələlər dayanır. Bu yaşda nikaha cəlb olunmaq isə həmin imkanların məhdudlaşmasına səbəb ola bilər.

Xüsusilə qızların erkən yaşda ailə qurmağa yönləndirilməsi onların təhsilini yarımçıq qoymasına, sosial mühitdən uzaqlaşmasına və gələcək seçimlərinin daralmasına gətirib çıxara bilər.

Digər tərəfdən, yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin ailə həyatının məsuliyyətini daşımağa nə dərəcədə hazır olması da ciddi suallar yaradır.

Cəmiyyətin məlumat verməsi niyə vacibdir?

Mehriban Zeynalovanın diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri də cəmiyyətin erkən nikah halları ilə bağlı əvvəlki illərlə müqayisədə daha aktiv mövqe nümayiş etdirməsidir.

Belə hallarla bağlı məlumatı yalnız ailə üzvlərinin deyil, qonşuların, qohumların, dostların və digər şəxslərin də aidiyyəti qurumlara çatdırması mümkündür. Bu isə erkən nikahın baş verməmişdən əvvəl müəyyənləşdirilməsinə və qarşısının alınmasına şərait yaradır.

Əslində, bir toyun keçirilməsinə mane olmaqdan daha böyük məsələ yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin hüquqlarının qorunmasıdır. Bu səbəbdən cəmiyyətin diqqətli olması və şübhəli hallarda aidiyyəti qurumlara məlumat verməsi mühüm rol oynayır.

Erkən nikahla mübarizədə dövlət və cəmiyyət birlikdə hərəkət etməlidir

Erkən nikahın qarşısının alınması yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının və ya ayrı-ayrı dövlət qurumlarının vəzifəsi kimi qəbul edilməməlidir. Problemin kökündə sosial, ailəvi və maarifləndirici amillər də dayanır.

Bəzi hallarda ailələr erkən nikahı ənənə, sosial təzyiq və ya “qızın gələcəyini təmin etmək” düşüncəsi ilə əsaslandırmağa çalışırlar. Lakin uşağın gələcəyini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biri onun erkən yaşda ailə qurması deyil, sağlam və təhlükəsiz mühitdə böyüməsi, təhsil alması və öz həyatına dair qərarları yetkinlik dövründə sərbəst şəkildə verə bilməsidir.

Bu səbəbdən ailələr arasında maarifləndirmənin gücləndirilməsi, məktəblərdə və icmalarda erkən nikahın fəsadları barədə məlumatlandırmanın artırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bir məlumat bir həyatın taleyini dəyişə bilər

Salyandakı hadisə bir daha göstərir ki, erkən nikah planlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi və aidiyyəti qurumlara məlumat verilməsi real nəticə verə bilər.

Bəzən bir toyun keçirilməsinə bir neçə gün, hətta bir neçə saat qalır. Belə məqamlarda vaxtında verilən məlumat yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin hüquqlarının qorunmasına imkan yarada bilər.

Cəmiyyətin bu məsələlərə biganə qalmaması da mühüm dəyişiklikdir. Erkən nikahın “ailənin şəxsi məsələsi” kimi deyil, yetkinlik yaşına çatmayan şəxsin hüquqları və gələcəyi ilə bağlı məsələ kimi qəbul edilməsi problemin həllinə daha ciddi yanaşma formalaşdırır.

Salyanda 16 yaşlı qızın toyunun qarşısının alınması da bu baxımdan yalnız bir toy mərasiminin təxirə salınması deyil. Bu hadisə erkən nikahın qarşısının alınmasında hüquqi mexanizmlərin, ictimai diqqətin və vətəndaş məsuliyyətinin birlikdə necə rol oynaya biləcəyini göstərən nümunələrdən biridir.

Əsas məqsəd isə yalnız baş tutacaq toyun qarşısını almaq yox, yetkinlik yaşına çatmayanların öz gələcəkləri ilə bağlı seçim etmək hüququnu qorumaqdır.